Romuald Miller

Romuald Miller
Data i miejsce urodzenia	9 stycznia 1882 ; Łódź
Data i miejsce śmierci	29 lipca 1945 ; Otwock
Zawód, zajęcie	architekt, działacz polityczny
Narodowość	polska
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Romuald Miller (ur. 9 stycznia 1882 w Łodzi, zm. 29 lipca 1945 w Otwocku) – polski architekt i działacz polityczny. Wolnomularz.

Życiorys

Urodził się w rodzinie Romualda, pracownika kolei, i Florentyny z Matysków (1859–1935). Miał siostrę i dwóch braci: Stanisława Kwiryna i Jana Nepomucena^[1]. Ukończył w 1899 Wyższą Szkołę Rzemieślniczą w Łodzi, a w 1908 został absolwentem (ze złotym medalem) Instytutu Inżynierów Cywilnych w Sankt Petersburgu^[2]. Działał w PPS. Był uczestnikiem rewolucji w 1905. W 1909 razem z poślubioną w 1903 żoną Julią (1888–1965) wrócili do Łodzi, gdzie Romuald początkowo był zatrudniony na stanowisku pomocnika architekta miejskiego (1909–1912), a następnie pomocnika inżyniera gubernialnego w Piotrkowie (1912–1914). Równocześnie prowadził prywatną praktykę zawodową. Założył pierwszą zespołową pracownię architektoniczną. W 1910 miał pracownię przy ul. Zielonej 14 w Łodzi.

Po zakończeniu I wojny światowej zamieszkał w Warszawie. W 1918 zatrudnił się w Ministerstwie Robót Publicznych, w roku następnym rozpoczął pracę w Wydziale Drogowym Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej, jako zastępca kierownika Sekcji Architektonicznej, Bronisława Brochwicz-Rogoyskiego, a po jego śmierci w 1921 objął stanowisko jej kierownika, które piastował do 1924. Wg projektu pracowni sekcji architektonicznej Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej pod kierunkiem Bronisława Brochwicza-Rogoyskiego i jego zastępców Romualda Millera i Józefa Wołkanowskiego wzniesiono dworce m.in. w Grodzisku Mazowieckim, Modlinie-Nowym Dworze Mazowieckim, Pruszkowie, Radziwiłłowie i Żyrardowie^[3]. Równocześnie, w latach ok. 1922–1924 współpracował z architektem Kazimierzem Mieszkisem, głównie wykonując projekty dla wojska. W latach 1924–1939 prowadził prywatną praktykę zawodową, głównie projektując dla Związku Zawodowego Kolejarzy, którego był stałym współpracownikiem i doradcą technicznym. Prowadził też działalność społeczno-organizacyjną i polityczną. Współorganizował w 1929 (i pełnił funkcję prezesa) Związku Stowarzyszeń Architektów Polskich. W latach 30. pracował w komitecie redakcyjnym miesięcznika „Architektura i Budownictwo” oraz publikował w nim artykuły^[4]. Członek Koła Architektów w Warszawie. Członek Sądu Koleżeńskiego Koła (1930). Współzałożyciel SARP (1934). Członek O. Warszawskiego SARP (od 1934). Prezes SARP (1934–1937, 1945). Przewodniczący Koła Architektów i Plastyków w Klubie Demokratycznym (1937–1939)^[5].

W czasie okupacji niemieckiej przebywał stale w Warszawie, gdzie w pracy podziemnej współtworzył Stronnictwo Demokratyczne, a po aresztowaniu prof. Mieczysława Michałowicza przewodniczył Stronnictwu. Podczas powstania warszawskiego stracił jednego z synów, a sam został ranny^[6].

Po wojnie był działaczem PKWN, w maju 1945 został powołany do Prezydium Krajowej Rady Narodowej^[7]. Zastępca Prezesa Krajowej Rady Narodowej, poseł z ramienia Stronnictwa Demokratycznego. Pracował w Biurze Odbudowy Stolicy i współpracował z Ministerstwem Komunikacji.

Zmarł w trakcie pobytu w sanatorium w Otwocku, pochowany 2 sierpnia 1945 na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie^[8] (kwatera Aleja Zasłużonych-1-20)^[9].

Projekty

4-piętrowa kamienica Alberta Bohme’go w Łodzi (wzniesiona w latach 1911–1912) przy ul. Piotrkowskiej 113 (w 2016 r. wpisana do rejestru zabytków)^[10]
kamienica Stowarzyszenia Oświatowego „Betania” w Łodzi (wzniesiona w latach 1912–1913), przy ul. Piotrkowskiej 275
Kamienica Heimanów w Łodzi (1912)^[11]
przebudowa budynku Instytutu Higieny Dziecięcej przy ul. Litewskiej 16 w Warszawie (1931–1932)^[12]
gmach Związku Zawodowego Kolejarzy w Warszawie, ul. Jaracza 2 (1927); od 1928 również siedziba Teatr „Ateneum”^[13]
Gmach Dyrekcji Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji przy placu Starynkiewicza 5 w Warszawie (1928–1930)^[14]
projekt typowy dla stacji kolejowej średniej wielkości w dwóch wariantach – podstawowym: dworce w Sierpcu, Gostyninie, Łęczycy i Ozorkowie oraz rozszerzonym: dworce w Kole (1921) i Koninie (zburzony)^[15]
dworzec kolejowy w Żyrardowie (1922)
dworzec kolejowy w Lublinie (przebudowa 1923–1924)
dworzec kolejowy w Pruszkowie (1924)
dworzec kolejowy w Gdyni (1926–1928)
dworzec kolejowy w Grodzisku Mazowieckim (1928)
dworzec kolejowy w Teresinie
dworzec kolejowy w Radziwiłłowie
dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim
dom Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych miasta Lwowa (1930–1937)
dom własny przy ul. Karskiej 7 w Warszawie^[16]
Dom przy ul. Grębałowskiej 11 w Warszawie^[17]

