Emil Gaweł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Emil Gaweł
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1876
Przemyśl
Data i miejsce śmierci 16 lutego 1921
Tuła
Zawód, zajęcie adwokat
Miejsce zamieszkania Sanok
Narodowość polska
Tytuł naukowy doktor
Edukacja C. K. Gimnazjum w Jaśle
Rodzice Jan, Maria
Krewni i powinowaci Ludwik Biliński (dziadek), Bronisław, Marian (bracia)

Emil Gaweł (ur. 22 lutego 1876 w Przemyślu, zm. 16 lutego 1921 w Tule) – polski doktor praw, adwokat, działacz sokoli i społeczny, oficer.

Tablica upamiętniająca działaczy sokolich w Sanoku

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Emil Gaweł urodził się 22 lutego 1876 w Przemyślu[1]. Był synem adwokata dr. Jana Gawła[1] (1845-1913)[2][3] i Marii Magdaleny z domu Bilińskiej (zm. 1934, córka Ludwika)[4][5]. Jego rodzeństwem byli: Bronisław (ur. 1879, zm. prawd. 1939, nauczyciel[6]), Władysław (zm. 14 maja 1882 w wieku 1,5 roku[7]), Józef (zm. 30 marca 1882 mając ok. pół roku)[4], Janina (1886-1972[5]), Stanisław (zm. 1952[5]), Leonard (zm. 1954[5]), Maria (1889–1937, oficer)[8].

Kształcił się w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku, w którym w 1892 ukończył VI klasę (w jego klasie byli m.in. Władysław Kucharski, Franciszek Słuszkiewicz)[9][10]. W 1894 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Jaśle (w jego klasie był Piotr Niezgoda)[11][12]. Ukończył studia prawnicze uzyskując tytuł doktora praw. W 1904 był koncypientem adwokackim w Jaśle[13]. 22 maja 1909 został wpisany na listę adwokatów z siedzibą w Sanoku[14][15]. W okresie zaboru austriackiego w ramach autonomii galicyjskiej od około 1909 był adwokatem przy C. K. Sądzie Powiatowym w Sanoku[16][17][18][19][20][21]. Urzędował przy ulicy Tadeusza Kościuszki w Sanoku[22]. Przy C. K. Sądzie Obwodowym w Sanoku został wybrany przysięgłym zastępcą na rok 1913[23]. Był żonaty[24] (żona była działaczką Towarzystwa św. Wincentego à Paulo w Sanoku[25]). 24 marca 1912 w mieszkaniu Emila Gawła i jego żony zostało dokonane włamanie na tle rabunkowym, następnie wyjaśnione po śledztwie prowadzonym przez sierżanta policji miejskiej Michała Guzika[26].

Był wieloletnim członkiem i działaczem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (1893, 1909, 1912)[27][28][29], prezesem gniazda od 24 marca 1911[30] do 1914[31] (wybierany prezesem 24 marca 1911, 7 kwietnia 1913 – wówczas uzyskiwał mandat delegata do Związku i Okręgu), pierwszym zastępcą prezesa (wybrany 6 lutego 1920, także delegat do Związku i Okręgu)[32]. Przewodniczył ostatniemu walnemu zgromadzeniu sanockiego „Sokoła” przed wybuchem I wojny światowej[33]. Ponadto był członkiem wydziału sanockiego koła Towarzystwa Szkoły Ludowej[34][35], od 8 grudnia 1810 był skarbnikiem założonego wówczas sanockiego związku okręgowego TSL[36][37][38][39][40]. W październiku 1911 został członkiem komisji powszechnego podatku zarobkowego III klasy[41]. Został członkiem zarządu założonej w 1911 firmy pod nazwą Polska Spółka Handlowa Kram T.S.L. w Sanoku (wraz z nim nauczyciele Józef Zachara i Stanisław Krogulski)[42]. Działał w ramach sanockiego Towarzystwa św. Wincentego à Paulo[43]. Funkcjonował jako redaktor czasopisma „Tygodnik Ziemi Sanockiej”[44]. W wyborach do rady miejskiej w Sanoku w grudniu 1910 został zastępcą radnego[45]. Był członkiem zwyczajnym Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka[46].

