Urszula Kozioł

Urszula Kozioł

Urszula Kozioł (2016)
Data i miejsce urodzenia	20 czerwca 1931 Rakówka
Data i miejsce śmierci	20 lipca 2025 Wrocław
Narodowość	polska
Dziedzina sztuki	literatura piękna
Odznaczenia
Nagrody
Nagroda im. Stanisława Piętaka (1965), Nagroda Fundacji im. Kościelskich (1969), Literacka Nagroda PEN Clubu (1997), Główna Śląska Nagroda Kulturalna Kraju Dolnej Saksonii (1998), Literacka Nagroda im. Eichendorffa (2002), Nagroda Literacka m.st. Warszawy (2015), Nagroda Literacka „Nike” (2024)

Ryszard Kapuściński i Urszula Kozioł (2006)

Urszula Kozioł, ps. „Antoni Migacz”, „Mirka Kargol”, „Faun”, „U.K.”, „Uk”, „Uka”, „UKA” (ur. 20 czerwca 1931 w Rakówce, zm. 20 lipca 2025 we Wrocławiu) – polska poetka, pisarka, autorka felietonów i utworów dramatycznych dla dzieci i dorosłych.

Życiorys

Urodziła się w Rakówce w powiecie biłgorajskim, w rodzinie nauczycieli Hipolita Kozioła (1907–1987) i Czesławy z domu Kargol (1908–1993). Starsza siostra Stanisława, Lecha i Andrzeja (wokalisty zespołu VOX).

Do końca II wojny światowej przebywała na Zamojszczyźnie, gdzie uczyła się w Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Konopnickiej w Zamościu. Następnie studiowała polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim. Studia I stopnia ukończyła w 1953 (magisterium uzyskała w 1969 na studiach uzupełniających).

Zaliczana jest do tzw. pokolenia „Współczesności”. W 1953 debiutowała jako poetka na łamach dodatku do „Gazety Robotniczej” pt. „Sprawy i ludzie”. Od 1954 do 1972 pracowała jako nauczycielka, początkowo w Bystrzycy Kłodzkiej, a następnie we Wrocławiu. W latach 1956–1958 była kierownikiem działu literackiego pisma „Poglądy”. Od 1958 publikowała w miesięczniku „Odra” (m.in. cykl felietonów pt. „Z poczekalni”), a także w pismach: „Współczesność” (1959–1964), „Tygodnik Kulturalny” (1963–1965) i „Poezja” (1967–1972).

W latach 1965–1967 była dyrektorem Wrocławskiego Ośrodka Kultury i radną Dzielnicowej Rady Narodowej we Wrocławiu. Od 1970 współpracowała ze Studenckim Teatrem „Kalambur”. W latach 1972–2022 była redaktorem działu literackiego „Odry”.

Członek Związku Literatów Polskich (1963–1983; od 1963 w Zarządzie, a w latach 1971–1976 prezes Oddziału Wrocławskiego, w latach 1978–1983 także członek Zarządu Głównego), Polskiego PEN Clubu (od 1971, w tym od 1988 do 2003 w Zarządzie Głównym). Członek założyciel Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (od 1989, w tym od 1993 członek Zarządu Głównego).

Przebywała na stypendiach literackich w Iowa City (Stany Zjednoczone, 1991) oraz w Poitiers (Francja, 1993).

W 2024 zdobyła Nagrodę Literacką „Nike” za tom Raptularz, o którym krytyk „Nowego Napisu Co Tydzień”, Dariusz Żółtowski stwierdził, że „To lekcja z antropologii starości, która – miejmy nadzieję – czeka nas wszystkich. Swoisty pamiętnik z okresu umierania”.

Jej wiersze były tłumaczone m.in. na angielski, niemiecki, włoski, francuski, rosyjski, serbski, hiszpański, niderlandzki.

Życie prywatne

Jej mężem był Feliks Przybylak (1933–2010), germanista, tłumacz literatury niemieckojęzycznej i poeta.

Mieszkała we Wrocławiu. 28 lipca 2025 została pochowana u boku męża na wrocławskim cmentarzu św. Wawrzyńca (kwatera 13-1-152).

