Rybnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne znaczenia nazwy „Rybnik”.
Rybnik
miasto na prawach powiatu
Ilustracja
Rybnicki rynek
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Aglomeracja rybnicka
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 1327
Prezydent Piotr Kuczera
Powierzchnia 148,36 km²
Wysokość 210–308 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

139 129[1]
937,8 os./km²
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy od 44-200 do 44-292
Tablice rejestracyjne SR
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Rybnik
Rybnik
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rybnik
Rybnik
Ziemia50°05′55″N 18°32′42″E/50,098611 18,545000
TERC (TERYT) 2473011
SIMC 0942765
Hasło promocyjne: Rybnik. Miasto z ikrą.
Urząd miejski
ul. Chrobrego 2
44-200 Rybnik
Strona internetowa
BIP
Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa w szpitalu przy Gliwickiej w Rybniku

Rybnikmiasto na prawach powiatu, położone w południowej Polsce, w województwie śląskim. Największy ośrodek centralny aglomeracji rybnickiej i Rybnickiego Okręgu Węglowego. Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Rybnik składa się z 27 dzielnic zamieszkiwanych przez 139 129 mieszkańców (stan na 31.12.2017 r.) oraz jest siedzibą powiatu rybnickiego ziemskiego. Zajmuje 16. miejsce na liście największych miast Polski według powierzchni i 25. miejsce na liście największych miast Polski według ludności. Jest również na 8. miejscu pod względem liczby ludności w województwie śląskim.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Rybnik wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[2]

Nazwa miasta nawiązuje do okresu przedindustrialnego, kiedy mieszkańcy Rybnika utrzymywali się głównie z rybactwa, a w miejscu dzisiejszego rynku znajdował się spory staw hodowlany Rybnik[3][4]. Nazwa wywodzi się od polskiej[5] nazwy oznaczającej staw przeznaczony do hodowli ryb. Po śląsku oraz w języku czeskim słowo rybnik także oznacza staw rybny (podobnie jak w języku ogólnopolskim np. karmnik, paśnik).

W języku staropolskim to tradycyjne określenie było powszechnie używane do XVII wieku, zanim zostało wyparte przez słownictwo fachowe. Staropolska nazwa stawów hodowlanych zanotowana jest w dziele „Księgi o gospodarstwie” wydanym w Krakowie w 1571 przez Piotra Krescencjusza, który podaje ich nazwę oraz przeznaczenie: „Sadzawice i rybniki ku chowaniu ryb rozmaitych”. W swoim dziele Roczne dzieje kościelne wydane w Krakowie w 1603 roku Piotr Skarga notuje „Ryby chowają się pod strażą w zamknionych rybnikach”[6].

Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Rybnik podając jej znaczenie Stadt an den Fischteichen, czyli po polsku Miasto nad stawami rybnymi[3].

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w łacińskim dokumencie papieża Grzegorza IX wystawionym 26 maja 1230 roku w obecnie używanej polskiej formie Rybnik we fragmencie in Kozle castellaturam de Racziborz circa Rybnik[7]. W łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis spisanej w latach 1295–1305 wymienione są wsie założone na prawie polskim iure polonico, obecne dzielnice Rybnika, które zostały wchłonięte przez miasto w procesach urbanizacyjnych jak Gotartowice we fragmencie Gothartovitz decima solvitur more polonico, Boguszowice we fragmencie Bogussovitz solvit decimam more polonico, Chwałowice we fragmencie Chwalowitz solvitur decima more polonico oraz Kłokocin jako Clocochina we fragmencie Clocochina decima more polonico[8][9].

Historyczne dokumenty zanotowały jako osobne miejscowości również inne obecne dzielnice miasta: w 1228 Niedobczyce jako Nedobcici, w 1531 OchojecOchotzetz, w 1228 Chwałowice jako Falevich i w 1305 Quelowicz, w 1532 Popielów jako Popelaw, w 1614 Orzepowice Ożepowice[10].

W 1750 roku nazwa Rybnik wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[11].

Nazwę Rybnik w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[12]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1902 notuje nazwę miasta pod nazwą Rybnik podając również zapis z łacińskiego dokumentu z roku 1223 Ribnich[13].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Panorama Rybnika i okolic z góry Grzybówka

Rybnik położony jest na Płaskowyżu Rybnickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej, na terenie Górnego Śląska. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Grzybówka 291 m n.p.m. Przez miasto przepływają rzeki Ruda i Nacyna oraz kilka potoków. Pod względem geologicznym Rybnik położony jest w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym obejmującym cały Rybnicki Okręg Węglowy oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy.

Miasto graniczy z następującymi powiatami: rybnickim, raciborskim, wodzisławskim, gliwickim, Żory. Najbliżej położonymi miastami są: Radlin (w odległości 7,7 km), Rydułtowy (10,4 km), Czerwionka-Leszczyny (10,7 km), Wodzisław Śląski (12,2 km), Żory (12,7 km) i Pszów (12,9 km)[14].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Miasto Rybnik podzielone jest na 27 dzielnic. Stanowią one pomocniczy szczebel samorządu miejskiego.

Nazwa dzielnicy Liczba mieszkańców Położenie
Boguszowice Osiedle 10 510[15] Południowe obrzeża miasta
Boguszowice Stare 7 613[16] Południowa część miasta
Chwałęcice 1 839[17] Północna część miasta, po zachodniej stronie Zalewu Rybnickiego
Chwałowice 7 322[18] Na południe od centrum miasta
Golejów 2 327[19] Północna część miasta, przy trasie Rybnik - Gliwice
Gotartowice 3 598[20] Wschodnie obrzeża miasta
Grabownia 777[21] W północnej części miasta, od strony zachodniej dzielnica leży nad Zalewem Rybnickim
Kamień 4 413[22] Dzielnica najbardziej odizolowana od układu osadniczego miasta, na zasadzie „półwyspu” wchodzi w obszar Gminy i Miasta Czerwionka-Leszczyny
Kłokocin 2 591[23] Południowo- wschodnie obrzeża miasta
Ligota – Ligocka Kuźnia 4 026[24] Po zachodniej stronie dzielnic Śródmieście i Meksyk
Maroko-Nowiny 18 262[25] Dzielnica graniczy od północnego-zachodu z obszarem śródmieścia
Meksyk 2 610[26] Dzielnica graniczy od południowego-wschodu (wzdłuż linii kolejowej) z obszarem śródmieścia
Niedobczyce 12 454[27] Południowo-zachodnia część miasta
Niewiadom 4 645[28] Południowo-zachodnia część miasta
Ochojec 2 108[29] Północne obrzeża miasta, przy trasie Rybnik - Gliwice
Orzepowice 3 574[30] Na północny-zachód od centrum miasta
Paruszowiec-Piaski 4 771[31] W kierunku północno-wschodnim od centrum miasta
Popielów 3 307[32] Południowe obrzeża miasta
Radziejów 1 860[33] Południowa część miasta
Rybnicka Kuźnia 3 486[34] Na północ od centrum miasta, po wschodniej stronie Zalewu Rybnickiego
Rybnik – Północ 7 380[35] Północna część miasta, dzielnica tworzy czworokąt w obrębie rzeki Rudy, ulic Wyzwolenia i Kotucza, ulicy Rudzkiej i ulicy Mikołowskiej
Smolna 6 693[36] Dzielnica graniczy z centrum miasta od jego południowej strony
Stodoły 601[37] Po północnej stronie Zalewu Rybnickiego - prawie cały jego obszar (tj.zalew główny i zalew „Pniowiec”) znajduje się w granicach dzielnicy
Śródmieście 7 366[38] Centralna dzielnica miasta
Wielopole 1 974[39] Na północ od centralnego obszaru miasta, przy trasie Rybnik- Gliwice
Zamysłów 3 372[40] W bezpośrednim sąsiedztwie z obszarem śródmieścia, po jego południowej stronie
Zebrzydowice 3 270[41] Zachodnie obrzeża miasta

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Rybnika jest łagodny, wpływają na to bliskie sąsiedztwo rzeki Odry, kompleksy leśne w Parku Krajobrazowym Rud Wielkich, a przede wszystkim bliskie sąsiedztwo Bramy Morawskiej. Średnia temperatura roczna kształtuje się w granicach +7°C do + 8°C. Najcieplej jest w lipcu, najzimniejszym zaś miesiącem jest styczeń. Opady kształtują się w granicach 600–900 mm rocznie. Miasto leży w strefie wiatrów słabych i bardzo słabych. Średnia roczna prędkość wiatru – 2,2 m/s[42].

Zanieczyszczenie środowiska[edytuj | edytuj kod]

Rybnik znajduje się w czołówce rankingu polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem[43]. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Rybnik został sklasyfikowany jako czwarte najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej[44].

9 stycznia 2017 r. w Rybniku zarejestrowano rekordowe stężenie pyłu zawieszonego. Stacja pomiarowa w dzielnicy Orzepowice wskazała wynik 1563 µg/m3, norma (50 µg/m3) została przekroczona o 3126%[45]. Następnego dnia rekord został pobity, stacja pomiarowa na ul. Borki wykazała przekroczenie PM10 o 3170% (1585 µg/m3)[46].