Służył w c. i k. armii, na początku stycznia 1907 jako rezerwowy kadet (zastępca oficera) został mianowany podporucznikiem rezerwy w pułku artylerii fortecznej[47][48]. Po wybuchu I wojnie światowej został wcielony do armii austriackiej[49][48]. Brał udział w obronie Twierdzy Przemyśl. Jako porucznik pospolitego ruszenia dokonał przekładu z języka niemieckiego felietonu pt. Pierwsze oblężenie Przemyśla. Wrzesień-październik 1914, którego autorem był dziennikarz Alexander Roda-Roda, wydanego w 1915, a wydrukowanego pierwotnie w piśmie „Neue Freie Presse” z 19 października 1914[50][51][52]. Po upadku Twierdzy Przemyśl został wzięty przez Rosjan do niewoli, z której nie powrócił już do Sanoka[53][48]. Według listy opracowywanej do 1939 przez Sekcję Historyczną Komendy Głównej Koła Żołnierzy b. 5 Syberyjskiej Dywizji WP i opublikowanej w czasopiśmie „Sybirak”, Emil Gaweł w stopniu porucznika zmarł 16 lutego 1921 w Tule[54][55]. Według Tadeusza Miękisza, Emil Gaweł po kilku latach i odzyskaniu wolności w trakcie powrotu zarażony tyfusem zmarł już na ziemi niepodległej II Rzeczypospolitej[48].

