Emilia Hiżowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Emilia Hiżowa
Data i miejsce urodzenia 27 lutego 1895
Brześć Litewski
Data i miejsce śmierci 1 lipca 1970
Warszawa
Posłanka na Sejm Ustawodawczy
Okres od 4 lutego 1947
do 4 sierpnia 1952
Przynależność polityczna Stronnictwo Demokratyczne
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Emilia Hiżowa z domu Elżanowska, ps. Barbara (ur. 27 lutego 1895 w Brześciu, zm. 1 lipca 1970 w Warszawie) – polska architektka, działaczka społeczna i polityk, członek Prezydium Rady Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu na Kraj „Żegota”, posłanka do Krajowej Rady Narodowej oraz w latach 1947–1952 na Sejm Ustawodawczy RP.

Życiorys[edytuj]

Urodziła się na Polesiu w rodzinie wojskowego. W młodości mieszkała w Petersburgu, gdzie ukończyła gimnazjum Katarzyny II oraz Wydział Architektury Politechniki (1919). Już jako uczennica i studentka zajmowała się praca społeczną: pomagała przytułkowi dla sierot przy Towarzystwie Dobroczynności w Petersburgu, nauczała tam m.in. języka polskiego oraz organizowała zbiórki. W stolicy Rosji związała się z narodową organizacją „Zet”. Podczas studiów należała do Polskiej Kasy Pomocy Studentom, towarzystwa „Spójnia” oraz Kuchni Studenckiej. W Petersburgu poznała doktora Mieczysława Michałowicza. W 1915 wzięła ślub z Tadeuszem Leonem Hiżem (1883–1945), znanym dziennikarzem i literatem.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powróciła w jej okrojone granice w 1920. Pracowała w dziale budowlanym Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej kierowanym przez Romualda Millera oraz Biurze Budowy Gmachu Związku Zawodowego Kolejarzy. Wraz z Millerem zaprojektowała m.in. obecny budynek szpitala klinicznego (dziecięcego) im. prof. M. Michałowicza przy ul. Litewskiej 14/16 w Warszawie. Od 1920 należała do Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wystąpiła w 1938 z powodów politycznych. W 1936 zaangażowała się w tworzenie warszawskiego Klubu Demokratycznego, którego była sekretarzem komisji rewizyjnej[1]. W październiku 1938 została wybrana delegatką na zjazd założycielski Stronnictwa Demokratycznego. W wyborach samorządowych 1939 kandydowała ze wspólnej listy PPS i SD w Warszawie, jednak mandatu nie uzyskała. Od 1939 zasiadała w Radzie Naczelnej Stronnictwa.

W czasie wojny pracowała w Biurze Projektów Odbudowy Gmachu PZUW przy ul. Kopernika w Warszawie. W 1940 wraz m.in. z Romualdem Millerem znalazła się wśród członków SD – Polskiej Organizacji Demokratycznej. 4 grudnia 1942 weszła w skład Prezydium Rady Pomocy Żydów przy Delegaturze Rządu na Kraj „Żegota”[2]. W lecie 1943 stała na czele Referatu Mieszkaniowego Żegoty, a od października 1943 do lipca 1944 była szefową Referatu Lekarskiego[3]. Miała znaczący udział w powstaniu systemu schronów dla ukrywającej się po aryjskiej stronie ludności żydowskiej. Udostępniła Żydowskiej Organizacji Bojowej plany kanalizacyjne Warszawy. W lipcu 1943 przystąpiła do Stronnictwa Polskiej Demokracji (SPD), które dystansowało się od polityki rządu w Londynie. W 1944 wzięła udział w powstaniu warszawskim jako dowódczyni plutonu kobiecego Połączonych Sił Zbrojnych Armii Ludowej, Polskiej Armii Ludowej i Korupsu Bezpieczeństwa (w randze podporucznika).