W związku z bardzo złą jakością powietrza na terenie miasta Rybnika, w dniach 10 i 11 stycznia 2017 r. zawieszono zajęcia we wszystkich placówkach oświatowych prowadzonych przez Miasto Rybnik[47].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Dokładne początki Rybnika nie są znane. Pierwsze ślady pobytu człowieka na terenie obecnego miasta datuje się na ok. osiem tysięcy lat przed naszą erą. Znalezione przedmioty przemawiają za tezą, że w czasach panowania Rzymu prowadzona była wymiana handlowa z plemionami Celtów[48].

Według Żywota św. Metodego tereny dzisiejszej południowej Polski (w tym także Rybnik) przyjęły chrzest z Wielkich Moraw (przypuszczalnie przed 906, gdyż w tymże roku państwo Wielkomorawskie przestało istnieć). W wydanym w 1922 Krótkim zarysie historii miasta Rybnika przy okazji opisu kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny znajdującym się na Górze Cerkwickiej czytamy: (...) zbudowany prawdopodobnie (...) na miejscu pogańskiej kontyny, zamienionej podług tradycji na świątynię chrześcijańską przez pierwszego w tych stronach misjonarza Osława, ucznia św. Metodego.

Można domniemywać, że Rybnik ok. 900 roku za pośrednictwem Państwa Wielkomorawskiego przyjął chrzest w obrządku wschodnim, jednak prawdopodobnie już po 966 r. - w wyniku przyjęcia chrztu przez Polskę - miasto zostało ponownie ochrzczone, lecz tym razem już w obrządku łacińskim[49].

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Rybnik jako Rybnick na mapie Wacława Grodzieckiego z 1592 roku
Pieczęć miasta Rybnika z 1669 roku

W średniowieczu, na przełomie XI i XII wieku, w dolinie Nacyny powstała – związana więzami zależności z grodem w Raciborzu – osada rybacka, która dała początek późniejszemu miastu[50]. W okolicach znajdowało się wiele stawów rybnych, od których miasto wzięło swoją nazwę. Osada ta leżała na ważnym szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa przez Oświęcim do Raciborza. Tak jak inne okoliczne miejscowości, wchodziła w skład piastowskiego księstwa raciborskiego.

W drugiej połowie XII wieku na terenach dzisiejszego Rybnika funkcjonowały osady Rybniki, Bobrowniki, Smolna, Niedobczyce i Chwałowice. Rozbudowa sieci osad służebnych podlegała siedzibie książęcej w Raciborzu[50].

Pod koniec XII wieku wrocławski biskup Żyrosław II konsekrował w Rybniku nieistniejący już kościół farny pw. Najświętszej Marii Panny, budowany w latach 1170–1197. Rybnik wszedł do rodziny osad należących do diecezji wrocławskiej. Kościół stał się graniczną świątynią od strony diecezji krakowskiej. Współfundatorem kościoła był książę raciborski Mieszko I Laskonogi (nazywany też Plątonogim)[50].

W 1202 roku księżna Ludmiła, żona Mieszka Plątonogiego, sprowadziła na ziemię rybnicką zakon norbertanek, który przeniesiony został 26 lat później do Czarnowąsów pod Opolem[51]. Przy klasztorze powstał kościół Zbawiciela, potwierdzony w wzmiance o Rybniku z maja 1223 roku[50].

Rozwój osady zahamował najazd wojsk mongolskich, które maszerując w stronę okolic Legnicy spustoszyły Rybnik w 1241 roku.

W 1288 r. zakonnice norbertanki z Czarnowąs zrezygnowały za odpowiednią rekompensatą na rzecz Przemysła i Mieszka, książąt raciborsko-cieszyńskich z prawa patronatu do kościoła Najświętszej Marii Panny w Rybniku oraz z dochodów rybnickich karczm[50].

Dawna osada przeistoczyła się w miasto pomiędzy rokiem 1288 a 1308, gdy została lokowana na prawie niemieckim (magdeburskim)[52]. Rok 1308 jest datą bardzo istotną dla Rybnika, ponieważ właśnie wtedy po raz pierwszy pojawia się on w źródłach pisanych jako civitas (miasto)[53].

Do 1336 r. (później także w latach 1521–1532) był pod władaniem śląskich Piastów. Z tamtego okresu zachował się w centrum miasta średniowieczny zamek piastowski. W tym czasie Rybnik był już znaczną osadą, chociaż wskutek wojen zmniejszyła się rola gospodarki rybnej, gdyż stawy ulegały zniszczeniu i zaniedbaniu. Posiadał zabudowę drewnianą. Budynkami użyteczności publicznej poza dwoma kościołami i zamkiem były karczmy, z których Świerklaniec przynosił stosunkowo największe zyski. Na obecnym placu Wolności mieścił się wówczas plac handlowy spełniający rolę rynku[54].

W 1327 roku, gdy książę raciborski Leszek, wraz z innymi książętami śląskimi, złożył hold lenny Królowi Czech, Rybnik wraz z całym księstwem znalazł się w granicach Królestwa Czech. Po bezpotomnej śmierci Leszka raciborskiego w 1336 r., król czeski przekazał jego dobra księciu opawskiemu Mikołajowi II, który zapoczątkował istnienie księstwa opawsko-raciborskiego. Od tego momentu aż do 1521 roku Rybnikiem tak jak całym regionem, rządzili czescy Przemyślidzi.

W 1345 roku Rybnik został zdobyty i zniszczony przez wojska węgierskie, wspierające siły króla polskiego Kazimierza III Wielkiego w wojnie z Mikołajem II, księciem opawsko-raciborskim i wspierającym go królem czeskim Janem I Luksemburskim[50].

Za panowania Jana II Żelaznego Królestwem Czech wstrząsnęły wojny husyckie, co odczuł na sobie także Rybnik. Gdy w 1421 roku książę uwięził przejeżdżające przez jego terytorium poselstwo powstańców husyckich, pragnące zaproponować królowi Polski Władysławowi Jagielle tron czeski, spotkał się z odwetem ze strony husytów, którzy najechali jego księstwo, niszcząc Rybnik.

W latach 1437–1473 Rybnik znajdował się w wydzielonej części księstwa raciborskiego, stając się jedną z siedzib Mikołaja, a następnie Wacława (książąt raciborskich). W tym czasie dokonano przebudowy rybnickiego zamku, w tym zainstalowano nowy system grzewczy w postaci pieca kaflowego. W 1472 roku miasto i zamek zostały uwikłane w wojny pomiędzy książętami śląskimi oraz pretendentami do tronu czeskiego. Ostatecznie w 1473 r. miasto wraz zamkiem zostało zdobyte przez siły Macieja, władcy węgierskiego. Kilka lat później Rybnik został odzyskany przez księcia raciborskiego Jana III Głubczyckiego (Pobożnego)[50].

Od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów, Rybnik, tak jak reszta Śląska, znalazł się w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii).

W tym czasie Rybnik zyskał prawo do jarmarków, czyli tzw. przywilej targowy. Zachowany dokument z 17 czerwca 1538 r. wystawiony przez Ferdynanda I Habsburga we Wrocławiu, zezwala”...burmistrzowi, rajcom miejskim i całej rybnickiej gminie na urządzanie jarmarku raz w roku i to od święta Jana Chrzciciela na przeciąg ośmiu dni, jak też na odbywanie targów i to w środę każdego tygodnia”. Targowisko stanowił plac rybnickiego Rynku, który stanowił centralną część miasta. Rynek był głównie miejscem handlu, lecz odbywały się tam także przedstawienia, zebrania czy egzekucje.

Gdy w 1532 roku bezpotomnie zmarł Jan II Dobry, który był ostatnim przedstawicielem opolsko-raciborskiej linii Piastów, Habsburgowie przekazali księstwo opolsko-raciborskie Jerzemu Hohenzollernowi. W tym samym roku miasto stało się stolicą Rybnickiego Państwa Stanowego, obejmującego swym zasięgiem także kilkanaście okolicznych wsi[55]. W 1607 roku Rybnik stał się miastem prywatnym, przechodząc na własność wpierw czeskiego rodu Lobkowiców, a od 1682 r. polskiego rodu Węgierskich.

Rybnik w Prusach[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojny śląskie.
Mapa powiatu rybnickiego z początku XX w.

W wyniku I wojny śląskiej (1740–1742) toczonej między Austrią a Prusami, niemal cały Śląsk (bez Śląska Cieszyńskiego i Śląska Opawskiego) został przyłączony do Królestwa Prus. Natychmiast wprowadzono także nowy podział administracyjny w wyniku którego w 1742 roku powstał powiat pszczyński do którego należał Rybnik. Mimo zmiany przynależności monarchicznej, miasto nadal funkcjonowało w ramach należącego do Węgierskich Rybnickiego Państwa Stanowego.

W 1753 roku w Paruszowcu uruchomiono hutę (znaną później jako Hutę Silesia) w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na wyroby hutnicze dla rodzącej się nowoczesnej gospodarki przemysłowej i rolnictwa, a przede wszystkim dla celów zbrojeniowych (materiałów do produkcji elementów broni palnej, luf armatnich, amunicji, broni białej i oporządzenia wojskowego)[50].

W 1766 roku rodzina Fabiszów założyła w Rybniku fabrykę skór, która stała się zaczątkiem prężnego przedsiębiorstwa - znanego sto lat później - jako garbarnia rodziny Haase[50].

