Enklawa biedy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łódź Górna – w tej części miasta, w połowie lat 90. XX wieku, w enklawach biedy zamieszkiwało co szóste dziecko. 22 041 dzieci z Górnej mieszkało w takich enklawach, wyznaczonych przez wskaźnik pauperyzacji dzieci wyższy niż 30%[1]
Biedna dzielnica w Vancouver

Enklawa biedy – część miejscowości o relatywnie największym nagromadzeniu osób biednych; co najmniej dwa sąsiadujące ze sobą kwartały ulic, w których proces pauperyzacji jest nasilony w stopniu mocnym lub bardzo mocnym (odsetek osób, których dotknął problem biedy wynosi ponad 30%)[2]. Jako osoby biedne rozumie się w tym przypadku osoby korzystające z różnego rodzaju wsparcia pomocy społecznej[3]. W enklawach biedy nasilają się wszelkiego rodzaju zjawiska łamania norm obowiązujących w społeczeństwie, a także społeczne dysfunkcje, patologie i zagrożenie przestępczością[4]. Znacznym zagrożeniem jest tam problem alkoholowy[5].

Charakterystyka zjawiska[edytuj]

Enklawa biedy stanowi zdegradowane w sposób społeczny oraz fizyczny sąsiedztwo i jest przestrzenią nie tylko geograficzną, ale też określonym środowiskiem społecznym zamieszkałym w dużym stopniu przez ludność biedną i mającym wpływ rozwojowy na zamieszkujące ją jednostki, w tym dzieci i młodzież. Stan niedostatku, poprzez istniejące w enklawach biedy zasoby, sposobności i ryzyka (ograniczające znacznie szanse zmiany losów ich mieszkańców), może stosunkowo łatwo przenosić się z pokolenia na pokolenie, prowadząc do narastania procesu dziedziczenia biedy. Charakterystyczny jest także w tych częściach miejscowości proces ujednolicania się niskiego statusu społecznego mieszkańców[2].

Dzieci i młodzież zamieszkujące enklawy biedy narażone są na wszechstronną deprywację i negatywne wzorce postępowania, co skutkuje słabymi wynikami w nauce, wagarowaniem i poczuciem zmniejszonej wartości oraz powodować może przepływ do środowisk aspołecznych oferujących namiastki akceptacji. Proces przechodzenia z dzieciństwa w dorosłość staje się przyspieszony – zatarciu ulegają granice między tymi okresami życia[6]. W przypadku chłopców dochodzić może przede wszystkim do podejmowania działalności przestępczej, dziewczęta narażone są także na wczesne i nieplanowane ciąże. Dzieci bardzo wcześnie podejmują liczne, drobne prace zarobkowe[6]. Z uwagi na ograniczoną mobilność i niskie aspiracje społeczne dobór partnerów życiowych następuje często w obrębie enklaw biedy, co prowadzi do powielania się istniejących już wzorców oraz problemów i rodzenia się dzieci, które kopiować będą w przyszłości postawy rodziców. Wpływ na to ma zarówno izolacja społeczna mieszkańców enklaw biedy, jak również segregacja przestrzenna biednych kwartałów lub dzielnic od reszty tkanki miejskiej[2][7]. Zamieszkiwanie pod adresem znajdującym się w obrębie enklawy biedy stanowi rodzaj naznaczenia społecznego, co upośledzać może kontakty z mieszkańcami innych części miasta, jak również, w niektórych przypadkach, nawet utrudniać znalezienie pracy[8].

Enklawy biedy w skrajnych przypadkach mogą ulegać koncentracji i zamieniać się w getta społeczne, zamieszkałe (z uwagi na zły stan tkanki mieszkaniowej) prawie wyłącznie przez ludność najuboższą. W opinii pozostałych mieszkańców miejscowości rejony takie traktowane są jako niebezpieczne i takie, które należy omijać, co napędza dodatkowo spiralę naznaczenia i izolacji mieszkańców enklaw biedy[8].

