Edmund Rogalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edmund Rogalski
kapitan piechoty kapitan piechoty
Data i miejsce urodzenia 1891
Kłecko
Data i miejsce śmierci 3 lipca 1961
Jarocin
Przebieg służby
Siły zbrojne Armia Cesarstwa Niemieckiego
Armia Wielkopolska
Wojsko Polskie
Jednostki 67 Pułk Piechoty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Wielkopolski Krzyż Powstańczy
Szlak bojowy Edmunda Rogalskiego w 67 Pułku Piechoty w latach 1918-1920.

Edmund Rogalski (ur. 1891 w Kłecku, zm. 3 lipca[1] 1961 w Jarocinie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, dowódca kompanii kłeckiej podczas powstania wielkopolskiego, odznaczony Orderem Virtuti Militari, autor monografii nt. udziału kłecczan w walkach wyzwoleńczych 1918–1919.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kłecku. Pochodził  z rodziny rzemieślniczej i kupieckiej. Będąc uczniem gimnazjum w Gnieźnie został wydalony wraz z dwoma kolegami za przynależność do tajnej organizacji, Towarzystwa Tomasza Zana. Wydalonych objęto zakazem uczęszczania do gimnazjów na terenie Wielkopolski. Dalszą naukę kontynuował w Nadrenii, w Oberlahnstein pod Koblencją, następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie w Berlinie na wydziale filozoficznym.

W 1914 r. został powołany do wojska pruskiego. Najpierw jako szeregowiec, a od marca 1915 r. po kursie oficerskim jako podporucznik i dowódca kompanii. Ranny w nogę na froncie francuskim (20% inwalidztwa) walczył dalej we Francji, Belgii, Rumunii. W 1918 r. po powrocie z frontu organizował w Kłecku powstanie wielkopolskie, będąc komendantem powstańców. Walczył na froncie północnym w bitwach pod Łopiszewem, Łopiennem, Nakłem, Szubinem, Rynarzewem. Był jednym z pięciu oficerów w sztabie gnieźnieńskim. Od 1919 do 1923 był dowódcą garnizonu w Jarocinie[2]. W Wojsku Polskim służył do 1922 r. w randze kapitana. Na własną prośbę w stopniu kapitana przeszedł do rezerwy[3]. Od 1923 r. był dyrektorem Kasy Chorych w Gnieźnie. W 1925 r. został wybrany na burmistrza miasta Jarocina – był nim przez 12 lat, i ponownie od 1937 r.

W 1939 r. wyjechał z dokumentami miejskimi. Po aresztowaniu w listopadzie 1939 r. został wywieziony wraz z całą rodziną do obozu w Cerekwicy, w grudniu 1939 r. – do Opoczna, (zamieszkali przy ul. Sienkiewicza 2)[4] gdzie przebywał do końca wojny wojny. W Opocznie poza pracą zawodową (jako tłumacz) pracował społecznie, pełniąc funkcję przewodniczącego Rady Głównej Opiekuńczej delegatury Opoczno. Organizował kuchnie i pomoc dla ubogich i wysiedlonych, również powstańców warszawskich. W styczniu 1945 r. podczas bombardowania Opoczna został ranny. Nie odzyskał już nigdy pełnej sprawności. Jako inwalida (75%) po długim leczeniu pracował w Spółdzielni Inwalidów. Zmarł w wyniku wypadku w 1961 r.

Ożenił się z Kazimierą, miał trójkę dzieci Otylię, Bogumiła i Teresę[5].

Służył w 67 pułku piechoty, odznaczony srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920. W 1936 opublikował w Jarocinie „Kompanja kłeckowska”[6], która w 2012 r. ponownie została wydana staraniem Dawida Junga i Bartosza Borowiaka[7]. O wartości publikacji wspomina prof. zw. dr hab. Jerzy Siepak z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza: Ta książka ma olbrzymią wartość, bo na te lata kapitan Rogalski był naprawdę dobrze przygotowany do historycznego opisu wydarzeń powstańczych. Dobrze, że to się ukazało w postaci książki, w postaci takiego egzemplarza, który wzbogaca w ogóle literaturę powstańczą. Bardzo się cieszę, że została ta książka wykorzystana do scenariusza filmu o powstaniu wielkopolskim (...) Kompania kłeckowska na ziemiach dawnego zaboru pruskiego zdobyła wiele miejscowości, idąc pod Chodzież, tam zdobyli olbrzymie tereny dla Polski, które później w traktacie wersalskim my musieliśmy oddać Niemcom. Ale naprawdę to jest wspaniałe. Poza tym takim akcentem kłeckowskim jest jeszcze jedno miejsce – duży pomnik poległych dziewięciu powstańców wielkopolskich na cmentarzu miejskim; po drodze, idąc na ten cmentarz, jest dziewięć rosnących lip, poświęconych tym powstańcom, do dnia dzisiejszego one rosną (...)[8].

Dramaturg Gerard Górnicki poświęcił Edmundowi Rogalskiemu sztukę „Poszli ci, którzy powinni” wystawioną w Teatrze Polskim w Poznaniu 28 grudnia 1978 r. Muzykę do spektaklu napisał Jan Kaczmarek. Natomiast 27 grudnia 1984 r. kłecczanie odsłonili marmurową tablicę na rynku upamiętniającą Kompanię Kłeckowską oraz Edmunda Rogalskiego.

Andrzej Gogulski w 2015 napisał biografię Edmunda Rogalskiego pt. „W przyjaźni z życiem: biografia Edmunda Rogalskiego, burmistrza Jarocina w latach 1925-1939” wydaną przez Południową Oficynę Wydawniczą Sp. z o.o.[9]

W Jarocinie jedna z ulic nosi miano Edmunda Rogalskiego.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • E. Rogalski „Kompanja Kłeckowska”, wstęp i opracowanie D. Jung, B. Borowiak, Towarzystwo Miłośników Kłecka i Ziemi Kłeckiej, Kłecko 2012

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Sylwetki powstańców ● JAROCIN. To Miasto Brzmi., jarocin.pl [dostęp 2018-04-03] (pol.).
  2. Grób zasłużonego burmistrza odnowiony | wlkp24.info, wlkp24.info [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  3. a b 90 lat temu Burmistrzem Jarocina wybrano Edmunda Rogalskiego, „JAROCIN. To Miasto Brzmi.”, 20 stycznia 2015 [dostęp 2018-04-03] (pol.).
  4. Powstaje film o jarocinianach wysiedlonych do Opoczna, „Opoczno.info - Niezależny Portal Miejski” [dostęp 2018-04-03] (pol.).
  5. Rocznicowe wspomnienie, „JAROCIN. To Miasto Brzmi.”, 4 lipca 2014 [dostęp 2018-04-03] (pol.).
  6. E. Rogalski „Kompanja kłeckowska” w zasobach Biblioteki Narodowej w Warszawie.
  7. Relacja z promocji reprintu zorganizowanego przez Towarzystwo Miłośników Kłecka i Ziemi Kłeckiej.
  8. Opinia prof. Jerzego Siepaka.
  9. Andrzej Gogulski, W przyjaźni z życiem: biografia Edmunda Rogalskiego, burmistrza Jarocina w latach 1925-1939, Południowa Oficyna Wydawnicza, 2015, ISBN 978-83-942305-0-0 [dostęp 2018-04-03] (pol.).
  10. Na podstawie fotografii [1]