De Profundis (zbiór artykułów)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
De Profundis
Из глубины
Autor

Siergiej Askoldow, Nikołaj Bierdiajew, Siergiej Bułgakow, Piotr Struwe, Siemion Frank i in.

Tematyka

filozofia Srebrnego wieku

Wydanie oryginalne
Język

rosyjski

Data wydania

1918

poprzednia
Drogowskazy (1909)
następna
brak

De Profundis: zbiór rozpraw o rewolucji rosyjskiej (ros. Из глубины, Iz głubiny) – zbiór rosyjskich artykułów filozoficzno-społecznych stanowiących kontynuację innego zbioru artykułów pt. Drogowskazy[1] i napisanych przez różnych twórców z inicjatywy Piotra Struwego.

Historia powstania i wydania[edytuj | edytuj kod]

Zamysł powstania zbioru powstał u Piotra Struwego po jego powrocie do Moskwy w lutym 1918. Wcześniej przebywał w Rostowie nad Donem, gdzie działał w Radzie Armii Ochotniczej. W zamyśle Struwego miałby to być zbiór prac myślicieli rosyjskich, w którym zgłosiliby oni swój sprzeciw wobec bolszewizmu. Celem realizacji pomysłu skontaktował się z filozofem Siemionem Frankiem, który mieszkał w Saratowie. Na jego wniosek zbiór uzyskał tytuł Iz głubiny, a Struwe napisał Przedmowę wydawcy i artykuł tytułowy De profundis. Na zbiór złożyły się prace jedenastu autorów (filozofowie, literaci, publicyści) ułożone alfabetycznie według nazwisk poszczególnych twórców. Pod niektórymi z artykułów zamieszczono daty ich powstania - najczęściej był to okres pomiędzy kwietniem, a lipcem 1918[2].

Jesienią 1918 zbiór (po różnych opóźnieniach) był przygotowany do wydrukowania. Z uwagi na falę czerwonego terroru po zamachu Fanny Kapłan na Lenina postanowiono jednak publikację odłożyć. Ostatecznie ukazała się ona w 1921 dzięki samowolnej inicjatywie zecerów z drukarni Kusznariewa, którzy złożyli ją już w 1918 i bezskutecznie czekali na sygnał do druku. Publikacja nie zdołała jednak wyjść poza Moskwę, a i tutaj rozeszła się błyskawicznie z pominięciem księgarń. Według opinii Franka tylko dwa egzemplarze trafiły poza granice Rosji. W ZSRR była zakazana. Jej drugie wydanie ukazało się w Paryżu w 1967 (YMCA Press). W Polsce pierwsze wydanie miało miejsce w 1988 poza oficjalnym obiegiem (Niezależna Oficyna Wydawnicza)[2][3].

Charakter[edytuj | edytuj kod]

Autorzy poszczególnych tekstów starają się, każdy z własnego punktu widzenia, unaocznić przyczyny, istotę i czynniki stojące za rewolucją z 1917 i zwycięstwem bolszewizmu. Według Struwego katastrofa roku 1917 stała się dla wszystkich autorów źródłem cierpienia i troski o przyszłość Rosji, a także wiary w jej przyszłe odrodzenie. Silne więzi łączyły ten zbiór z poprzednią książką Struwego - Wiechami, a także jeszcze wcześniejszą - Probliemy idealizma. Te trzy dzieła wywarły istotny wpływ na rozwój rosyjskiej inteligencji w pierwszych dwóch dekadach XX wieku[2].

Utwory[edytuj | edytuj kod]

W zbiorze znalazły się kolejno następujące teksty:

  • Siergiej Askoldow, Religijny sens rewolucji rosyjskiej - elementy wspólne wszystkim rewolucjom, rewolucja, a dezintegracja rosyjskiej duszy,
  • Nikołaj Bierdiajew, Duchy rosyjskiej rewolucji - złe duchy z tekstów Fiodora Dostojewskiego i Nikołaja Gogola jako demony rewolucji,
  • Siergiej Bułgakow, Na uczcie bogów - przedstawiciele różnych zawodów (uczestników rewolucji) dialogują na temat swojej w niej roli,
  • Wiaczesław Iwanow, Nasz język - historia języka rosyjskiego w kontekście jego bolszewickiej dewastacji,
  • Aleksandr Izgojew, Socjalizm, kultura i bolszewizm - zakłamana nauka socjalizmu i bolszewizmu o człowieku, jako przyczyna niepowodzenia tych systemów,
  • Siergiej Kotlarewski, Uzdrowienie - moralizujący subiektywizm głównym grzechem rosyjskiej inteligencji,
  • Walerij Murawiow, Zew plemienia - znaczenie światopoglądu integralnego, jako cechy charakterystycznej starej Rusi i współczesnej inteligencji rosyjskiej,
  • Paweł Nowgorodcew, O drogach i zadaniach rosyjskiej inteligencji - racjonalistyczna utopijność inteligencji jako przyczyna kryzysu świadomości tej warstwy społecznej, analogie rewolucji i wielkiej smuty,
  • Józef Pokrowski, Klątwa Peruna - brak zdrowego poczucia prawa przyczyną klęsk Rosjan (narodu i władców),
  • Piotr Struwe, Historyczne znaczenie rewolucji rosyjskiej i zadania narodowe - obciążenie winą za kataklizm rewolucyjny monarchii i inteligencji,
  • Siemion Frank, De profundis - słabość zasad duchowych w Rosji jako praprzyczyna rewolucji, lekiem na tę chorobę ma być ideał religijnej mądrości i narodowo-historyczne ugruntowanie kultury społecznej i politycznej[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kacprzak 2013 ↓, s. 248.
  2. a b c d Nikołaj Połtoracki, Zbiór "Iz głubiny" i jego znaczenie, w: De Profundis. Z głębokości, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa, 1988, s.3-13
  3. Muzeum Wolnego Słowa, Polskie wydawnictwa niezależne 1976-1989

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]