Enklawy biedy w Polsce[edytuj]

Niektóre wsie, w których zlikwidowano państwowe gospodarstwa rolne to przykłady wiejskich enklaw biedy w Polsce

Przykładem enklaw biedy w Polsce mogą być niektóre wsie, w których po 1989 zlikwidowano państwowe gospodarstwa rolne[9], i gdzie powstała, poparta izolacją geograficzną, próżnia ekonomiczna powodująca zubożenie lokalnych społeczności, stałą zależność od pomocy społecznej oraz narastanie patologicznych zachowań[10]. Strukturalne przyczyny powstania enklaw biedy w polskich miastach wynikły z kolei z nałożenia się czterech zasadniczych procesów: dezindustrializacji (likwidacja zakładów przemysłowych i związanej z nimi dobrze rozwiniętej klasy robotniczej), dewelfaryzacji (wycofanie się państwa z dostarczania obywatelom darmowych lub niskopłatnych usług społecznych, w tym edukacji i lecznictwa), dezinstytucjonalizacji rodziny (wzrost liczby związków nieformalnych oraz rodzin niepełnych) i decentralizacji (przerzucenie znacznej części obowiązków społecznych z państwa na samorządy, nie zawsze poparte odpowiednim zapleczem finansowym)[11]. Według niektórych ekonomistów i obserwatorów polskiej transformacji (np. Tadeusza Kowalika, czy redaktora Tomasza Sypniewskiego) w Polsce powstały rozległe strefy ubóstwa na skutek m.in. wprowadzenia gospodarczej terapii szokowej w myśl planu Balcerowicza[12][13][14].

Polskie enklawy biedy różnią się od amerykańskich i zachodnioeuropejskich słabą solidarnością lokalną i izolacją wewnętrzną. W USA i Wielkiej Brytanii w enklawach wytwarzała się silna wewnętrzna solidarność mieszkańców, co wiązane jest nie tyle z ich biedą, ale odmiennością etniczną, która jest czynnikiem konsolidującym[4].

Badania naukowe[edytuj]

Zagadnienia enklaw biedy oraz kultury transmisji ubóstwa w ich obrębie badali m.in.: Oscar Lewis, William J. Wilson, Elżbieta Tarkowska, Kazimierz Frieske, Jolanta Grotowska-Leder, Hanna Palska i Wielisława Warzywoda-Kruszyńska[4].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska, Kwestia ubóstwa dzieci (na przykładzie Łodzi), w: Problemy polityki społecznej. Studia i dyskusje
  2. a b c Wielisława Warzywoda-Kruszyńska, Enklawy biedy – mechanizm powstawania i trwania, w: Praca Socjalna, nr 7-8/2010, s.51-60, ISSN 0860-3480
  3. Joanna Dytrych, Niepełnosprawność dziecka czynnikiem zagrożenia biedą i wykluczeniem społecznym rodziny, w: Praca Socjalna, nr 7-8/2010, s.107 (przypis), ISSN 0860-3480
  4. a b c Renata Suchocka, Obezwładniająca moc niektórych enklaw społecznych, w: Opuscula Sociologica, UAM, Poznań, nr 1(7)/2014, s.20, ISSN 2299-9000
  5. Ewa Włodarczyk, Alkoholizm kobiet na przykładzie doświadczeń pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu (Flia Wilda), s.79
  6. a b Natalia Holets, Zagrożone dzieciństwo – dzieci z enklaw biedy, w: Praca Socjalna, nr 7-8/2010, s.88, ISSN 0860-3480
  7. Małgorzata Potoczna, Wielisława Warzywoda-Kruszyńska, Kobiety z łódzkich enklaw biedy. Bieda w cyklu życia i międzypokoleniowym przekazie, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, 2008, s.10
  8. a b Bogdan Jankowski, Łódzkie enklawy biedy – 10 lat później, w: Praca Socjalna, nr 7-8/2010, s.62,76,78, ISSN 0860-3480
  9. Elżbieta Tarkowska, Oblicza polskiej biedy, w: Analizy Laboratorium Więzi, nr 2/2009, s.4
  10. Elżbieta Tarkowska, Młode pokolenie z byłych PGR-ów: dziedziczenie biedy, czy wychodzenie z biedy?
  11. red. Hieronim E. Kubiak, Polska bieda w świetle Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne sp. z o.o. – Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków, 2012, s.151, ​ISBN 978-83-7571-158-5
  12. Zdzisław Słowik, III RP: u jej narodzin i o transformacji (Nad refleksjami Tadeusza Kowalika i Waldemara Kuczyńskiego), w: Kultura Świecka
  13. Przegląd Socjalistyczny, Witolda Kieżuna ocena transformacji
  14. Interia. Nowa historia, 28 grudnia 1989 r. Przyjęcie planu Balcerowicza
  15. Arkadiusz Frączyk, Deon, Streetworking. Nie ma tu miejsca na litość