Inteligencja (społeczeństwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Inteligencja – określenie warstwy społecznej żyjącej z pracy umysłu, wykształconej ostatecznie w XIX wieku głównie ze zubożałej szlachty, ale również ze stanu mieszczańskiego, rzadziej bogatego chłopstwa i podupadłej arystokracji. Tradycyjnie inteligencja obejmowała nauczycieli, lekarzy, artystów, inżynierów i czasami też urzędników, obecnie – osoby zajmujące pozycje zawodowe, wymagające wyższego wykształcenia.

Pochodzenie pojęcia[edytuj]

Pojęcie inteligencja pochodzi od wyrazu łac. intelligentia, który oznacza, najogólniej mówiąc, zdolność pojmowania natury rzeczy, jako jedną z władz poznawczych. Przez język francuski przyswojony został wyraz intelligence na przełomie XVIII i XIX w., ale upowszechnił się dopiero po 1830 r., jednak raczej nie odnośnie klasy społecznej a właściwości psychicznej czy umysłowej[potrzebny przypis]. W stosunku do klasy społecznej w języku angielskim odnosi się raczej termin intelligentsia. Nazwa ta ukuta została pierwotnie w językach słowiańskich (w rosyjskim lub polskim, opinie są podzielone) i dopiero z nich trafiła do francuskiego, a później także do innych języków[potrzebny przypis].

Niuanse znaczeniowe – inteligencja a intelektualiści[edytuj]

Powszechnie[potrzebny przypis] rozumie się, że intelektualista to osoba, którą cechuje rozwinięta inteligencja (władza rozumienia, myślenia i rozumowania), szczególna zdolność do krytycznej analizy i syntezy, bogata wiedza (erudycja) („człowiek o dużej kulturze umysłowej i osobistej”[1]); która powyższe cechy wykorzystuje do wykonywania zawodu („zajmuje się twórczą pracą umysłową”[1]); która w życiu kieruje się raczej intelektem niż emocjami („którego postawę cechuje przewaga intelektu nad emocjami”[1]). Intelektualista to zatem – w zależności od ujęcia – inaczej „erudyta”, „naukowiec”, „zimny intelektualista”.

Trzeba jednak brać także pod uwagę, że w zależności od kontekstu kulturowego i reprezentowanej opcji socjologicznej pojęcia inteligencji i intelektualistów nie muszą być synonimami.

Inteligencja[edytuj]

Pojęcie inteligencja może być odnoszone do specyficznego tworu historii społecznej Europy Wschodniej[potrzebny przypis], w związku z jej peryferyjnym usytuowaniem w przemianach cywilizacji Zachodu. W takim ujęciu inteligencja wykształciła się głównie ze zdeklasowanej szlachty[potrzebny przypis] i może być uważana za wschodnioeuropejski odpowiednik drobnomieszczaństwa (zawody takie jak prawnik, lekarz, nauczyciel, inżynier), przy okazji zajmująca się również twórczością artystyczną i intelektualną. Wiązało się to ze słabością mieszczaństwa jako klasy społecznej na wschodzie Europy, w tym w Polsce. To wyjaśnia pochodzenie nazwy w języku francuskim z rosyjskiego.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Słownik języka polskiego, Mieczysław Szymczak (red.), PWN, Warszawa 1981, t. I: A-K, s. 797.