Odznaczenia

Order Krzyża Grunwaldu II klasy (pośmiertnie, 1946)^[18]

Przypisy

↑ Romuald Miller M.J. Minakowska, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2025-08-07].
↑ Romuald Miller [online], culture.pl [dostęp 2025-08-07] .
↑ Dudkowski M., Odbudowa dworców Kolei Warszawsko... Ochrona Zabytków, LXVIII nr 1(266) 2015, s. 80–92.
↑ „Architektura i Budownictwo”, nr 2, Rok IX, Warszawa 1933
↑ In memoriam - Pamięci Architektów Polskich - Romuald Miller [online], www.archimemory.pl [dostęp 2025-08-07] .
↑ Zgon zastępcy Prez. K. R. N.. „Głos Wielkopolski”. Rok I, Nr 155, s. 2, 2 sierpnia 1945. Poznań: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. [dostęp 2025-08-07].
↑ Kuźnia nowej Polski. VII sesja Krajowej Rady Narodowej, „Życie Warszawy” (R. 2, nr 125 (194)), Warszawa, 7 maja 1945 [dostęp 2020-02-18] .
↑ Nad mogiłą inż. Romualda Millera przemówił Prezydent Bierut. „Głos Wielkopolski”. Rok I, Nr 159, s. 2, 6 sierpnia 1945. Poznań: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. [dostęp 2025-08-07].
↑ Cmentarz Stare Powązki: Romuald Miller, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-19] .
↑ Wiesław Pierzchała, Forteca pałacowa w rejestrze; [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 16 IX 2016, nr 403, s. 6.
↑ Romuald Miller. witryna Pamięci Architektów Polskich.
↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 9. Langiewicza-Łukasińskiego. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2003, s. 104–105. ISBN 83-88372-24-6.
↑ Teatr Ateneum. oficjalna strona.
↑ Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, s. 116. ISBN 83-60350-00-0.
↑ Michał Pszczółkowski, Projekty typowe w architekturze dworców kolejowych, [w:] Piękne, użyteczne, zbędne... Obiekty kolejowe w Polsce, pod red. M. Kapiasa i D. Kellera, Rybnik 2016, s. 241.
↑ Piotr Wierzbicki. No to jadziem na Bielany... na dwóch kółkach. „Skarpa Warszawska”, s. 28, marzec 2022.
↑ Wyborcza.pl [online], warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2024-02-09] .
↑ M.P. z 1947 r. nr 34, poz. 286 „za działalność konspiracyjną w czasie okupacji na terenie całego Kraju”.

[1] Romuald Miller M.J. Minakowska, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2025-08-07].

[2] Romuald Miller [online], culture.pl [dostęp 2025-08-07] .

[3] Dudkowski M., Odbudowa dworców Kolei Warszawsko... Ochrona Zabytków, LXVIII nr 1(266) 2015, s. 80–92.

[4] „Architektura i Budownictwo”, nr 2, Rok IX, Warszawa 1933

[5] In memoriam - Pamięci Architektów Polskich - Romuald Miller [online], www.archimemory.pl [dostęp 2025-08-07] .

[6] Zgon zastępcy Prez. K. R. N.. „Głos Wielkopolski”. Rok I, Nr 155, s. 2, 2 sierpnia 1945. Poznań: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. [dostęp 2025-08-07].

[7] Kuźnia nowej Polski. VII sesja Krajowej Rady Narodowej, „Życie Warszawy” (R. 2, nr 125 (194)), Warszawa, 7 maja 1945 [dostęp 2020-02-18] .

[8] Nad mogiłą inż. Romualda Millera przemówił Prezydent Bierut. „Głos Wielkopolski”. Rok I, Nr 159, s. 2, 6 sierpnia 1945. Poznań: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. [dostęp 2025-08-07].

[9] Cmentarz Stare Powązki: Romuald Miller, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-19] .

[10] Wiesław Pierzchała, Forteca pałacowa w rejestrze; [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 16 IX 2016, nr 403, s. 6.

[11] Romuald Miller. witryna Pamięci Architektów Polskich.

[12] Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 9. Langiewicza-Łukasińskiego. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2003, s. 104–105. ISBN 83-88372-24-6.

[13] Teatr Ateneum. oficjalna strona.

[14] Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, s. 116. ISBN 83-60350-00-0.

[15] Michał Pszczółkowski, Projekty typowe w architekturze dworców kolejowych, [w:] Piękne, użyteczne, zbędne... Obiekty kolejowe w Polsce, pod red. M. Kapiasa i D. Kellera, Rybnik 2016, s. 241.

[16] Piotr Wierzbicki. No to jadziem na Bielany... na dwóch kółkach. „Skarpa Warszawska”, s. 28, marzec 2022.

[17] Wyborcza.pl [online], warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2024-02-09] .

[18] M.P. z 1947 r. nr 34, poz. 286 „za działalność konspiracyjną w czasie okupacji na terenie całego Kraju”.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]