W 1788 roku Antoni Węgierski sprzedał miasto królowi pruskiemu, Wilhelmowi Fryderykowi II, dzięki czemu Rybnik uzyskał statut wolnego miasta królewskiego (immediatowego)[52], co wpłynęło na poprawę życia rybniczan, m.in. zniesiono poddaństwo oraz zaczęto przebudowę miasta – drewniane budynki zastąpione zostały murowanymi. Już w rok po zakupie stary zamek piastowski przekształcono w ośrodek dla inwalidów wojennych. W latach 1796–1801 wzniesiono kościół Matki Bożej Bolesnej, który stał się główną świątynią miasta.

Gwałtowny rozwój górnictwa węgla kamiennego na całym Górnym Śląsku, w tym również w rejonie Rybnika skutkował powstaniem pod koniec XVIII wieku w Rybniku Królewskiego Urzędu Górniczo-Hutniczego[50].

W 1818 roku Rybnik został siedzibą powiatu rybnickiego, który powstał z części dawnych powiatów raciborskiego, gliwickiego i pszczyńskiego. Rozwój przemysłu (przede wszystkim górnictwo i browarnictwo) oraz doprowadzenie do Rybnika linii kolejowych (1856) przyczyniło się do wzrostu liczby mieszkańców miasta.

W połowie XIX wieku powiat rybnicki zamieszkiwała w większości ludność mówiąca po polsku. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje, że w 1861 roku w mieście Rybnik mieszkało 3169 mieszkańców. W momencie wydania publikacji w Rybniku większość posługiwała się językiem niemieckim – 1841 osób w 355 rodzinach, a językiem polskim 1329 osób w 255 rodzinach. Spis notuje również, że niemiecki używany w mieście miał polskie naleciałości, a zdarzały się nawet osoby, które wcale nie znały niemieckiego[56].

Szybki wzrost liczby mieszkańców Rybnika w drugiej połowie XIX wieku doprowadził do wybudowania w mieście aż trzech szpitali. W 1858 roku powstał szpital Spółki Brackiej (Knappschaftslazarett, dzisiejszy kampus uniwersytecki przy ulicy Rudzkiej). W maju 1869 roku otwarto szpital św. Juliusza (St. Julius-Krankenhaus), który początkowo był przeznaczony wyłącznie dla kobiet. W 1886 roku na obecnej ulicy Gliwickiej uruchomiono istniejący do dnia dzisiejszego szpital dla nerwowo i psychicznie chorych[50].

W 1871 roku po zjednoczeniu Niemiec przez kanclerza Ottona von Bismarcka miasto wraz z całymi Prusami stało się częścią Cesarstwa Niemieckiego.

Wraz z rozwojem kolei w Rybniku wzrastał przewóz węgla, wydobywany w rybnickich kopalniach. Na początku drugiej połowy XIX wieku pociągami towarowymi z Rybnika transportowano średnio 2500-3000 ton węgla rocznie, w 1888 roku było to już 48 736 ton. Przed wybuchem I wojny światowej przewóz węgla drogą kolejową z rybnickich kopalni wynosił kilkaset tysięcy ton rocznie[57].

W 1889 roku dzięki staraniom Karola Strzody w pobliżu torów kolejowych przy dzisiejszej ul. Dworcowej powstała Rybnicka Huta (Rybniker Hütte, po 1945 r. Rybnicka Fabryka Maszyn RYFAMA). Nowe przedsiębiorstwo wyrabiało już przed I wojną światową liczne wyroby żelazne - odlewy i inne, niezwykle przydatne w przemyśle górniczym a także mające sporą wartość dla kaiserowskich Niemiec[58].

Po zakończeniu I wojny światowej Rybnik był ważnym miejscem, jednym z głównych ośrodków, w których planowano powstania śląskie[potrzebny przypis]. Działało tu wiele polskich organizacji m.in. już od 1898 roku Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” na Śląsku, którym kierował Florian Piecha, Uniwersytet Ludowy, Związek Towarzystw Polek, Bank Ludowy, Towarzystwo Śpiewu „Seraf”, Polski Czerwony Krzyż, Towarzystwo Czytelni Ludowych.

17 kwietnia 1919 r. landrat Rybnika donosi: „W powiecie rybnickim robotnicy prawie zupełnie opanowani przez idee komunistyczne. Nastroje wśród robotników (…) mógłbym określić jako zapalnie burzliwe i niewiele trzeba, aby doprowadzić to podniecenie do wybuchu w duchu bolszewickim. W każdym razie przywódcy socjalistyczni, a zwłaszcza przywódcy związkowi, stracili wszelki wpływ na olbrzymia masę robotników.”[59]

I i II powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1919 roku w oparciu o istniejącą od 1918 roku Obronę Górnego Śląska powstała w mieście rybnicka komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, która otrzymała uzbrojenie od 7 Dywizji Piechoty dowodzonej przez Franciszka Latinika i stacjonującej wówczas na Śląsku Cieszyńskim[60].

Podczas I powstania śląskiego, w nocy z 17 na 18 sierpnia 1919 r. powstańcy spod Rybnika (z Boguszowic, Chwałowic i Gotartowic) pod dowództwem Wincentego Motyki rozbili placówkę niemieckiego Grenzschutzu w dworze w Gotartowicach[61]. Oddziały te wspomagali ochotnicy z Ligoty Rybnickiej pod dowództwem A. Szymury, którzy rozbroili idący z pomocą jeden z oddziałów wchodzących w skład Freikorpsu Hasse. Powstańcy byli zmuszeni zakończyć prowadzenie walk w obliczu przewagi sił wroga. 24 sierpnia 1919 r. komendant powstania, por. Alfons Zgrzebniok wydał rozkaz zaprzestania walk. Pierwszy zryw powstańców, choć zakończył się przegraną przygotował podstawy pod kolejne bunty na Śląsku[62].

Po zakończeniu I powstania śląskiego ze strony władz niemieckich nastąpił okres brutalnych nagonek i polowań na uczestników zbrojnej rebelii, postrzeganej przez rząd niemiecki jako zdrada stanu. Licznie aresztowani powstańcy zostali wypuszczeni na wolność w wyniku amnestii ogłoszonej przez władze niemieckie w dniu 1 października 1919 r.[63]

Pod koniec stycznia 1920 r. rozpoczął się wyjazd wojsk niemieckich z Rybnika. W ten sposób na śląskim obszarze plebiscytowym wcielano w życie nakaz władz zwycięskich państw sojuszniczych o rozwiązaniu wszystkich organizacji paramilitarnych i wycofaniu regularnych formacji wojsk niemieckich[63].

4 lutego 1920 r. do Rybnika wkroczyły pierwsze pododdziały francuskich strzelców alpejskich wchodzące w skład korpusu wojsk sojuszniczych Francji, Anglii i Włoch, których zadaniem było pilnowanie porządku w mieście w związku z planowanym przeprowadzeniem Plebiscytu na Górnym Śląsku. Dowodził nimi włoski pułkownik Pesenti, któremu Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa w Opolu powierzyła również funkcję kontrolera (administratora) powiatowego. Zastępcą na tym urzędzie mianowany został Francuz, kapitan Lalanne[64].

Podczas II powstania śląskiego ze względu na stacjonowanie w mieście oddziałów alianckich, powstańcy ograniczyli się jedynie do blokowania Rybnika.

Plebiscyt w Rybniku[edytuj | edytuj kod]

W napiętej atmosferze dnia 20 marca 1921 r. odbył się plebiscyt na Górnym Śląsku. W Rybniku zdecydowana większość (71% albo 4714) głosowała za Niemcami, natomiast w powiecie Rybnik 65%, albo 52347 głosów ważnych oddano za przyłączeniem do Polski i 27919 (35%) za pozostaniem w Niemczech[65].

Przewodniczącym Polskiego Komisariatu Plebiscytowego na terenie Rybnika był zasłużony dla sprawy polskiej prawnik Marian Różański. Rybnicki oddział polskiego komisariatu miał siedzibę w kamienicy pod numerem drugim przy ulicy św. Jana. Oprócz Różańskiego w komisariacie działali dr Feliks Biały, Alojzy Prus, Maksymilian Basista, Ludwik Piechoczek, redaktor Artur Trunkhardt i wielu innych[66].

III powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

Rybniccy powstańcy czynnie włączyli się do walki. Należeli do Grupy Południe, którą dowodził Bronisław Sikorski (pseudonim „Cietrzew”). Rybnicki Pułk Powstańczy walczył pod dowództwem kpt. Janusza Wężyka, a od 20 maja 1921 r. kpt. Władysława Szczerbiec-Ciepielewskiego. Dowódcą 1 baonu był Paweł Staniek zastąpiony przez Augustyna Bielaczka, 2 baonu był Józef Płaczek, 3 baonu Franciszek Marszolik[67].

W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. Józef Płaczek, dowódca 2. batalionu 5. Rybnickiego Pułku Piechoty wydał rozkaz natarcia na Rybnik od strony południowej i zachodniej oraz opanowania Zakładu dla Umysłowo Chorych. Zgodnie z tym nim wszystkie oddziały wymaszerowały w wyznaczonym kierunku o godzinie 3.15 nad ranem do sztabu nadszedł meldunek o zajęciu pozycji bojowych wokół miasta. Stan osobowy rybnickiego batalionu liczył 620 uzbrojonych ludzi, był wspierany przez drugi batalion Żorskiego pułku powstańczego[68].

1 lipca 1921 r. pułk rybnicki zakończył swoją misję w III powstaniu śląskim w związku z zawartym w dniu 25 czerwca 1921 r. przez strony konfliktu zobowiązania o wycofaniu wojsk z terenu plebiscytowego.

