Edmund Dene Morel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
E. D. Morel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 10 lipca 1873
Paryż
Data i miejsce śmierci 12 listopada 1924
Bovey Tracey
deputowany Izby Gmin
Okres od 1922
do 1924
Przynależność polityczna Partia Pracy (Wielka Brytania)

Edmund Dene Morel, właśc. Georges Edmond Pierre Achille Morel de Ville (ur. 10 lipca 1873 w Paryżu; zm. 12 listopada 1924 na farmie w pobliżu Bovey Tracey, Devon) – brytyjski dziennikarz, pisarz, polityk i obrońca praw człowieka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze lata[edytuj | edytuj kod]

Edmund Dene Morel urodził się w roku 1873 w Paryżu. Jego matka była Angielką, a wcześnie zmarły ojciec Francuzem. Sam Morel rozmawiał płynnie w obu językach. W celach zarobkowych i w celu wsparcia swojej matki zaczął pisać dla różnych gazet artykuły na temat handlu z Afryką. Mając 20 lat przyjął posadę u brytyjskiego armatora Eldera Dempstera posiadającego monopol na przewóz towarów do i z Wolnego Państwa Konga. Zawdzięczał to dobrej znajomości Afryki, dobremu wykształceniu i znajomości języka francuskiego. W 1896 roku ożenił się z Brytyjką i zamieszkał w Anglii, przyjmując tamtejsze obywatelstwo. Od tego czasu podpisywał się jedynie inicjałami M.D. Morel[1].

Walka przeciwko systemowi wyzysku w Wolnym Państwie Konga[edytuj | edytuj kod]

Armator Elder Dempster posiadał monopol na przewóz towarów do i z Wolnego Państwa Konga, które stanowiło własność belgijskiego króla Leopolda II. Z racji zajmowanego stanowiska Morel posiadał wgląd w dokumentację spółki. Gdy odkrył, że statki płynące do Konga wiozły głównie broń, stał się podejrzliwy i zaczął badać sprawę. Odkrył, że w Kongu stworzono system niewolnictwa[2] i przymusu pracy w celu pozyskiwania kauczuku naturalnego. Wkrótce stał się największym krytykiem systemu opresji w Kongu: założył Congo Reform Association, był redaktorem powołanej przez niego gazety West African Mail, napisał kilka książek i udzielił przeprowadził niezliczoną ilość wykładów na ten temat. Jednym z jego partnerów w Congo Reform Association był Irlandczyk Roger Casement, autor oficjalnego raportu (Raportu Casementa) dla Zjednoczonego Królestwa na temat sytuacji w Wolnym Państwie Konga. Wspólnie udało im się w pierwszej dwudziestowiecznej kampanii na rzecz poszanowania praw człowieka przeciągnąć dużą część obywateli Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych na swoją stronę. Ich głównym orężem był nowy wynalazek: fotografia, która ukazywała przykłady okropności mających miejsce w Kongu. Nacisk opinii publicznej stał się z czasem tak silny, że Leopold II sprzedał Wolne Państwo Kongo Belgii. Z czasem sytuacja ludności Konga zaczęła się poprawiać. W 1913 roku Morel ogłosił zwycięstwo i zakończenie swojej akcji.

Krytyka „bezsensownej wojny”[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w sierpniu 1914 Anglia przystąpiła do I Wojny Światowej i wypowiedziała Niemcom wojnę, Morel wystąpił w ramach protestu z Liberal Party i założył pacyfistyczną Union of Democratic Control. Mimo, że sam nie był pacyfistą, to potępił przystąpienie do wojny, jako że mimo tajnych umów z Francją, która została zaatakowana przez Niemcy, same Zjednoczone Królestwo nie zostało zaatakowane przez Niemcy. Większość Brytyjczyków wspierało jego walkę przeciwko systemowi pracy przymusowej w Wolnym Państwie Konga; nie poparto jego potępienia przystąpienia Zjednoczonego Królestwa do wojny. W 1917 roku został aresztowany i skazany na sześć miesięcy przymusowych prac w więzieniu na podstawie dawno niestosowanego prawa zabraniającego wysyłania pacyfistycznych książek do neutralnych państw.

