Edmund Rogalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szlak bojowy Edmunda Rogalskiego w 67 Pułku Piechoty w latach 1918-1920.

Edmund Rogalski (ur. 1891 w Kłecku, zm. 1961) – polski oficer, dowódca kompanii kłeckiej podczas powstania wielkopolskiego, odznaczony Virtuti Militari, autor monografii nt. udziału kłecczan w walkach wyzwoleńczych 1918–1919.

Urodził się w Kłecku. Będąc uczniem gimnazjum w Gnieźnie został wydalony wraz z dwoma kolegami za przynależność do tajnej organizacji, Towarzystwa Tomasza Zana. Wydalonych objęto zakazem uczęszczania do gimnazjów na terenie Wielkopolski. Dalszą naukę kontynuował w Nadrenii, w Oberlahnstein pod Koblencją, następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie w Berlinie na wydziale filozoficznym.

W 1914 r. został powołany do wojska pruskiego. Najpierw jako szeregowiec, a od marca 1915 r. po kursie oficerskim jako podporucznik i dowódca kompanii. Ranny w nogę na froncie francuskim (20% inwalidztwa) walczył dalej we Francji, Belgii, Rumunii. W 1918 r. po powrocie z frontu organizował w Kłecku powstanie wielkopolskie, będąc komendantem powstańców. Walczył na froncie północnym w bitwach pod Łopiszewem, Łopiennem, Nakłem, Szubinem, Rynarzewem. Był jednym z pięciu oficerów w sztabie gnieźnieńskim. W Wojsku Polskim służył do 1922 r. w randze kapitana. Od 1923 r. był dyrektorem Kasy Chorych w Gnieźnie. W 1925 r. został wybrany na burmistrza miasta Jarocina – był nim przez 12 lat, i ponownie od 1937 r.

W 1939 r. wyjechał z dokumentami miejskimi. Po aresztowaniu w listopadzie 1939 r. został wywieziony wraz z całą rodziną do obozu w Cerekwicy, w grudniu 1939 r. – do Opoczna, gdzie przebywał do końca wojny wojny. W Opocznie poza pracą zawodową (jako tłumacz) pracował społecznie, pełniąc funkcję przewodniczącego Rady Głównej Opiekuńczej delegatury Opoczno. Organizował kuchnie i pomoc dla ubogich i wysiedlonych, również powstańców warszawskich. W styczniu 1945 r. podczas bombardowania Opoczna został ranny. Nie odzyskał już nigdy pełnej sprawności. Jako inwalida (75%) po długim leczeniu pracował w Spółdzielni Inwalidów. Zmarł w wyniku wypadku w 1961 r.

Służył w 67 Pułku Piechoty, odznaczony srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920. W 1936 opublikował w Jarocinie „Kompanja kłeckowska”[1], która w 2012 r. ponownie została wydana staraniem Dawida Junga i Bartosza Borowiaka[2]. O wartości publikacji wspomina prof. zw. dr hab. Jerzy Siepak z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza: Ta książka ma olbrzymią wartość, bo na te lata kapitan Rogalski był naprawdę dobrze przygotowany do historycznego opisu wydarzeń powstańczych. Dobrze, że to się ukazało w postaci książki, w postaci takiego egzemplarza, który wzbogaca w ogóle literaturę powstańczą. Bardzo się cieszę, że została ta książka wykorzystana do scenariusza filmu o powstaniu wielkopolskim (...) Kompania kłeckowska na ziemiach dawnego zaboru pruskiego zdobyła wiele miejscowości, idąc pod Chodzież, tam zdobyli olbrzymie tereny dla Polski, które później w traktacie wersalskim my musieliśmy oddać Niemcom. Ale naprawdę to jest wspaniałe. Poza tym takim akcentem kłeckowskim jest jeszcze jedno miejsce – duży pomnik poległych dziewięciu powstańców wielkopolskich na cmentarzu miejskim; po drodze, idąc na ten cmentarz, jest dziewięć rosnących lip, poświęconych tym powstańcom, do dnia dzisiejszego one rosną (...)[3].

Dramaturg Gerard Górnicki poświęcił Edmundowi Rogalskiemu sztukę „Poszli ci, którzy powinni” wystawioną w Teatrze Polskim w Poznaniu 28 grudnia 1978 r. Muzykę do spektaklu napisał Jan Kaczmarek. Natomiast 27 grudnia 1984 r. kłecczanie odsłonili marmurową tablicę na rynku upamiętniającą Kompanię Kłeckowską oraz Edmunda Rogalskiego.

Bibliografia[edytuj]

  • E. Rogalski „Kompanja Kłeckowska”, wstęp i opracowanie D. Jung, B. Borowiak, Towarzystwo Miłośników Kłecka i Ziemi Kłeckiej, Kłecko 2012

Przypisy