Dzięciur żołędziowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzięciur żołędziowy
Melanerpes formicivorus[1]
(Swainson, 1827)
Ilustracja
Samiec, USA
Ilustracja
Samica, USA
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd dzięciołowe
Rodzina dzięciołowate
Podrodzina dzięcioły
Plemię Melanerpini
Rodzaj Melanerpes
Gatunek dzięciur żołędziowy
Synonimy
Podgatunki
  • M. f. bairdi Ridgway, 1881[5]
  • M. f. formicivorus (Swainson, 1827)
  • M. f. angustifrons S.F. Baird, 1870[6]
  • M. f. albeolus Todd, 1910[7]
  • M. f. lineatus (Dickey & van Rossem, 1927)
  • M. f. striatipectus Ridgway, 1874[8]
  • M. f. flavigula (Malherbe, 1849)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[9]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Dzięciur żołędziowy[10] (Melanerpes formicivorus) – gatunek średniej wielkości ptaka z podrodziny dzięciołów (Picinae) w rodzinie dzięciołowatych (Picidae). Występuje w zachodniej i południowej Ameryce Północnej (od zachodnich USA po Panamę) oraz w północno-zachodniej Ameryce Południowej (w Kolumbii).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Dzięciur żołędziowy występuje w zależności od podgatunku[11][12]:

  • M. formicivorus bairdi – zachodnie USA (od północno-zachodniego Oregonu) na południe do skrajnie północno-zachodniego Meksyku (północna Kalifornia Dolna).
  • M. formicivorus formicivorusdzięciur żołędziowy[10]Arizona, Nowy Meksyk i zachodni Teksas na południe do południowo-wschodniego Meksyku (na zachód od Chiapas).
  • M. formicivorus angustifronsdzięciur maskowy[10] – skrajnie południowa Kalifornia Dolna.
  • M. formicivorus albeolus – południowo-wschodni Meksyk (wschodnie Chiapas, prawdopodobnie także Tabasco i Campeche) oraz północno-wschodnia Gwatemala.
  • M. formicivorus lineatus – Chiapas na wschód do Gwatemali i północna Nikaragua.
  • M. formicivorus striatipectus – Nikaragua do zachodniej Panamy.
  • M. formicivorus flavigulaKolumbia (zachodnie i centralne Andy oraz na zachód przez zbocza wschodnich Andów).

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Melanerpes: gr. μελας melas, μελανος melanos „czarny”; ἑρπης herpēs „coś pełzającego”, od ἑρπω herpō „pełzać”[13].
  • formicivorus: łac. formica „mrówka”; -vorus „-jedzący”, od vorare „pożerać”[14].
  • bairdi: Spencer Fullerton Baird (1823–1887), amerykański ornitolog, kolekcjoner[15].
  • angustifrons: łac. angustus „wąski, mały”; frons, frontis „czoło”[16].
  • albeolus: nowołac. albeolus „biały, białawy”, od zdrobnienia łac. albus „biały” (por. średniowiecznołac. albeolusaetheling, młody szlachcic”)[17].
  • lineatus: łac. lineatus „oznaczone liniami, prążkowany”, od linea „linia”, od linum „nić”, od gr. λινον linon „len, nić”[18].
  • striatipectus: łac. striatus „prążkowany”, od striare „prążkować”, od stria „bruzda, prążek”; pectus, pectoris „pierś”[19].
  • flavigula: łac. flavus „złoto-żółty, żółty”; gula „gardło”[20].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała średnio 23 cm; masa ciała 65–90 g[11]. Dorosły dzięciur żołędziowy ma ciemnobrązową głowę, kark, skrzydła i ogon, białe czoło, podgardle, część brzuszną i kuper. Oczy mają białe tęczówki. Na niewielkim fragmencie grzbietu występuje parę zielonych piór. Dojrzały samiec posiada na czole czerwoną czapeczkę, która ciągnie się w stronę grzbietu. Pomiędzy potylicą a okolicami dzioba u samicy występują pas czarnych piór. W trakcie lotu łopoczą skrzydłami ze spuszczonymi nogami. Widać wtedy białe koła na skrzydłach. Ich odgłosy przypominają śmiech.

