Eliasz Rajzman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Eliasz Rajzman
‏אליהו רײַזמאַן‎
Eljohu Rajzman
Data i miejsce urodzenia 8 lipca 1909
Kowel
Data i miejsce śmierci 20 stycznia 1975
Szczecin
Narodowość żydowska
Język jidysz
Dziedzina sztuki literatura

Eliasz Rajzman (jid. ‏אליהו רײַזמאַן‎ Eljohu Rajzman; ur. 8 lipca 1909[1][2][3][4] lub 1904[5][6] w Kowlu, zm. 20 stycznia 1975 w Szczecinie) – polski poeta i pisarz narodowości żydowskiej tworzący w języku jidysz. Był jednym z ostatnich poetów tworzących w tym języku w powojennej Polsce[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kowlu, w biednej rodzinie żydowskiej (ojciec pracował jako garbarz[5]), był samoukiem, z zawodu – rękawicznikiem[1]. Po ukończeniu chederu pracował jako cholewkarz[potrzebny przypis]. Zadebiutował w 1933 roku na łamach warszawskiej gazety żydowskiej „Fołks-Cajtung”, publikował także m.in. w „Wochnszrift far Literatur, Kunst un Kultur”[1][6]. Podczas II wojny światowej przebywał na Litwie. Po ataku III Rzeszy na Związek Radziecki w czerwcu 1941, wstąpił do Armii Czerwonej, gdzie służył do 1943 roku[1][6]. Brał udział w obronie Kaukazu, następnie przebywał w Kazachstanie, Kirgistanie i na Uralu[potrzebny przypis].

Po demobilizacji, w 1947 jako repatriant wrócił do Polski[1]. Osiadł w Choszcznie, gdzie znalazł zatrudnienie jako pracownik fizyczny w rolniczym majątku państwowym[potrzebny przypis]. W 1947 podjął pracę w Osadniczej Spółdzielni Produkcyjnej Kania pod Stargardem. W 1950 na stałe przeniósł się do Szczecina, gdzie mieszkał aż do śmierci[1][6]. Znalazł tam zatrudnienie jako krojczy w spółdzielni skórzanej „Galanteria”[potrzebny przypis]. Przez wiele lat był animatorem kultury, aktorem i autorem dramatów wystawianych w amatorskim teatrze działającym przy oddziale szczecińskim Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, współpracował z czasopismem „Jidisze Szriftn”[1][6]. W latach 1956–1957 publikował wiersze w tygodniku „Ziemia i Morze[potrzebny przypis].

Zmarł w Szczecinie i został pochowany na Cmentarzu Centralnym (kwatera 58a)[7].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Eliasz Rajzman pisał wiersze głównie w języku jidysz, ale również nie brakowało w jego dorobku poezji w języku polskim. Liczne jego utwory poetyckie przełożono na polski i opublikowano zarówno w tomach autorskich, jak i w antologiach zbiorowych[6]. Tłumaczami byli m.in.: Katarzyna Suchodolska, Arnold Słucki, Stanisław Wit Wiliński, Urszula Kozioł, Jadwiga Adler, Horacy Safrin, Marian Grześczak, Józef Bursewicz, Tadeusz Nowak, Jakub Zonszajn.

Oprócz poezji pisał także dramaty[1][3] i opowiadania[8]. Jego sztuka teatralna Nowe kłosy została wystawiona we Wrocławiu na festiwalu żydowskich zespołów dramatycznych[5][6].

W listopadzie 1974 roku w szpitalu napisał w języku polskim swój ostatni wiersz pt. Noc[9]. Wiele wierszy poety zamieszczała szczecińska gazeta „Spojrzenia” oraz dodatek kulturalny do „Fołks Sztyme[potrzebny przypis].

Twórczość w języku jidysz[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie poniższe zbiory wierszy Rajzmana ukazały się w Warszawie w wydawnictwie Idisz Buch[6][10].

  • 1950: jid. ‏פֿעלדער גרינען‎ Felder grinen (Pola się zielenią)
  • 1954: jid. ‏כ׳האָב פֿאַרפֿלאַנצט אַ בוים‎ Ch’hob farflanct a bojm (Zasadziłem drzewo)
  • 1959: jid. ‏אַליין מיט זיך‎ Alejn mit zich (Sam ze sobą)
  • 1963: jid. ‏איך האָב זיך אויסגעטרוימט אַ זון‎ Ich hob zich ojsgetrojmt a zun (Wymarzyłem sobie słońce)
  • 1966: jid. ‏לידער‎ Lider (Wiersze)
  • 1967: jid. ‏די שפּראַך פֿון דײַנע אויגן‎ Di szprach fun dajne ojgn (Mowa twoich oczu)

Ponadto Rajzman opublikował także[6]:

  • 1974: jid. ‏ווידערקלאַנגען‎ Widerklangen (Odgłosy)

Przekłady na język polski[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Cała 2000 ↓.
  2. Rajzman 1967 ↓, s. 6.
  3. a b Rajzman 1979 ↓, s. obwoluta.
  4. Rajzman 2000 ↓, s. 71.
  5. a b c Fuks 2001 ↓.
  6. a b c d e f g h i Fuks 2003 ↓.
  7. Wyszukiwarka miejsca pochówku w Szczecinie ↓.
  8. Rajzman 2000 ↓.
  9. Rajzman 1979 ↓, s. 5–6.
  10. Nalewajko-Kulikov 2008 ↓, s. 143–161.
  11. Zbiór zawiera także trzy wiersze napisane przez Rajzmana po polsku (s. 5–8).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]