67 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 67 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 67 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 67.
67 Pułk Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 2 maja, 20 maja
Rodowód 9 Pułk Strzelców Wielkopolskich
Dowódcy
Pierwszy ppłk Juliusz Skorupka-Padlewski
Ostatni ppłk Karol Kumuniecki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Brodnica
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich
17 Dywizja Piechoty
4 Dywizja Piechoty

67 Pułk Piechoty (67 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

6 października 1920 roku pułk przeszedł do odwodu, do Suwałk. 23 listopada przeniósł się do rejonu Grajewa. Od 18 grudnia transportami kolejowymi wyjeżdża z obszaru wojennego do obszaru krajowego. Tymczasowo stacjonuje w Jarocinie i Lesznie, następnie przeniósł się do Rawicza, a później do Kępna. Batalion zapasowy pozostał w Jarocinie. Pułk przeszedł z organizacji wojennej na organizację pokojową. 19 października 1921 roku pułk wyszedł ze składu 17 Dywizji Piechoty i został włączony w skład 4 Dywizji Piechoty[1].

Pułk stacjonował w garnizonie Brodnica[2] na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII[3] (w Toruniu stacjonował II batalion piechoty[4] i batalion zapasowy).

W czasie trwania przewrotu majowego żołnierze 67 pp pozostali wierni prezydentowi Wojciechowskiemu i stanęli po stronie sił rządowych. Z powodu strajków polskich kolejarzy, którzy opowiedzieli się po stronie Józefa Piłsudskiego brodnicki pułk nie dotarł na miejsce walk do Warszawy.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 maja, jako datę święta pułkowego[5]. 13 listopada 1930 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski „przesunął datę święta pułkowego 67 pułku piechoty z dnia 2 na 20 maja”[6].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 67 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7].

Marsze i boje[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny obronnej 1939 był w składzie macierzystej dywizji walczącej w Armii Pomorze[4].

Tereny działań pułku w latach 1918-1920
Pułk w składzie 4 DP

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[8].

  • kpt. / ppłk piech. Juliusz Skorupka–Padlewski (27 IV 1919 – 29 VI 1920)
  • ppłk Florian Marciszewicz (30 VI – 9 VII 1920)
  • kpt. piech. Jan Klein (od 10 VII 1920)
  • ppłk piech. Jan Sandecki (1920)
  • kpt. piech. Jan Klein (1920–1921)
  • płk piech. Władysław Mielnik (1921 – 21 VIII 1926 → oficer sztabowy PW 3 DP Leg.[9])
  • ppłk piech. Stanisław Tarczyński (21 VIII 1926[10] – 28 I 1929 → stan spoczynku z dniem 31 V 1929[11])
  • ppłk piech. inż. January Grzędziński (14 II 1929 – 23 III 1932 → dowódca 30 pp)
  • ppłk piech. Jan Stefan Kotowicz (23 III 1932 – 1 VI 1935 → dowódca 6 pspodh)
  • ppłk / płk dypl. piech. Mieczysław Rawicz-Mysłowski (1 VI 1935 – 27 II 1937 → dowódca Brygady KOP „Polesie”)
  • ppłk piech. Karol Wojciech Kumuniecki vel Karol Adalbert Komuniecki[12] (27 II 1937 – 19 IX 1939 ciężko ranny)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[13]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[8]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[15]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • mjr piech. Stefan Broniowski (10 VII 1922 – VII 1925 → dowódca I baonu[16])
  • mjr piech. Maksymilian Ferentz (od VII 1925[16])
  • mjr piech. Ludwik Matyja (1928[17])
  • kpt. Jan Baumgart (IX 1939)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[18][a]:

