Kauczuk naturalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wzór strukturalny meru kauczuku naturalnego

Kauczuk naturalny, cis-1,4-poliizopren, NR[1]polimer pochodzenia naturalnego należący do politerpenów. Cząsteczki polimeru mogą składać się z 320 do 35 tys. reszt izoprenowych[2], co odpowiada masie cząsteczkowej od 100 tys. do kilku milionów Da. W cząsteczkach kauczuku występują wyłącznie wiązania podwójne w konfiguracji cis[3]. Z kauczuku wytwarzanych jest ponad 40 tys. wyrobów w tym ponad 400 wyrobów medycznych[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rośliny kauczukodajne.

Kauczuk jest składnikiem soku mlecznego u około 2000 gatunków roślin dwuliściennych. W kontakcie z tlenem masa cząsteczek polimeru wzrasta. Jest substancją wykorzystywaną gospodarczo. Najczęściej do produkcji kauczuku wykorzystywany jest sok mleczny kauczukowca brazylijskiego, gwajuli srebrzystej i mniszka kok-sagiz. Kauczuk jest składnikiem soku mlecznego roślin z rodzin wilczomleczowatych, morwowatych i toinowatych[3].

Biosynteza[edytuj | edytuj kod]

Substratami w biosyntezie kauczuku są kwas mewalonowy i piroforforan izopentylu. Enzymy niezbędne do przeprowadzenia reakcji obecne są w soku mlecznym a energia pochodzi z glikolizy, której zachodzenie zaobserwowano w wydzielinie[3].

Produkcja przemysłowa[edytuj | edytuj kod]

Pozyskiwanie soku mlecznego z kauczukowca

Wykorzystanie kauczuku przez człowieka rozpoczęło się w Ameryce Centralnej jeszcze przed dopłynięciem do jej brzegów Krzysztofa Kolumba w 1492 roku. Stosowaną nazwę uzyskiwanej z soku drzew elastycznej masie nadali Indianie. Europejczycy przybyli na kontynent amerykański nie tylko przejęli technikę pozyskiwania kauczuku lecz także rozprzestrzenili uprawy na inne obszary. Kauczuk pozyskiwany jest głównie z drzewa kauczukowca brazylijskiego (Hevea brasiliensis), uprawianego w wilgotnym, tropikalnym klimacie. Jeden hektar upraw to od 350 do 500 drzew. Z każdego drzewa można uzyskać około 5 kg suchego surowca, co odpowiada rocznej wydajności upraw na poziomie 2000 kg/ha. Kauczuk pozyskiwany jest z drzew w wieku pomiędzy 5 a 20-25 lat[5]. Rano wykonuje się na drzewach nacięcia w kształcie litery V. Poniżej nacięć umieszczane jest naczynie, do którego spływa sok mleczny. Pozyskany lateks zbierany jest po 5-8 godzinach od nacinania drzew. Zebrany płyn może być oczyszczany i stabilizowany a następnie przewożony do zakładów przemysłowych wytwarzających przedmioty z kauczuku lub już na plantacji suszony i formowany w bryły o masie 33 kg wykorzystywane w przemyśle. Wysokiej jakości kauczuk ma jednolitą konsystencję i żółta barwę[6].

Kauczuk rozpuszcza się w węglowodorach alifatycznych i aromatycznych oraz w węglowodorach chlorowanych. Roztwory kauczuku naturalnego zawierające substancje wulkanizujące stosuje się jako kleje.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wg normy ISO/DIN 1629 Apple-Rubber-Chart -Hot-Topics - Astm D1418 - Designating Rubber Polymers With ASTM D1418 (ang.). [dostęp 2018-04-11].
  2. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać H. Kang, M.Y. Kang, K.H. Han, Identification of natural rubber and characterization of rubber biosynthetic activity in fig tree, „Plant Physiology”, 123 (3), 2000, s. 1133–1142, DOI10.1104/pp.123.3.1133, PMID10889262, PMCIDPMC59076.
  3. a b c Kączkowski Jerzy: Biochemia roślin Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 147-148. ISBN 83-01-10285-3.
  4. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji H. Mooibroek, K. Cornish, Alternative sources of natural rubber, „Applied Microbiology and Biotechnology”, 53 (4), 2000, s. 355–365, DOI10.1007/s002530051627, PMID10803889.
  5. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji H. de H. de Livonnière, Industrial natural rubber collection and control procedures, „Clinical Reviews in Allergy”, 11 (3), 1993, s. 309-323, DOI10.1007/BF02914414 [dostęp 2019-06-03].
  6. Ilona Szymańska: Kauczuk – surowiec który zmienił świat. Surowce-naturalne.pl, 15-02-2013. [dostęp 2014-05-16].