Opanowanie miasta[edytuj | edytuj kod]

Powstańcy do Rybnika wkroczyli 3 maja 1921 r. ok. godz. 4 nad ranem. Józef Ostroga ze swymi ludźmi zajął dworzec kolejowy, Józef Ochojski i jego żołnierze budynek poczty, Józef Kopiec ze swoim plutonem gmach sądu, natomiast jedna z drużyn zajęła drukarnię Bartela. W ciągu zaledwie jednej godziny prawie cały Rybnik – z wyjątkiem Paruszowca i szpitala psychiatrycznego – znalazł się w rękach powstańców. Żołnierze na rynku ułożyli karabiny w kozły i urządzili krótki odpoczynek połączony z posiłkiem. Na wieży ratusza powieszona została biało-czerwona flaga[68].

Po zajęciu miasta powstańcy przystąpili do rewizji gmachów instytucji publicznych, probostwa i kościoła ewangelickiego oraz domów prywatnych, w celu przejęcia ukrytej broni, amunicji oraz zatrzymania członków bojówek niemieckiej samoobrony. Aresztowano wielu mieszkańców, kupców, a nawet rybnickiego pastora Paula Reinholda. Zatrzymani zostali osadzeni w sali posiedzeń rady miejskiej ratusza, pełniącego rolę aresztu tymczasowego[68].

Walka o Paruszowiec[edytuj | edytuj kod]

Rybniccy powstańcy przez ponad 24 godziny prowadzili walkę o opanowanie Paruszowca, na terenie którego znajdowały się liczne zakłady przemysłowe.

W trakcie zwycięskiego biwaku na rybnickim rynku, dowódca 2. batalionu 2. Żorskiego pułku powstańczego Nikodem Sobik odebrał meldunek, że rybnicki 3. pluton 6. kompanii wojsk powstańczych nie zajął dotąd Paruszowca, zaciekle bronionego przez miejscowych członków niemieckiej samoobrony. Powstańcy natychmiast wyruszyli z pomocą walczącym kolegom, którzy bezskutecznie atakowali przeciwnika okopanego za nasypem kolejowym.

Z późniejszej relacji Nikodema Sobika wynika, że oddziały powstańcze wpadły w niemiecką zasadzkę, gdy ponad nasypem kolejowym ukazała się biała flaga, co zostało przyjęte jako akt kapitulacji ze strony nieprzyjaciela. Gdy część żołnierzy powstańczych zbliżyła się w stronę nasypu, padli ofiarą silnego ostrzału ze strony niemieckiej samoobrony. Kilku powstańców zginęło, wielu zostało rannych.

Rybniccy powstańcy wycofali się spod niemieckiego ostrzału, po czym otoczyli pobliski teren, a następnie po intensywnym ostrzale przypuścili szturm na wrogie pozycje. Dopiero nad ranem 4 maja 1921 r. po krwawych walkach z samoobroną niemiecką oddziały powstańcze opanowały Paruszowiec.

Po stronie powstańców poległo sześciu ludzi (Antoni Patron lat 21, Emanuel Szymura lat 22, Piotr Nolepa lat 23, Franciszek Szewczyk lat 24, Wilhelm Pustelny lat 21 oraz Józef Masłowski lat 24), poważniejsze rany odniosło 15 żołnierzy. Po stronie samoobrony niemieckiej było 18 zabitych, wielu odniosło rany lub dostało się do niewoli, inni ukryli się w familokach, wobec czego powstańcy zarządzili kilkugodzinny stan oblężenia dla całej okolicy [68].

Po opanowaniu Paruszowca o godzinie 6 rano batalion II pułku Nikodema Sobika ruszył na linię frontu utworzoną wzdłuż brzegu Odry w okolicach Raciborza.

Oblężenie szpitala psychiatrycznego[edytuj | edytuj kod]

Gdy rankiem 3 maja 1921 r. niemal cały Rybnik znajdował się już w rękach powstańców, w Zakładzie dla Umysłowo Chorych przy ulicy Gliwickiej w towarzystwie setek pacjentów szpitala schroniło się ponad 600 dobrze uzbrojonych osób z proniemieckich oddziałów, w tym dwie kompanie żołnierzy włoskich. W szpitalu schronienie znalazły również liczne rodziny niemieckie, obawiające się represji ze strony powstańców.

Po 11 dniach oblężenia, powstańcy przejęli kontrolę nad terenem Zakładu dla Umysłowo Chorych. W trakcie walk o szpital psychiatryczny poległo trzech powstańców: Ludwik Groborz i Alojzy Słowieński, obaj z Orzepowic, oraz oficer policji polskiej kapitan Walter Larysz, zaś ciężko ranny został plutonowy Józef Ostroga. Po stronie przeciwnej życie straciło dwóch żołnierzy włoskich.

W efekcie zawartego rozejmu, wczesnym rankiem 14 maja 1921 r. w osłonie wojsk koalicyjnych ulicami miasta na rybnicki dworzec kolejowy przemaszerowało kilkaset osób ukrywających się w szpitalu psychiatrycznym, w tym 300 cywilnych mieszkańców Rybnika narodowości niemieckiej. Pociąg składający się z 20 wagonów wywiózł ich w kierunku Raciborza, znajdującego się ciągle w strefie wpływów niemieckich. Za bezpieczny transport obywateli niemieckich odpowiadały wojska włoskie i francuskie. Do celu ostatecznie dotarły jedynie kobiety, dzieci i mężczyźni do 18. i powyżej 45. roku życia. Reszta pasażerów pociągu została zatrzymana przez powstańców w okolicach Markowic pod Raciborzem[69].

Potężny wybuch na dworcu kolejowym[edytuj | edytuj kod]

22 czerwca 1921 r. około godz. 18:15 mieszkańcy Rybnika i okolic usłyszeli potężną eksplozję. W pobliżu rybnickiego dworca kolejowego eksplodowało osiem ton materiałów wybuchowych, które były załadowane w czterech wagonach stojących na bocznicy dworca. Na godzinę przed eksplozją przyczepiono je do pociągu towarowego, który niebawem miał ruszyć w dalszą drogę.

Potężna eksplozja wywołała silną falę uderzeniową, powodującą zniszczenia w promieniu kilkuset metrów od miejsca wybuchu (w samym śródmieściu Rybnika szyby wypadły w ponad stu sklepowych oknach wystawowych). Uszkodzeniu uległo m.in. gimnazjum przy ulicy Kościuszki (zerwany został dach, runął murowany parkan, zniszczona została hala sportowa) oraz odległy kościół św. Antoniego (popękały mury, jedna z wież uległa przechyleniu).

Wskutek wybuchu materiałów wybuchowych zginęły cztery osoby, w tym dwóch powstańców pilnujących niebezpiecznego ładunku, rannych zostało dwanaście osób.

Przyczyny wybuchu nigdy nie ustalono, nie jest również jasne w jakim celu transportowano tak ogromną ilość ładunków wybuchowych. Władze powstańcze twierdziły, że w wagonach tych przewożono materiały wybuchowe dla kopalń, natomiast niemieckie gazety donosiły o transporcie amunicji dla oddziałów powstańczych[70].

II Rzeczpospolita (1922-1939)[edytuj | edytuj kod]

Przed włączeniem Rybnika do Polski, 3 lipca 1922 r. na rybnickim rynku przed starym ratuszem podpisane zostały dwa ważne dokumenty: akt formalnie kończący przejmowanie przyznanej Polsce części Górnego Śląska oraz protokół dotyczący przekazania Rybnika i powiatu rybnickiego władzom polskim[67].

4 lipca 1922 r. Rybnik został oficjalnie przyłączony do Polski, po tym gdy na teren powiatu rybnickiego, jako ostatniej strefy obszaru plebiscytowego Górnego Śląska, wkroczyły pododdziały polskiego wojska, głównie żołnierze 3. Pułku Strzelców Podhalańskich.

Oficjalne powitanie polskich żołnierzy w Rybniku odbyło się przy pierwszej bramie w pobliżu kościoła św. Antoniego. Do miasta przybyli również przedstawicieli władz polskich, w tym wojewoda śląski Józef Rymer oraz dr Marian Różański, były komisarz plebiscytowy na powiat rybnicki[67].

Dzięki dobremu położeniu miasto nadal mogło się rozwijać, wzrastała liczba mieszkańców, a w mieście mieściło się starostwo powiatowe. W latach międzywojennych wybudowano nowy gmach Urzędu Miasta, szkoły, nowe drogi, zakładano skwery i odnowiono rynek. Miasto wygrało ogólnopolski konkurs na ukwiecone miasto i otrzymał miano „miasta kwiatów i ogrodów”. Powstały liczne spółdzielnie spożywców, elektryfikacyjne i budowlane. W mieście w okresie międzywojennym stacjonował batalion 75 Pułku Piechoty, którego dowódcami byli m.in. Leopold Okulicki oraz Stanisław Sosabowski[71][72][73].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Nowa Synagoga (zburzona w 1940 r.)