Twórczość

Poezje

• Gumowe klocki (Związek Literatów Polskich, Oddział we Wrocławiu, 1957)
• W rytmie korzeni (Ossolineum, 1963)
• Smuga i promień (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1965)
• Lista obecności (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1967)
• Poezje wybrane (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1969)
• W rytmie słońca (Wydawnictwo Literackie, 1974)
• Wybór wierszy (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1976)
• Poezje wybrane (II) (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1985; ISBN 83-205-3842-4)
• Wybór wierszy (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1986; ISBN 83-07-01527-8)
• Żalnik (Wydawnictwo Literackie, 1989; ISBN 83-08-01464-X)
• Dziesięć lat przed końcem wieku (nakładem autorki; maszynopis powielany, brak daty i miejsca wydania; ok. 1990)
• Postoje słowa (Wydawnictwo Dolnośląskie, 1994)
• Wielka pauza (Wydawnictwo Literackie, 1996; ISBN 83-08-02653-2)
• W płynnym stanie (Wydawnictwo Literackie, 1998; ISBN 83-08-02885-3)
• Wiersze niektóre (Bis, 1997, 1998; ISBN 83-87082-30-9)
• Stany nieoczywistości (Państwowy Instytut Wydawniczy, 1999; ISBN 83-06-02752-3)
• Supliki (Wydawnictwo Literackie, 2005; ISBN 83-08-03759-3)
• Przelotem (Wydawnictwo Literackie, 2007; ISBN 978-83-08-04102-4)
• Horrendum (Wydawnictwo Literackie, 2010; ISBN 978-83-08-04453-7)
• Fuga (1955–2010) (Biuro Literackie, 2011; ISBN 978-83-62006-47-2)
• Klangor (Wydawnictwo Literackie, 2014; ISBN 978-83-08-05321-8)
• Ucieczki (Wydawnictwo Literackie, 2016; ISBN 978-83-08-06158-9)
• Znikopis (Wydawnictwo Literackie, 2019; ISBN 978-83-08-06881-6)
• Momenty (Wydawnictwo Literackie, 2022; ISBN 978-83-08-07593-7)
• Raptularz (Państwowy Instytut Wydawniczy, 2023; ISBN 978-83-8196-698-6)

Powieści i opowiadania

• Postoje pamięci (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1964, 1973, 1977; Atut-Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe 2004, ISBN 83-89247-98-4).
• Ptaki dla myśli (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971; wyd. 2 poprawione i rozszerzone: Wydawnictwo Literackie 1984, ISBN 83-08-01082-2)
• Noli me tangere (Państwowy Instytut Wydawniczy 1984; ISBN 83-06-00814-6)

Felietony

• Z poczekalni oraz Osobnego sny i przypowieści (Wydawnictwo Literackie, 1978)
• Osobnego sny i przypowieści (Okis, 1997; Biblioteka Wrocławskiego Oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich; ISBN 83-87104-00-0)

Utwory dramatyczne (dla dorosłych i dzieci), monodramy

• Gonitwy (Prapremiera: Zespół Teatralny przy Wyższej Szkole Inżynieryjskiej, Rzeszów 1972)
• Kobieta niezależna („Scena”, 12/1976)
• Biało i duszno (układ dramatyczny) („Scena”, 10/1977)
• Król malowany (na motywach baśni J.Ch. Andersena pt. Nowe szaty króla, 1978; druk: Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe, Ośrodek Teatru Otwartego „Kalambur”, 1986)
• Narada familijna („Teatr Polskiego Radia”, 2/1978)
• Przerwany wykład („Scena”, 12/1978)
• Weekend („Opole” nr 1/1981 i nr 2/1981)
• Spartolino, czyli jak Rzempoła ze szwagrem Pitołą stracha przydybali (Prapremiera: Wrocławski Ośrodek Teatru Otwartego „Kalambur”, 1982)
• Trzy Światy (Czytelnik, 1982; ISBN 83-07-00707-0)
• Podwórkowcy (Prapremiera: Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego, Wałbrzych 1983; spektakl TV 1984)
• Psujony („Scena”, 1/1985)
• Magiczne imię (Wydawnictwo Literackie, 1985; ISBN 83-08-01194-2)