Po II wojnie światowej pracowała w Pracowni Konserwacji Zabytków oraz Dyrekcji Odbudowy Warszawy. Od 1948 do 1953 przewodniczyła Zarządowi Budowy Gmachów Sejmu ustawodawczego RP. Zasiadała w Krajowej Radzie Narodowej. Od 1945 do 1946 była wiceprzewodniczącą CK SD[4]. W 1947 uzyskała mandat posłanki na Sejm Ustawodawczy z listy państwowej tzw. Bloku Demokratycznego[5]. Była również radną MRN i WRN w Krakowie. Po 1952 na fali walki z tzw. odchyleniem prawicowo-nacjonalistycznym została wykluczona z SD[6], jednak po 1956 członkostwo przywrócono. Od 1962 zasiadała ponownie w Radzie Naczelnej. Do końca życia była członkiem honorowym SD.

Zamężna z Tadeuszem L. Hiżem, pozostawiła po sobie dwóch synów: Stanisława (historyka sztuki) i Henryka (matematyka i filozofa, wykładowcę Uniwersytetu w Pensylwanii).

Odznaczona m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[7]. Nad pełnym biogramem Emilii Hiżowej pracuje obecnie amerykański historyk Philip Earl Steele[8].

Przypisy

  1. Antoni Czubiński, Stronnictwo Demokratyczne (1937–1989): zarys dziejów, Poznań 1998, s. 39.
  2. Robert Szuchta, Rada Pomocy Żydom „Żegota”, „Rzeczpospolita” z 22 września 2008; Zob. też: Those who helped: Polish rescuers of Jews during the holocaust (ze wstępem Teresy Prekerowej), Warszawa 1993, s. 12.
  3. Teresa Prekerowa: Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie 1942-1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982, s. 67. ISBN 83-06-00622-4.
  4. Lista polskich kobiet aktywnych w polityce, Zob. też: Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, Warszawa 1991, s. 292.
  5. Informacja na stronie Sejmu RP.
  6. Zdzisław Stańczak, Szare plamy, „Tygodnik Demokratyczny” nr 13/1989 (1858), s. 12–13.
  7. Lista odznaczonych na V/VI Zjeździe Krajowym Stronnictwa Demokratycznego za pracę społeczno-polityczną, „Tygodnik Demokratyczny”, nr 3 z 23–29 stycznia 1958, s. 6.
  8. Informacja na stronie sklepu Internetowego Absolutnie Fantastycznie.

Bibliografia[edytuj]

  • Henryk Wosiński, Stronnictwo Demokratyczne w Polsce Ludowej. Cz. 3: Udział Stronnictwa w pracach parlamentu PRL w latach 1944–1968 (red. Wiktoria Beczek), Warszawa 1969, s. 57–58.
  • Emilia Hiżowa, „Socjalista i demokrata”, w: Mieczysław Michałowicz: człowiek, działacz, polityk, cz. 1, Warszawa 1972, s. 243–252.
  • Teresa Prekerowa, Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie, 1942–1945, Warszawa 1982 (biogram na, s. 76).
  • (oprac. Andrzej Krzysztof Kunert), „Żegota” Rada Pomocy Żydom 1942–1945: wybór dokumentów/poprzedzony wywiadem Andrzeja Friszke z Władysławem Bartoszewskim, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Warszawa 2002 (biogram na, s. 133).
  • Antoni Czubiński, Stronnictwo Demokratyczne (1937–1989): zarys dziejów, Poznań 1998.
  • W czterdziestą rocznicę powstania Krajowej Rady Narodowej: materiały i dokumenty, Kancelaria Sejmu, Warszawa 1984.
  • Biogram Tadeusza Leona Hiża w Polskim Słowniku Biograficznym autorstwa Witolda Giełżyńskiego, Tadeusz Leon Hiż, Polski Słownik Biograficzny, Tom IX/4, zeszyt 4, Heryng Zygmunt – Horoch Kalikst, Zakład Naukowy im. Ossolińskich 1961, s. 539.
  • (red. oprac. Maciej Łukasiewicz, Henryk Wosiński), Życiorysy pisane wśród ludzi: kobiety-działaczki Stronnictwa Demokratycznego, Warszawa 1980.