Dalszy rozwój miasta przerwał wybuch II wojny światowej. Już pierwszego dnia wojny Rybnik i cały powiat rybnicki znalazły się we władzy okupanta, co spowodowane było wysuniętym względem Trzeciej Rzeszy położeniem miasta i powiatu[74]. Przez kilka godzin rannych Rybnika broniły kompanie kapitana Kotucza i Ogrodowskiego dysponujące karabinami maszynowymi, jednak do południa obrońcy zostali wzięci do niewoli. Wkraczające do miasta oddziały Wehrmachtu spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem ludności[75]

Okupacja Rybnika przez III Rzeszę[edytuj | edytuj kod]

Na mocy zarządzeń z 11 grudnia 1939 oraz 27 marca 1940 rybnickie kopalnie węgla przejął jeden z największych koncernów państwowych Rzeszy, tj. Reichswerke A.G. für Berg und Hüttenbetriebe Hermann Göring. Dla administrowania zakładami górnośląskimi powołano jego filię w Katowicach pod nazwą Górnośląski Zarząd Kopalń Zakładów Rzeszy „Herman Göring” (Bergwerksverwaltung G.m.b.H der Reichchswerke „Herman Göring”). Koncern dysponował 20 kopalniami, zaszeregowanymi w pięciu grupach. Siedzibą jednej z nich został Rybnik[76].

Wraz z nasilającymi się porażkami wojsk nazistowskich, ludność Rybnika była zmuszana do pomocy przy budowie schronów przeciwlotniczych. Istniejące w mieście szpitale (zwłaszcza szpital Spółki Brackiej na ulicy Rudzkiej, obecny Kampus) stały się lecznicami dla rannych niemieckich żołnierzy. W związku z coraz większą ilością rannych, w Rybniku tworzono dodatkowe szpitale, jak np. utworzony w maju 1942 r. w budynku nowej szkoły powszechnej (dzisiejsze II LO). 9 września 1942 r. w mieście po raz pierwszy ogłoszono alarm przeciwlotniczy. W celu wzmocnienia sił Wehrmachtu wielu polskich mieszkańców Rybnika wcielono do niemieckiej armii[77].

Rybnicki ruch oporu[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1939 roku powstała w Rybniku organizacja podziemna, która przyjęła nazwę Polska Organizacja Powstańcza. Również pod koniec 1939 roku powstała Siła Zbrojna Polski, a na początku kolejnego roku Polska Tajna Organizacja Powstańcza. Wszystkie one skupiały głównie młodzież i istniały tylko kilka miesięcy, gdyż uległy zdekonspirowaniu[77].

W późniejszym czasie w powiecie rybnickim działały również inne organizacje niepodległościowe: Śląska Chorągiew Harcerstwa Polskiego, Organizacja Orła Białego, Tajna Organizacja Niepodległościowa oraz największa z nich – Służba Zwycięstwu Polski (SZP). Na bazie SZP powołano w 1940 Związek Walki Zbrojnej, który w lutym 1942 przemianowano na Armię Krajową[78].

W Rybniku powstał Inspektorat Armii Krajowej, podzielony na obwody: Rybnik, Pszczyna, Wodzisław Śląski i obwód zewnętrzny raciborsko-kozielski. Od marca 1942 inspektoratowi w Rybniku został podporządkowany podinspektorat w Cieszynie z obwodami: Cieszyn, Jabłonków i Karwina. W inspektoracie zajmowano się działalnością wywiadowczą, działalnością dywersyjno-sabotażową, kolportowaniem tajnych pism, tj. „Zew Wolności”, „Nad Odrą czuwa straż”. Partyzantkę w Inspektoracie w głównej mierze tworzyły osoby, którym okupant zagrażał: powstańcy śląscy, dezerterzy z armii niemieckiej, uciekinierzy z obozów jenieckich, robót przymusowych, więzień i obozów koncentracyjnych. W roku 1942 Niemcy utworzyli w Rybniku jeden z obozów przeznaczonych dla Polaków na Śląsku tzw. Polenlager 97[79].

Dzięki siatce wywiadowczej Inspektoratu o kryptonimie „August” uzyskiwano informacje na temat działalności wojskowej oraz cywilnej okupanta. W obwodzie raciborsko-kozielskim dokonano rozpoznania obrony przeciwlotniczej i produkcji zakładów. Informacje te zostały przekazane aliantom. Siatka działała od marca 1942. W styczniu 1943 została rozbita – hitlerowcy aresztowali 97 osób.

W nocy z 3 na 4 sierpnia 1944 roku na stacji kolejowej w Gotartowicach miała miejsce nieudana akcja sabotażowa polskiego ruchu oporu przeciw niemieckiemu transportowi wojskowemu. Przygotowana mina wybuchła po przejeździe pociągu osobowego ok. godziny pierwszej w nocy, a nie przed pociągiem wojskowym, który był właściwym celem ataku. W trakcie wybuchu zginęli partyzanci Konrad Holesz i Józef Klejnot. Byli oni członkami oddziału AK pod dowództwem Antoniego Staiera. Poza nimi w akcji brali również udział Franciszek Rojek i Stefan Ogierman. Siła eksplozji zniszczyła 94 cm szyn, a przerwa w ruchu pociągów trwała do godz. 9:45[57].

Rybnicki Inspektorat Armii Krajowej działał, aż do kwietnia 1945, kiedy zakończono działania wojenne na terenach Śląska.

Armia Czerwona zajęła Rybnik 26 marca 1945 r. Zniszczone było 25% zabudowy miasta[potrzebny przypis].

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 3

Miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie 26 marca 1945. Częściowo zniszczone miasto powoli zaczęto odbudowywać. Koncentrowano się przede wszystkim nad rozwojem przemysłu węglowego, co w niedługim czasie spowodowało powstanie Rybnickiego Okręgu Węglowego (ROW). Rozwinęło się także szkolnictwo, kultura i sport.

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Rybniku obóz pracy nr 75, który działał przy Rybnickiej Fabryce Maszyn oraz obóz pracy nr 41 przy KWK Ignacy. Obozy podlegały Centralnemu Zarządowi Przemysłu Węglowego[80].

W latach 70. XX w. Rybnik powiększył swe terytorium, ponieważ włączonych zostało do niego kilka podrybnickich wiosek i miasteczek. W tym okresie w dzielnicy Rybnicka Kuźnia zostaje otwarta Elektrownia Rybnik, obecnie jedna z największych elektrowni na Górnym Śląsku. Poza przemysłem rozwijała się oświata, kultura, sport i rekreacja. Powstawały nowe osiedla mieszkaniowe m.in. największe w Rybniku: osiedle Nowiny. Gruntownie zrekonstruowano szkolnictwo.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Rybnika.

Rozwój demograficzny[edytuj | edytuj kod]

Rozwój demograficzny Rybnika ściśle związany jest z wcielaniem okolicznych miasteczek i wsi. Największy skok ludności miał miejsce w latach siedemdziesiątych, gdy po wcieleniu m.in. sąsiednich miast Boguszowice, Chwałowice i Niedobczyce liczba ludności potroiła się. W latach 80. tempo wzrostu ludności spadło, w latach 90. nastąpiła zaś stagnacja, a następnie powolny spadek liczby mieszkańców, tendencja spadkowa jest jednak wyraźnie niższa niż w pozostałych miastach Polski i Europy. W 2006 przyrost naturalny był dodatni i wynosił 1,3%[potrzebny przypis]. W latach 2008–2009 nastąpił niewielki wzrost liczby ludności Rybnika, który tymczasowo przerwał trwający od 1997 r. trend spadkowy.

  • Wykres liczby ludności Rybnika na przestrzeni ostatnich 75 lat

Największą populację Rybnik odnotował w 1997 r. – według danych GUS 144 943 mieszkańców[81].

Struktura wiekowa i zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasto zamieszkuje niemal 141 tys. mieszkańców. W Rybniku przeważa ludność w wieku produkcyjnym (65%), następnie ludność wieku przedprodukcyjnym (18%). Najmniejszy udział (17%) ma ludność w wieku poprodukcyjnym. Struktura społeczeństwa Rybnika jest zbliżona do struktury występującej w całym województwie[82].

Stopa bezrobocia w grudniu 2013 wynosiła 8,3%, co oznacza, że bez pracy było 4,8 tys. mieszkańców Rybnika. Wśród powiatów grodzkich w woj. śląskim niższe od Rybnika bezrobocie miały tylko Katowice (5,4%), Bielsko-Biała (6,4%), Tychy (6,8%) i Gliwice (7,5%)[83]. Bezrobocie rejestrowane w Rybniku w 2017 roku wynosiło 4,3% (6,0% wśród kobiet i 2,8% wśród mężczyzn). Jest to znacznie mniej od stopy bezrobocia rejestrowanego dla województwa śląskiego (5,2%) oraz znacznie mniej od stopy bezrobocia rejestrowanego dla całej Polski (6,6%)[84].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Zalew Gzel, jeden z trzech zalewów Zbiornika Rybnickiego
Zalew Pniowiec, jeden z trzech zalewów Zbiornika Rybnickiego
Księżok – staw
Zieleniec przy Teatrze Ziemi Rybnickiej (z kaskadami wodnymi)

Na terenie miasta znajduje się 6 obszarów zielonych mających status parków oraz kilkadziesiąt obszarów o statusie zieleńców i skwerów. Na obrzeżach miasta od strony północnej znajduje się Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich, w którym m.in. do dziś przetrwał kształtowany przez wieki układ przestrzenny oraz zachowała się naturalna i kształtowana ręką ludzką sieć wodna.

Według danych Centralnego Rejestru From Ochrony Przyrody (CRFOP) z dnia 30.06.2017 na obszarze Rybnika znajduje się 24 form ochrony przyrody (1 park krajobrazowy, 20 pomników przyrody, 3 użytki ekologiczne)[85]. Do rybnickich osobliwości przyrodniczych zaliczyć należy także występujące tu unikalne paprocie wodne m.in. salwinia pływająca czy marsylia czterolistna. Do parków Rybnika należą: Park im. św. Jana Sarkandra, Park Kozie Góry, Park Osiedlowy.