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1997)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1981)
• Złoty Krzyż Zasługi (1974)
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2024)
• Złota Odznaka Honorowa Wrocławia (2021)
• Odznaka honorowa ZAiKS-u (2009)

Nagrody i wyróżnienia

• Nagroda poetycka Pióra przyznana przez Klub Studentów Wybrzeża „Żak” w Gdańsku dla najciekawszego poety Ziem Zachodnich i Północnych (1963)
• Nagroda im. Władysława Broniewskiego (1964)
• Nagroda im. Stanisława Piętaka (1965)
• Nagroda Miasta Wrocławia (1965)
• Nagroda Fundacji im. Kościelskich (1969)
• Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia (1970)
• Włoska nagroda „Złoty Centaur” (wyróżnienie Akademii Sztuki i Pracy w Salsomaggiore, 1982)
• Nagroda Główna Śląska Dolnej Saksonii (1997)
• Nagroda PEN Clubu za twórczość poetycką (1997)
• Nagroda Kulturalna Śląska (1998)
• Nagroda Literacka im. Eichendorffa (Der Eichendorff Literatur-Preis, 2002)
• tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (11 kwietnia 2003)
• nominacja do Nagrody Literackiej Nike za tom Supliki (2006)
• nominacja do Śląskiego Wawrzynu Literackiego za tom Supliki (2006)
• finalistka Nagrody Literackiej Nike za tom Przelotem (2008)
• nominacja do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius w kategorii książka roku za tom Przelotem (2008)
• Honorowe Obywatelstwo Wrocławia
• Honorowe Obywatelstwo Miasta Biłgoraj (uchwała z 21 maja 2010, uroczyste wręczenie: 10 września 2010)
• Wrocławska Nagroda Poetycka „Silesius” za całokształt twórczości (2011)
• Nagroda Literacka m.st. Warszawy w kategorii „Poezja” za tom Klangor (2015)
• nominacja do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Klangor (2015)
• nominacja do Nagrody Literackiej „Nike” za tom Klangor (2015)
• nominacja do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Ucieczki (2017)
• nominacja do Nagrody Literackiej „Nike” za tom Ucieczki (2017)
• 18 maja 2018 odsłoniła swoją płytę w oświęcimskiej Alei Pisarzy przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Oświęcimiu.
• Nagroda Poetycka im. Kazimierza Hoffmana „KOS” za tom Znikopis (2020)
• Nagroda 100-lecia ZAiKS-u (2021)
• nominacja do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Momenty (2023)
• nominacja do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Raptularz (2024)
• Nagroda miesięcznika „Odra” za rok 2023 za tom Raptularz (2024)
• Nagroda Literacka „Nike” za tom Raptularz (2024)

Bibliografia

• J. Czachowska, A. Szałagan (red.): Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. 4. Warszawa: WSiP, 1996, s. 349. ISBN 83-02-05974-9.

Linki zewnętrzne

• Urszula Kozioł, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-22] .
• Urszula Kozioł – Ośrodek Kultury i Sztuki, Wrocław. okis.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-26)].
• Urszula Kozioł – Instytut Książki (Kraków)
• Urszula Kozioł – www.tienve.org
• Urszula Kozioł – Doktor honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. uni.wroc.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-12-26)].
• Urszula Kozioł, uhonorowana tytułem doktora honoris causa – „Uniwersytet Wrocławski”. uw.uni.wroc.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-05-26)].
• Marta Wyka – „Obywatelka miasta, uczennica uniwersytetu” (laudacja doktoratu honoris causa dla Urszuli Kozioł). uw.uni.wroc.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-05-26)].
• Wiersze Urszuli Kozioł
• „Inaczej mówiąc” – Urszula Kozioł o wypędzonych
• Eryk Ostrowski, „Moje lite krajobrazy” (o tomie „Supliki”). lamelli.com.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-27)].
• Miesięcznik „Odra” – Katalog czasopism
• Utwory Urszuli Kozioł w bibliotece Polona