  • dowódca pułku – ppłk Karol Wojciech Kumieniecki
  • I z-ca dowódcy – ppłk Bogdan Stanisław Sołtys
  • adiutant – kpt. Mieczysław Bloch
  • starszy lekarz – ppłk dr Bolesław Tarando
  • młodszy lekarz – vacat
  • kmdt. Rejonu PW Konnego – kpt. art. Tkaczuk Stanisław[b]
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Wrona Jan
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Emeryk Otomański
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Jan Baumgardt
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Alfred Gustaw Witt
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Witold Plejer
  • oficer żywnościowy – por. Władysław Sulatycki
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. Arkadiusz Marciszewskl
  • kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm.) Emil Michał Dawidowicz
  • dowódca plutonu łączności – por. Maciej Ludwik Weiner
  • dowódca plutonu pionierów – por. Witold Lisiński
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Stanisław Tkaczuk(*)
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Adam Lis
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Tadeusz Hałuszka
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Michał Lipcsey-Steiner
  • dowódca 1 kompanii – kpt. dypl. Aleksander Szendryk
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Marceli Fronczak
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Zbigniew Zbyszewski
  • dowódca 2 kompanii – vacat
  • dowódca 3 kompanii – mjr kontr. Jakub Wojnarowski
  • dowódca plutonu – ppor. Jarosław Izydor Radomski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Walerian Urbanik
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Eugeniusz Ludwik Marian Mieszko Mieszkowski
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Olszewski
  • dowódca plutonu ppor. Julian Ryznar
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Marian Antoni Tyborowski
  • adiutant baonu – por. Bogusław Ryszard Zboiński
  • pomocnik dowódcy baonu ds. gospodarczych – kpt. Karol Józef Sordyl
  • lekarz baonu – por. lek. Konrad Grobelny
  • dowódca 4 kompanii – por. Józef Rafał Radomski
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Kraska
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Sawa Bunata
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Henryk Theis
  • dowódca 6 kompanii – mjr Józef Pałac
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Kozłowski
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Tadeusz Łabsz
  • dowódca plutonu – por. Adam Pius Zieliński
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Wultański
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Stanisław Subocz
  • dowódca plutonu – por. Alfons Grochowski
  • dowódca 8 kompanii – p.o. ppor. Stanisław Wawrzyńczak
  • dowódca 9 kompanii – por. Władysław Bąkowski
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Adam Marian Sobkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Stefan Rzepecki
  • na kursie – por. Tadeusz Szymczak
  • na kursie – ppor. Stefan Browarek
  • na kursie – ppor. Józef Matuszyński
  • odkomenderowany – por. Antoni Mikulski
Kurs Podchorążych Rezerwy 4 DP
  • dowódca – kpt. Józef Marian Wajdowicz
  • dowódca – plutonu por. Julian Kuczyński
  • dowódca – plutonu por. Bolesław Niewiarowski
  • dowódca – plutonu ppor. Józef Konstanty Mielewski
  • dowódca – plutonu ppor. Stefan Zalewski
67 obwód przysposobienia wojskowego „Brodnica”
  • kmdt obwodowy PW – mjr piech. Adam Fleszar
  • kmdt powiatowy PW Brodnica – kpt. piech. Edward Franciszek Busza
  • kmdt powiatowy PW Lubawa – kpt. piech. Jan Władysław Dulęba
  • kmdt powiatowy PW Rypin – ppor. kontr. piech. Wacław Nowicki