Parki miejskie[edytuj | edytuj kod]

Zieleńce i skwery[edytuj | edytuj kod]

  • Zieleniec im. Rozalii Biegeszowej - na rogu ulic Chrobrego i 3-go Maja
  • Zieleniec Starościński - między ulicami Piłsudskiego, Wieniawskiego i Klasztorną
  • Zieleniec przy ul. Wieniawskiego - ograniczonym ulicami: 3-go Maja, Wieniawskiego i Klasztorną
  • Zieleniec Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) - w pobliżu kościoła pw. św. Antoniego
  • Skwer z fontanną - w sąsiedztwie Urzędu Miasta
  • Zieleniec przy Teatrze Ziemi Rybnickiej
  • Zieleniec Bukówka - pomiędzy ul. 3-go Maja a Miejską
  • Zieleniec pod Topolami - w dzielnicy Smolna
  • Zieleniec przy Zamku - przy gmachu Sądu Rejonowego.

Użytki ekologiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Meandry rzeki Rudy - siedlisko przyrodnicze i stanowisko rzadkich lub chronionych gatunków
  • Okrzeszyniec - ochrona ekosystemów wodnych i łąkowych ze stanowiskami rzadkich i ustępujących gatunków roślin, ptaków, gadów i płazów
  • Kencerz - torfowisko

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Pomniki przyrody w Rybniku.
  • Jesion wyniosły – ul. Hallera
  • Wierzba krucha – ul. Hallera
  • Dwie lipy drobnolistne – przy ul. Arki Bożka
  • Lipa szerokolistna – przy ul. Gminnej
  • Lipa szerokolistna – przy ul. Gminnej
  • Głaz narzutowy przy KWK Chwałowice

Lasy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa lasu Położenie
Las Rauden na południowy zachód od Chwałęcic
Las Czarny na wschód od Gotartowic
Las Królewiok Pomiędzy Boguszowicami Starymi a Ligotą
Las Goik na wschód od Kłokocina
Las Gorylowiec na wschód od Boguszowic Starych
Las Blicherski przy KWK Jankowice
Podlesie południowa część Popielowa
Nacyński na południe od Zamysłowa
Las Starok na wschód od Kłokocina
Grabina na północny zachód od Grabowni
Lasy Królewskie zachodnia część Ochojca

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

C.H-R Focus Mall

W Rybniku w roku 2017 w rejestrze REGON zarejestrowanych było 13 857 podmiotów gospodarki narodowej, z czego 9 959 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą[86]. Swoje fabryki posiadają tu m.in. Purmo, Tenneco Automotive. Na terenie miasta działa 24-hektarowa Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna (cała strefa przemysłowa ma 54 hektary) oraz Rybnicka Strefa Aktywności Gospodarczej.

Suma dochodów do budżetu Rybnika wyniosła w 2016 roku 729,2 mln złotych, co daje 5,2 tys złotych w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Oznacza to wzrost dochodów o 6% w porównaniu do roku 2015[87].

Górnictwo i energetyka[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają dwie kopalnie węgla kamiennego wchodzące w skład Polskiej Grupy Górniczej: KWK Chwałowice i KWK Jankowice. Po zmianach własnościowych wysoką pozycję na rynku producentów maszyn i urządzeń górniczych odzyskała Rybnicka Fabryka Maszyn Ryfama S.A. W ostatnich latach wiele fabryk i hut zostało zamkniętych m.in. Huta Silesia, tereny po tych zakładach przekształcają się zazwyczaj na sklepy wielkopowierzchniowe i galerie handlowo-rozrywkowe. Na obrzeżach miasta działa także elektrownia cieplna o mocy ponad 1700 MW.

Handel[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają dwie galerie handlowo-rozrywkowe Rybnik Plaza oraz Focus Mall, 6 sklepów wielkopowierzchniowych oraz kilkanaście supermarketów i dyskontów.

Z przeprowadzonych w 2013 roku badań wynikało, że Rybnik figuruje jako 3. miasto w Polsce, a jako pierwsze w województwie śląskim pod względem liczby dyskontów w odniesieniu do liczby mieszkańców (w Rybniku jeden dyskont przypadał na 7,8 tysiąca mieszkańców). W ogólnopolskim rankingu wyżej klasyfikowane były tylko dwa miasta - Gorzów Wielkopolski i Szczecin.[88]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Widok na Plac Wolności z Focus Mall

Rybnik nie posiada bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju. Część z nich obsługuje PKS Pszczyna. Miasto położone jest u zbiegu dwóch głównych szlaków komunikacyjnych.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Drogi w Rybniku rozchodzą się promieniście począwszy od centrum miasta. W godzinach szczytu często tworzą się korki – rano na ulicy Mikołowskiej (droga do Kamienia i Czerwionki-Leszczyn) oraz na ulicy Gliwickiej (droga do Ochojca i Gliwic). W czasie popołudniowego szczytu zakorkowane są natomiast drogi Żorska i Gliwicka, a w szczególności Rondo i ulica Mikołowska. Władze miasta znając te problemy planują budowy nowych dróg, na razie do Kamienia i Czerwionki-Leszczyn. W najbliższych latach ruszy budowa drogi równoległej do ulic Wiosny Ludów i Mikołowskiej. Większość ruchu tranzytowego odbywa się głównymi ulicami miasta. Cała obwodnica Rybnika powstała w 2013. Przez Rybnik przebiegają następujące drogi krajowe i wojewódzkie:

Ronda[edytuj | edytuj kod]

Miasto Rybnik posiada obecnie 42 ronda, a kolejne jest w budowie. Część rond uzyskała miana miast partnerskich, wykorzystano również nazwy zwyczajowo przyjęte przez mieszkańców.

Rondo Gliwickie
Rondo Wileńskie
Rondo Zebrzydowickie
Rondo św. Józefa
Nazwa ronda Skrzyżowanie ulic Dzielnica
Wodzisławskie Reymonta – Wodzisławska Smolna
Płn. Irlandzkie Wodzisławska – Obwiednia Smolna
Liévin Raciborska – Obwiednia – Budowlanych Maroko-Nowiny
Dorsten Kotucza – Zebrzydowicka Maroko-Nowiny
Zebrzydowickie Zebrzydowicka – Budowlanych Maroko-Nowiny
Św. Józefa Św. Józefa Maroko-Nowiny
Mazamet Budowlanych – Żołędziowa Maroko-Nowiny
Solidarności Góreckiego – Budowlanych Maroko-Nowiny
Chwałowickie 3 Maja – Chwałowicka Śródmieście
Wileńskie Kotucza – Budowlanych – Dworek Śródmieście
Gliwickie Gliwicka – Kotucza – Wyzwolenia Śródmieście
Powstańców Śląskich Żorska – Sybiraków – Powstańców Śląskich – Chrobrego Śródmieście
Raciborska – Wodzisławska – Dworek – Hallera Śródmieście
Żorskie Żorska – Prosta Ligota – Ligocka Kuźnia
Makro Prosta – Makro Ligota – Ligocka Kuźnia
Boguszowickie Prosta – Żorska – Boguszowicka Ligota – Ligocka Kuźnia
Europejskie Gliwicka – Obwodnica Północna Północ
Strzelecka – Żużlowa Północ
Ukraińskie Szewczyka – Pojdy – Robotnicza Kamień
Pod Zegarem Szewczyka – Willowa – Bieli – Brzozy Kamień
Golejowskie Książenicka – Wiosny Ludów Golejów
Szolnok Wołodyjowskiego – Zygmunta Starego Niedobczyce
Garbocze Krzywoustego – Cienista Niedobczyce
Rymera – Barbary Niedobczyce
Rudzka – Podmiejska – Góreckiego Orzepowice
Orzepowickie Góreckiego – Storczyków Orzepowice
Radziejowskie Spółdzielcza – Popielowska – Średnia Radziejów
Wielopolska – Obwiednia Północna Wielopole
Gliwicka – Podmiejska Wielopole
Podmiejska – Ekonomiczna Rybnicka Kuźnia

Planowane drogi[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Historia rybnickiej kolei[edytuj | edytuj kod]

Historia kolei żelaznych w Rybniku sięga połowy XIX wieku w związku z rozpoczęciem 9 sierpnia 1853 r. budowy linii kolejowej nr 140, mająca na celu połączenie katowickiej dzielnicy Ligoty z Nędzą przez Rybnik.

Początek kolei w Rybniku jest datowany na dzień 1 października 1856 r. w związku z oddaniem do użytku odcinka Orzesze - Rydułtowy (wówczas stacja kolejowa Czernica). Dzięki wcześniejszemu uruchomieniu odcinka z Rydułtów do Nędzy, mieszkańcy Rybnika zyskali możliwość dotarcia do Raciborza, a stamtąd do Chałupek i Bohumina.