Ptaki żyją w stadkach złożonych z 20 osobników. Razem żywią się nie tylko owadami, ale i żołędziami i innymi nasionami. Zbierają je i gromadzą wspólnie w schowkach wykutych w pniach drzewach. Ptaki tworzące grupę bronią dostępu przed obcymi osobnikami do drzewa, które jest spichlerzem.

Okres rozrodczy[21][edytuj | edytuj kod]

Rozród u dzięciurów żołędziowych jest osobliwy. Przeważnie tylko dwie samice wchodzące w skład grupy składają jaja do wspólnej dziupli. Z reguły pierwsze, a czasami i drugie złożone jajo jest rozbijane i pożerane wspólnie przez całą grupę. Wysiadywanie rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy dwie samice prawie jednocześnie złożą jaja. Gdy pisklęta się wyklują, wszyscy uczestnicy grupy karmią je owadami. Dowiedziono, że około 10% złożonych jaj źle się rozwija, a tylko z 20% rozwijają się pisklęta, które później osiągają zdolność do lotu.

W okresie nadmiaru żołędzi i innych nasion pokarmu starcza dla dorosłych ptaków, a produkcja jaj jest ponoszona niskim kosztem. Natomiast karmienie piskląt owadami wymaga bardzo efektywnych łowów, co wymusza współpracę w żywieniu. Osobnik, który karmi obce pisklę, w kolejnym sezonie ma większe szanse na przekazanie genów następnemu pokoleniu. Co ciekawe, opisane wyżej zachowanie charakteryzuje populację z południowej Kalifornii. Już w Arizonie dzięcioły w trakcie rozrodu nie korzystają z pomocników, robiąc tylko niewielkie zapasy nasion, a na zimę wędrując do Meksyku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Melanerpes formicivorus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. W. Swainson. A synopsis of the birds discovered in Mexico by W. Bullock F.L.S. and H.S., and Mr. William Bullock, jun. „The Philosophical Magazine”. New Series. 1 (6), s. 439, 1827 (ang.). 
  3. A. Malherbe. Description de quelques nouvelles espèces de Picinées (Picus, Linn.). „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2e Série. 1, s. 542, 1849 (fr.). 
  4. D.R. Dickey & A. van Rossem. Seven new birds from Salvador. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 40, s. 1, 1927 (ang.). 
  5. R. Ridgway. Nomenclature of North American birds chiefly contained in the United States National Museum. „Bulletin of the United States National Museum”. 21, s. 82, 1881 (ang.). 
  6. S.F. Baird: Family Picidae. The Woodpeckers. W: J.G. Cooper: Ornithology. Cz. 1: Land Birds. Cambridge: Published by authority of the Legislature, 1870, s. 405. (ang.)
  7. W.E.C. Todd. Two new woodpeckers from Central America. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 23, s. 153, 1910 (ang.). 
  8. R. Ridgway: Family Picidae. The Woodpeckers. W: S.F. Baird, T.M. Brewer & R. Ridgway: A history of North American birds. Land birds. Cz. 2. Boston: Little, Brown, 1874, s. 561. (ang.)
  9. BirdLife International: Melanerpes formicivorus (ang.). The IUCN Red List of Threatened Species, 2016. [dostęp 2019-08-20].
  10. a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Melanerpini Gray,GR, 1846 (Wersja: 2019-03-24). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-08-20].
  11. a b H. Winkler & D.A. Christie: Acorn Woodpecker (Melanerpes formicivorus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2019. [dostęp 2019-08-20]. (ang.)
  12. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Woodpeckers (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-04-17].
  13. Jobling 2019 ↓, s. Melanerpes.
  14. Jobling 2019 ↓, s. formicivorus.
  15. Jobling 2019 ↓, s. bairdi / bairdii.
  16. Jobling 2019 ↓, s. angustifrons.
  17. Jobling 2019 ↓, s. albeolus.
  18. Jobling 2019 ↓, s. lineatus.
  19. Jobling 2019 ↓, s. striatipecta / striatipectus.
  20. Jobling 2019 ↓, s. flavigula.
  21. Henryk Szarski: Historia zwierząt kręgowych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]