Obsada etatowa we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Organizacja wojenna i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[21]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk piech. Karol Wojciech Kumuniecki
  • I adiutant – kpt. Mieczysław Bloch
  • II adiutant – ppor. rez. Jerzy Łapkiewicz
  • oficer informacyjny – kpt. Adam Marceli Sobkiewicz
  • oficer łączności – por. Franciszek Olszewski
  • kwatermistrz – kpt. Jan Baumgart (17 IX 1939 ranny w Kampinosie)
  • oficer płatnik – ppor. rez. Czesław Kuczkowski
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Adam Jurkiewicz
  • naczelny lekarz –.por. lek. Konrad Grobelny
  • kapelan – kap. rez. ks. Kazimierz Krzyżanowski
  • dowódca kompanii gospodarczej – ppor. rez. Antoni Daranowski
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Michał Lipcsey-Steiner
  • adiutant batalionu – ppor. Mieczysław Urbanik
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Fronczak
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Szymczak
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Arkadiusz Marciszewski
  • dowódca 1 kompanii ckm – kpt. Eugeniusz Ludwik Mieszkowski
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Marian Tyborowski
  • adiutant batalionu – por. rez. Kazimierz Zajączkowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Józef Rafał Radomski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – kpt. Sawa Bunata
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Bogusław Ryszard Zboiński
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Tadeusz Łabsz
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jan Wątorek
  • adiutant batalionu – por. rez. Henryk Rybacki
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – kpt. Stefan Subocz
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Antoni Mikulski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Alfons Grochowski
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Julian Kuczyński
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadowczej – por. Tadeusz Hałuszka
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Adam Lis
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Stanisław Tkaczuk
  • dowódca plutonu pionierów – por. Witold Lisiński
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – ppor. Stanisław Wawrzyńczak

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[22]

Order Virtuti Militari
ppor. Franciszek Borzych
plut. Stanisław Borys
sierż. Władysław Fornowski
kpt. Jan Klein
sierż. Leon Kmiotek
pchor. Władysław Klucz
sierż. Stanisław Masłew
por. Felicjan Maryński
ppor. Edmund Rogalski
kpr. Walerian Robaczewski
ppor. Sylwester Trojanowski
plut. Jan Wietrzykowski
sierż. Nikodem Witkowski
ppor. Władysław Wlekliński

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Pierwsza chorągiew została ofiarowana 9 pułkowi Strzelców Wielkopolskich przez hrabinę Marię Skórzewską. Towarzyszyła pułkowi w czasie wojny z bolszewikami, a po jej zakończeniu została zdeponowana w Muzeum Wojska w Warszawie[1].

22 maja 1924 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził chorągiew 67 pułku piechoty[23]. W niedzielę 22 czerwca 1924 roku na Rynku w Brodnicy Prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył pułkowi chorągiew ofiarowaną przez obywateli ziemi michałowskiej[1][24][25]. Rodzicami chrzestnymi była pani Meysztowiczowa z Piecewa i Mieczysław Jerzykiewicz, burmistrz Brodnicy[26]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[27]. Odrestaurowany sztandar znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[28].

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

23 kwietnia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 67 pułku piechoty[29]. Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są granatową emalią z żółtym obrzeżem. W środku tarcza barwy granatowej z numerem „67”. Między ramionami krzyża pęki promieni srebrnych, oksydowanych. Jednoczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana, na rewersie próba srebra i imiennik grawera „WG” – Wiktor Gontarczyk z Warszawy[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[19].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Konieczny 1929 ↓, s. 21.
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 112.
  3. Almanach 1923 ↓, s. 52.
  4. a b Satora 1990 ↓, s. 129.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 13 listopada 1930 roku, poz. 413.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 272.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 269.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 72.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 60, sprostowano z „Komuniecki Karol Adalbert ur. 28 października 1894 r.” na „Kumuniecki Karol Wojciech ur. 23 października 1894 r.”.
  13. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  15. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  16. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 69 z 1 lipca 1925 roku, s. 354.
  17. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 81.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 626-627 i 680.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  21. Wojewoda 2016 ↓, s. 92.
  22. Konieczny 1929 ↓, s. 26.
  23. Dz.Rozk. MSWojsk. ↓, Nr 23 z 12 czerwca 1924 roku, poz. 339.
  24. Satora 1990 ↓, s. 129 wg autora fundatorem chorągwi społeczeństwo miasta i powiatu Brodnica.
  25. Prezydent Rzplitej na uroczystościach wojskowych w Brodnicy. „Polska Zbrojna”. 170, s. 1, 1924-06-23. Warszawa. 
  26. Konieczny 1929 ↓, s. 22.
  27. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.
  28. Satora 1990 ↓, s. 130.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 13 z 23 kwietnia 1929 roku, poz. 129.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]