Początkowo podróż z Rybnika do Nędzy wiązała się z wydłużonym czasem jazdy, gdyż odcinek pomiędzy stacją kolejową Rydułtowy a pobliską w dzisiejszym Łukowie Śląskim trzeba było pokonać roboczą linią obejściową biegnącą przez wzgórze w Rydułtowach. Przejazd tą trasą był kłopotliwy, gdyż trzeba było w tym celu użyć aż dwóch lokomotyw. Problem tymczasowo rozwiązano na okres niespełna pięciu miesięcy w styczniu 1857 r., gdy zakończono budowę tunelu kolejowego Rydułtowach o długości 727 metrów. Na początku maja 1857 r. tunel uległ częściowemu zawaleniu, który został odbudowany 20 grudnia 1858 r.[57]

29 grudnia 1856 r. mieszkańcy Rybnika zyskali możliwość podróżowania do Mikołowa w związku z zakończeniem budowy kolejnego odcinka linii kolejowej nr 140 na trasie Orzesze - Mikołów.

20 grudnia 1858 r. oddano do ruchu odcinek Mikołów - Katowice Ligota. Z tym dniem linia kolejowa nr 140 została ukończona. Katowicka Ligota już od 1852 r. posiadała połączenie kolejowe z Katowicami, dzięki czemu pod koniec 1858 r. mieszkańcy Rybnika uzyskali możliwość podróżowania do Katowic[57].

W październiku 1882 r. w ramach budowy linii kolejowej nr 158 - zwaną w przeszłości "drugą trasą bogumińską" - uruchomiono linię kolejową do Wodzisławia Śląskiego[89]. Nowy odcinek prowadził z Niedobczyc (obecnie Rybnik Towarowy) do Wodzisławia Śląskiego przez Obszary i Radlin. 22 grudnia 1882 r. linia kolejowa została przedłużona do Chałupek przez Czyżowice, Bełsznicę i Olzę. Nowa linia kolejowa dwa lata później umożliwiła połączenie Rybnika z zagłębiem ostrawskim, należącym wówczas do Austrii[57].

1 września 1884 r. Rybnik uzyskał - drogą okrężną - połączenie kolejowe z Żorami, dzięki oddaniu do użytku odcinka Orzesze - Żory. W celu dotarcia do sąsiednich Żor, mieszkańcy Rybnika musieli przejechać pociągiem odcinek o długości aż 35 kilometrów; z niedogodnościami musieli zmagać się aż do 1936 r., gdy uruchomiono nową trasę kolejową (odcinek Rybnik - Żory został zmniejszony do długości 14 kilometrów)[57].

Około 1907 r. połączono stację Niedobczyce (obecnie Rybnik Towarowy) z kopalnią Chwałowice. Ten czterokilometrowy odcinek przedłużono w latach pierwszej wojny światowej o 3,5 kilometra do kopalni Jankowice.

16 lipca 1912, zakończono budowę i uruchomiono ośmiokilometrowy dwutorowy odcinek Leszczyny – Rybnik[90]. W marcu 1913 otwarto krótką 12,6 km dwutorową linię kolejową Rybnik – Sumina.

W 1933 r. Sejm Śląski zatwierdził projekt budowy równoleżnikowej linii kolejowej z Rybnika przez Żory, Suszec do Pszczyny, Budowę dzisiejszej linii kolejowej nr 148 uzasadniano oszczędnością płynącą ze skrócenia odległości przewozu (na odcinku Rybnik - Pszczyna z 82 km do 36 km; Żory - Pszczyna z 47 km do 22 km). Odcinek Rybnik - Żory do eksploatacji oddano 21 listopada 1936 r., w Rybniku uruchomione zostały przystanki Rybnik Piaski i Gotartowice. 29 listopada 1938 r. odbyła się oficjalna uroczystość poświęcenia i oddania do użytku nowej linii kolejowej Żory - Pszczyna, dzięki czemu linia kolejowa nr 148 została w pełni uruchomiona[57].

Pierwszy pociąg elektryczny przyjechał do Rybnika 1 grudnia 1970 r. w ramach uroczystości zakończenia elektryfikacji linii Kędzierzyn-Koźle - Rybnik. Przez następne lata kontynuowano proces modernizacji kolei w regionie rybnickim. W 1973 r. zelektryfikowano odcinek kolejowy Rybnik - Żory, cztery lata później odcinek Rybnik - Katowice. Zelektryfikowane zostały wszystkie linie użytkowane w ruchu pasażerskim, a ostatni zelektryfikowany odcinek Rybnik Towarowy – Sumina oddano do użytku 22 maja 1989 r.[57]

Infrastruktura kolejowa[edytuj | edytuj kod]

Przez Rybnik przechodzi 5 linii kolejowych wykorzystywanych do ruchu pasażerskiego lub towarowego:

W Rybniku znajduje się 8 czynnych stacji i przystanków kolejowych: Rybnik (Śródmieście), Rybnik Niedobczyce, Rybnik Niewiadom, Rybnik Paruszowiec, Rybnik Towarowy, Rybnik Rymer, Rybnik Piaski, Rybnik Gotartowice.

Ważną rolę odgrywa tu ruch towarowy, który polega głównie na wywozie węgla kamiennego z kopalń w Rybnickim Okręgu Węglowym, obsłudze Elektrowni Rybnik i innych zakładów. W ruchu pasażerskim główne znaczenie dla Rybnika ma regionalne połączenie z Katowicami, a także połączenia dalekobieżne z Wrocławiem, Warszawą oraz (sezonowo) Kołobrzegiem, Świnoujściem i Gdynią.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Komunikacja miejska w Rybniku.

Rybnicka komunikacja miejska realizowana jest wyłącznie z wykorzystaniem autobusów i jest prowadzona przez Zarząd Transportu Zbiorowego (ZTZ) w Rybniku.

Dworzec Komunikacji Miejskiej
Dojazd do dzielnic Rybnika (numery linii autobusowych)
Nazwa dzielnicy Linie autobusowe
Boguszowice Osiedle 13, 15, 31, 32, 46, 48, 49, N1[91]
Boguszowice Stare 15, 45, 46, 48, 49, N1[92]
Chwałęcice 43, 45[93]
Chwałowice 5, 13, 22, 23, 26, 27, 29, 31, 32, 33, 49A[94]
Golejów 13, 14, 32, 40[95]
Gotartowice 15, 16, 45, 46, 48, 49A, 52, N1[96]
Grabownia 13, 14, 32[97]
Kamień 17, 18, 19, N4[98]
Kłokocin 45[99]
Ligota – Ligocka Kuźnia 16, 45, 46, 48, 49A, 51, 52, N1[100]
Maroko-Nowiny 4, 9, 10, 16, 26, 27, 28, 29, 31, 33, 40, 43, 45, 46, 48, 51, 52, N3[101]
Meksyk 5, 13, 22, 23, 26, 27, 29, 31, 32, 33, 49A[102]
Niedobczyce 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 22, 23, 24, N3[103]
Niewiadom 1, 4, 7, 9, 10, 23, 24, N3[104]
Ochojec 13, 14, 40[105]
Orzepowice 3, 6, 12, 24, 31, 40, 41, 43, 45, 46[106]
Paruszowiec-Piaski 15, 16, 17, 18, 19, 28, 51, N4[107]
Popielów 5, 6, 8, 22, 23[108]
Radziejów 5, 22, 23[109]
Rybnicka Kuźnia 11, 12, 40, 41[110]
Rybnik – Północ 6, 7, 11, 12, 13, 14, 32, 41, 43, 46[111]
Smolna 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 31, 40, 41, 43, 48, 52, N3[112]
Stodoły 43[113]
Śródmieście wszystkie
Wielopole 11, 12, 13, 14, 32, 41[114]
Zamysłów 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 22, 24, N3[115]
Zebrzydowice 24, 26, 27, 28, 29, 33[116]

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W Rybniku znajduje się jedno lotnisko – Rybnik-Gotartowice. Obecnie służy jako lotnisko sportowe. Najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w Ostrawie, zaś najbliższe na terenie Polski znajdują się w Pyrzowicach i Balicach.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Zespół Szkół Wyższych

Szkoły:

  • 38 publicznych przedszkoli
  • 25 publicznych szkół podstawowych
  • 14 publicznych gimnazjów
  • 6 publicznych liceów ogólnokształcących
  • 4 publiczne zespoły szkolno-przedszkolne
  • oraz inne szkoły (m.in. Zespół Szkół Urszulańskich)

Uczelnie:

W Rybniku znajduje się kampus, z którego korzysta ponad 5000 studentów.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Budynek Starostwa Powiatowego w Rybniku
Sąd rejonowy dawny Zamek piastowski
Kościół Matki Boskiej Bolesnej tzw. „Stary Kościół”
Figura św. Jana Nepomucena
Pomnik św. Jana Nepomucena na rybnickim rynku

Do obszarów turystycznych w Rybniku głównie należą: Zalew Rybnicki, Stare Miasto, Aeroklub ROW oraz liczne parki i lasy. W Rybniku znajduje się 7 hoteli, 3 domy gościnne oraz ośrodek wypoczynkowy. Na terenie Rybnika i okolic znajdują się również piesze szlaki turystyczne.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: zabytki RybnikaRynek w Rybniku.

Zabytki architektury skupione są głównie w śródmieściu. Do najważniejszych należą:

W pozostałych dzielnicach można wyróżnić:

Pełna lista zabytków:

Nieistniejące obiekty historyczne:

Oprócz zabytków miasto posiada także liczne atrakcje turystyczne, takie jak:

  • Sanktuarium św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Rybniku Chwałowicach
  • Jezioro Rybnickie, przy którym znajduje się ośrodek wypoczynkowy oraz kilka klubów żeglarskich.
  • Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich
  • Kalwaria Golejowska ciągnąca się wzdłuż najwyższego wzniesienia Rybnika – Góry Grzybówki
  • Zespół Szkół Wyższych w Rybniku, powstał na bazie zabudowań dawnego szpitala. Architektura tego miejsca połączenie zabytków z nowoczesnymi elementami.
  • Wieża widokowa na terenie zabytkowej kopalni Ignacy
  • Modernistyczny Zespół Szkół Urszulańskich z 1923 r.