Podczas uroczystości 130-lecia gniazda TG „Sokół” w Sanoku 29 czerwca 2019 na gmachu tegoż została odsłonięta tablica upamiętniająca 10 działaczy zasłużonych dla organizacji sokolej i Sanoka, w tym Emila Gawła[56][57].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1891/1892 (zespół 7, sygn. 13). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 257.
  2. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 359, 362, 380, 381.
  3. Kronika. Z kroniki żałobnej. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 42 z 12 października 1913. 
  4. a b Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 53 (poz. 83).
  5. a b c d Jan Gaweł. gosiewski.eu. [dostęp 2019-03-11].
  6. Bronisław Gaweł. gedanopedia.pl. [dostęp 2017-10-03].
  7. Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 55 (poz. 109).
  8. Ś. p. major Marian Gaweł. „Codzienna Gazeta Handlowa”, s. 8, nr 267 z 21–22 listopada 1937. 
  9. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1892. Sanok: Fundusz Naukowy, 1892, s. 56.
  10. W 1904 uczestniczył w zjeździe jubileuszowym swojej klasy z sanockiego gimnazjum, której matura przypadla na rok 1894. Por. Po 10-ciu latach. „Gazeta Sanocka”, s. 3, nr 28 z 10 lipca 1904. 
  11. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Jaśle za rok 1894. Jasło: 1894, s. 18, 30.
  12. Wskazany jako Edmund Gaweł. Por. Księga pamiątkowa 70-lecia Państwowego Gimnazjum imienia króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle 1868-1938. Jasło: 1938, s. 117.
  13. Po 10-ciu latach. „Gazeta Sanocka”, s. 3, nr 28 z 10 lipca 1904. 
  14. Dziennik Urzędowy. Rozmaite obwieszczenia. „Gazeta Lwowska”, s. 8, nr 119 z 27 maja 1909. 
  15. Kronika. „Echo Przemyskie”, s. 3, nr 42 z 27 maja 1909. 
  16. Z sali sądowej. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 5 z 29 maja 1910. 
  17. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1910. Lwów: 1910, s. 137.
  18. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: 1911, s. 141.
  19. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1912. Lwów: 1912, s. 139.
  20. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1913. Lwów: 1913, s. 142.
  21. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 143.
  22. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 42.
  23. Lista roczna przysięgłych w obrębie c. k. Sądu obwodowego w Sanoku na rok 1913. „Dziennik Urzędowy c.k. Starostwa i c.k. Rady szkolnej okręgowej w Sanoku”, s. 4, nr 4 z 15 lutego 1913. 
  24. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 33 z 10 sierpnia 1913. 
  25. Doroczne zebrania Tow. Wincentego à Paulo. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 32 z 4 grudnia 1910. 
  26. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 13 z 31 marca 1912. 
  27. Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1909. Sanok: 1910, s. 15.
  28. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 143, 147. ISBN 978-83-939031-1-5.
  29. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 2009-11-29. [dostęp 2016-02-16].
  30. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 14, s. 3, 2 kwietnia 1911. 
  31. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 15–16.
  32. Zarząd. sokolsanok.pl, 2009-05-31. [dostęp 2017-03-03].
  33. Sprawozdanie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za lata 1914., 1915., 1916., 1917., 1918. i 1919.. Sanok: 1920, s. 3.
  34. Z kraju. Sanok. „Nowa Reforma”, s. 2, nr 175 z 19 kwietnia 1910. 
  35. Kronika. Koło T. S. L.. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 1 z 1 maja 1910. 
  36. Kronika. Związek okręgowy kół T. S. L.. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 33 z 11 grudnia 1910. 
  37. Zjazd delegatów Kół T. S. L.. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 54 z 31 grudnia 1911. 
  38. Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Szkoły Ludowej za rok 1911. Kraków: 1912, s. 193.
  39. Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Szkoły Ludowej. Dwudziestolecie Towarzystwa Szkoły Ludowej 1891-1910. Kraków: 1911, s. 132.
  40. Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Szkoły Ludowej za rok 1912. Kraków: 1913, s. 160.
  41. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 44 z 22 października 1911. 
  42. Część urzędowa. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 11, nr 278 z 6 grudnia 1911. 
  43. Kronika. Towarzystwo św. Wincentego à Paulo. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 25 z 16 października 1910. 
  44. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 359.
  45. Po wyborach. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 1–2, nr 34 z 18 grudnia 1910. 
  46. Sprawozdanie Wydziału Tow. Upiększania Miasta Sanoka. „Miesięcznik Artystyczny”, s. 68, nr 7 z 1912. 
  47. Awans noworoczny w rezerwie c. i k. armii. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 7 z 10 stycznia 1907. 
  48. a b c d Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 21.
  49. Sprawozdanie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za lata 1914., 1915., 1916., 1917., 1918. i 1919.. Sanok: 1920, s. 5–6.
  50. Dorota M. Markocka: I wojna światowa 1914-1918 r. Bibliografia w wyborze za lata 1914–2014. przemysl.pbw.org.pl. [dostęp 2017-04-01].
  51. Antoni Sarkady. Dzień kapitulacji – cz. I. „Quod Libet”. 7 (24), s. 4, 7, 2005. Stowarzyszenie Przyjaciół Przemyśla. ISSN 1897-4856. 
  52. Jan Schubert. Węgierscy artyści na ziemi przemyskiej w czasach I wojny światowej – część 4, ostatnia. „Quod Libet”. 4 (62), s. 9, 2010. Stowarzyszenie Przyjaciół Przemyśla. ISSN 1897-4856. 
  53. Sprawozdanie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za lata 1914., 1915., 1916., 1917., 1918. i 1919.. Sanok: 1920, s. 6.
  54. Suplement. stankiewicze.com. [dostęp 2017-04-02].
  55. Lista została opublikowana w numerze „Sybiraka” 1 (17) z 1939, który nie jest dostępny w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej, natomiast jej uzupełnienie wydrukowano w numerze pisma 3 (19) z lipca 1939, ostatnim wydaniu przed wybuchem II wojny światowej. Tymczasowa lista poległych i zmarłych żołnierzy W. P. na Syberii. „Sybirak”. 3 (19), s. 80, lipiec 1939. 
  56. Sprawozdanie 130-lecie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. sokolsanok.pl, 2019. [dostęp 2019-08-04].
  57. 130 lat sanockiego „Sokoła” 1889-2019. Druhowie zasłużeni dla „SokołaA” i Sanoka. sokolsanok.pl. [dostęp 2019-08-04].