Rola w kampanii Czarna Hańba[edytuj | edytuj kod]

Po zajęciu Nadrenii przez wojska alianckie (w tym francuskich jednostek składających się z czarnoskórych i Turkos) Morel opublikował kilkanaście artykułów i pamfletów, w których częściowo z powodu swojej postawy antyfrancuskiej skrytykował użycie żołnierzy pochodzących z Afryki, których seksualność, zgodnie z modnymi wówczas teoriami rasistowskimi i pseudoantropologicznymi, była sterowana popędami wynikającymi z ich natury.

Morel jako parlamentarzysta[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie przywrócono mu częściowo pozytywny wizerunek dzięki zwycięstwu Partii Pracy. W 1919 r. Założył miesięcznik Foreign Affairs, pełniący funkcję medialnego organu Union of Democratic Control, której został przewodniczącym. W 1922 został deputowanym Izby Gmin (i wygrał nawet z Winstonem Churchillem, który był współodpowiedzialny za oskarżenie Morela pięć lat wcześniej). Dzięki swojemu talentowi do przemówień stał się jednym z najbardziej prominentnych rzeczników Partii Pracy w sprawach polityki zagranicznej. Po wyborze Ramsaya MacDonalda na brytyjskiego premiera był poważnym kandydatem na ministra spraw zagranicznych. Od końca swojego pobytu w więzieniu już nigdy nie odzyskał dawnej formy fizycznej. Edmund Dene Morel zmarł podczas spaceru 12 listopada 1924 w wieku 51 lat.

Wkład Morela[edytuj | edytuj kod]

Edmund Dene Morel był inicjatorem pierwszego międzynarodowego ruchu w obronie praw człowieka w XX wieku. Dzięki jego walce przeciwko Wolnemu Państwu Konga wraz z Raportem Casementa zmusił króla Leopolda II do przekazaniu Konga w 1908 roku Belgii, co zapoczątkowało powolną poprawę sytuacji Afrykańczyków. Morel nie był jednak krytykiem kolonializmu. Bronił wciąż brytyjskich posiadłości kolonialnych, argumentując, że Brytyjczycy troszczą się o rozwój swoich kolonii w odróżnieniu do polityki Leopolda II w Kongu. Zbrodnie w Kongu uległy z czasem zapomnieniu, podobnie jak cała praca jaką wykonał Morel. Dopiero w ostatnich latach przypomniano sobie historię walki Morela z polityką Leopolda II wobec Konga.

Opublikowane książki[edytuj | edytuj kod]

  • The British Case in French Congo
  • King Leopold's Rule in Africa (1904)
  • Red Rubber – The story of the rubber slave trade that flourished in Congo in the year of grace 1906 (1906)
  • Great Britain and the Congo
  • Nigeria
  • Morocco and Diplomacy (1912) (reissued as Ten Years of Secret Diplomacy in 1915)
  • Truth and the War (1916)
  • Africa and the Peace of Europe
  • The Black Man’s Burden (1920)
  • Thoughts on the War
  • The Peace, and Prison
  • Pre-War Diplomacy
  • Diplomacy Revealed

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Heinrich Cunow: Das Gift, das zerstört, w: Die Neue Zeit– nr 10/1922, str. 222
  2. Pomimo, iż zabroniła tego Konferencja berlińska (1884–1885).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Hochschild, Duch Króla Leopolda, Piotr Tarczyński (tłum.), Warszawa: Świat Książki - Weltbild Polska, 2012, ISBN 978-83-7799-498-6, OCLC 804394491.
  • Stanard, Matthew G.: Selling the Congo: A history of European pro-empire propaganda and the making of Belgian imperialism, 2012.
  • Daniël Vangroenweghe, Rood Rubber – Leopold II en zijn Congo, Leuven: Van Halewyck, 2004, ISBN 90-5617-556-4, OCLC 902127098.
  • Catherine Ann Cline, E. D. Morel, 1873–1924. The strategies of protest, Dundonald, Belfast: Blackstaff, 1980, ISBN 0-85640-213-3, OCLC 9081568.
  • Mario Vargas Llosa: Der Traum des Kelten. Suhrkamp, Berlin 2011, ​ISBN 978-3-518-42270-0​.
  • Reinders, Robert C.: Racialism on the Left. E. D. Morel and The „Black Horror on the Rhine, w: International Review of Social History nr 13, 1968, s. 1-28.
  • F. Seymour Cocks: E. D. Morel. The man and his work, 1920.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]