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny zielony Szlak Stulecia Turystyki (25,5 km): trasa Rybnik – Tarnowskie Góry; odcinek Rybnik – Nieborowice

szlak turystyczny niebieski Szlak Początków Hutnictwa ROW (22 km): trasa Rybnik – SzczejkowiceŻory

szlak turystyczny czarny Szlak Morza Rybnickiego (22,5 km): trasa Rybnik – Stodoły – Kamień

szlak turystyczny czarny Szlak im. Kapitana Kotucza (77 km): trasa Rybnik – PilchowiceToszekLubliniec

szlak turystyczny żółty Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego (25,5 km): trasa Rybnik – StanowiceOrzesze

Szlak architektury icon.svg Szlak Zabytków Techniki: trasa CzęstochowaNiewiadomŻywiec

SAD logo.svg Szlak architektury drewnianej województwa śląskiego: pętla rybnicka, m.in. Jastrzębie-ZdrójJankowice RybnickieWielopole

Baza noclegowa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Restauracja Liczba gwiazdek Adres
Biały Dom Tak ** ul. Łukowa
Korona Tak *** ul. Rybnicka 9a
Olimpia Tak *** ul. Hotelowa 12
Olecki Tak *** ul. Małachowskiego 130
Politański Tak ** ul. Sosnowa 5
Arena Tak ** ul. Gliwicka 72
Rynkowy Tak ul. Korfantego 2
Mimoza Tak ul. Rymera 1
Przy Młynie Tak *** ul. Młyńska 17
Pod Żaglami Nie ul. Rudzka 394
Dom gościnny Rondo Nie ul. Parkowa 2
Ośrodek Wypoczynkowy Stodoły Tak ul. Cisowa 2


Kultura[edytuj | edytuj kod]

Dawny Ratusz, obecnie rybnickie muzeum
Maszyna wyciągowa w muzeum kopalni „Ignacy”

Miasto posiada Rybnickie Centrum Kultury, w którym znajduje się m.in. Teatr Ziemi Rybnickiej, kino „Kultura”, Filharmonia Rybnicka oraz Galeria Sztuk Rybnickiego Ośrodka Kultury. Gmach Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej znajduje się przy ul. Szafranka, a 24 filie na obszarze całego miasta. W Rybniku znajdują się także dwa muzea – miejskie oraz w zabytkowej kopalni „Ignacy”. Ponadto w mieście działa pięć kin (w tym dwa multipleksy). W największych dzielnicach miasta działają domy kultury.

Galerie
  • Galeria Oblicza
  • Galeria pod Wieżą
  • Galeria Sztuk Rybnickiego Ośrodka Kultury
  • Galeria Sztuki Współczesnej ZPAP
  • Galeria w Domu Energetyka
Biblioteki
  • Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna + 24 filie
  • Alliance Francaise
  • Biblioteka Pedagogiczna
Muzea
Inne ośrodki kultury
Kina
  • Cinema City – 8 sal kinowych
  • Multikino – 7 sal kinowych
  • Kultura – 1 sala kinowa.
  • Apollo – 1 sala kinowa
  • Zefir
  • Plejada – 1 sala kinowa

Imprezy cykliczne[edytuj | edytuj kod]

Lista imprez odbywających się cyklicznie w Rybniku:

Kabarety[edytuj | edytuj kod]

W Rybniku powstało i funkcjonuje wiele formacji kabaretowych, jak:

Organizacja społeczne[edytuj | edytuj kod]

W Rybniku działa od roku 1959 6 Harcerska Drużyna Żeglarska im. kmdr. Zbigniewa Przybyszewskiego Drużyna realizuje programy AMAR i MASIS. W swojej historii drużyna trzykrotnie zdobywała miano najlepszej Harcerskiej Drużyny Wodnej w kraju wraz z Proporcem Leonida Teligi. Wielokrotnie zwyciężała we współzawodnictwie drużyn podczas Odrzańskiego Spływu Wiosennego. Zdobywała błękitne wstęgi akcji AMAR. W roku 1984 Naczelnik ZHP nadał drużynie miano Harcerskiej Drużyny Żeglarskiej.

Media[edytuj | edytuj kod]

W mieście swoją siedzibę ma 9 lokalnych gazet, w tym regionalny oddział „Polski Dziennika Zachodniego”, działa jedno radio – Radio 90 FM obejmujące zasięgiem cały Rybnicki Okręg Węglowy, Podbeskidzie i okolice Ostrawy, oraz jedna obejmująca zasięgiem cały Rybnik telewizja kablowa Vectra z programem informacyjnym TV Telkab (przegląd bieżących wydarzeń w Rybniku, Żorach, Wodzisławiu i Jastrzębiu). Na terenie Rybnika działa również redakcja TVS oraz TVT, Studio Filmowe Wideo-Art i Studio Art-Fotovideo. Działają również rybnickie portale internetowe.

Prasa
Nazwa Typ Uwagi
Nowiny Informacyjna Tygodnik
„Tygodnik Rybnicki” Informacyjna Tygodnik
„Region po godzinach” Informacyjno-rozrywkowa Tygodnik
„Kurier Rybnicko-Wodzisławski” Informacyjna Tygodnik
„Sport po godzinach” Sportowa dwutygodnik, bezpłatna
Gazeta Rybnicka Informacyjna Miesięcznik
Polska Dziennik Zachodni Informacyjna Dziennik (oddział Rybnik)
„Zalew Kultury” Kulturalna Miesięcznik
„Kampus” Akademicka
„RybnikCity” Kulturalno-Rozrywkowa Tygodnik
Zwycięstwo Niepokalanej Katolicki Kwartalnik
Telewizja

Lokalnymi telewizjami w mieście są: TVT, Telewizja Telkab TV, Vectra (kanał reklamowy).

Rybnik w telewizji[edytuj | edytuj kod]

W Rybniku ma miejsce akcja serialu TVN „Diagnoza”, który emitowany był od 5 września 2017 do 21 maja 2019 roku.

Elektroniczna karta miejska[edytuj | edytuj kod]

Wieloaplikacyjna elektroniczna karta miejska w Rybniku (e-karta) to narzędzie, dzięki któremu można płacić za usługi oferowane przez miasto oraz załatwiać drogą elektroniczną sprawy urzędowe. Obecnie najczęściej wykorzystywana funkcjonalność e-karty to bilet komunikacji miejskiej (ZTZ Rybnik). Dalsze usługi, do których można ją wykorzystać to: opłaty za parkingi, opłaty za korzystanie z miejsc targowych, bilety wstępu do ośrodków rekreacyjnych, niekwalifikowany podpis elektroniczny.

System został stopniowo wprowadzany od listopada 2006 (opłata za przejazd autobusami), a uruchomienie całości systemu (pozostałe usługi i nośnik podpisu elektronicznego) nastąpiło w kwietniu 2007[118].

W 2013 r. w holenderskim Maastricht miasto Rybnik został nagrodzone za wprowadzenie e-karty, otrzymując Certyfikat Dobrych Praktyk w konkursie o Europejską Nagrodę Sektora Publicznego. [119]

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Polityka miejska[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Prezydenci Rybnika.
  • Prezydent Miasta – obecnym prezydentem miasta Rybnik jest Piotr Kuczera (PO). Najważniejsze stanowisko we władzach Rybnika było na przestrzeni lat różnie nazywane: początkowo nazywani byli Burmistrzami (nieznane są jednak początkowe określenia). Na początku lat 70. XX w. nadano określenie prezydent miasta, które jest w użyciu do dziś. Prezydent Miasta Rybnika jest organem wykonawczym, wybieranym na 4-letnią kadencję w wyborach bezpośrednich.
 Osobny artykuł: Rada Miasta Rybnika.
  • Rada miasta – nie są dokładnie znane początkowe władze miasta Rybnika. Obecnie przewodniczącym rady miasta jest Jan Mura (Wspólnie dla Rybnika), a w jej skład wchodzi 25, wybieranych w wyborach bezpośrednich radnych. W 2002, po nowelizacji Ustawy o samorządzie lokalnym rada miasta utraciła prawo wyboru prezydenta.

Parlamentarzyści[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Rybnika wybierają parlamentarzystów w okręgu wyborczmy Rybnik.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Sanktuarium św. Teresy od Dzieciątka Jezus

Na terenie Rybnika działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu[potrzebny przypis]

  • ośrodek medytacyjny

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

  • zbór

Kościół Boży

  • Zbór

Kościół Boży w Chrystusie

  • zbór Chrześcijańska Społeczność „Winnica”

Kościół Chrystusowy

  • zbór

Kościół dla Wszystkich Ludzi w Rybniku (Niewiadom)

Kościół Ewangelicko-Augsburski

Kościół rzymskokatolicki:

Kościół Wolnych Chrześcijan

  • zbór

Kościół Zielonoświątkowy

  • zbór

Świecki Ruch Misyjny „Epifania”

  • zbór w Rybniku, ul. gen. Hallera 10.

Świadkowie Jehowy:

  • zbór Rybnik-Boguszowice
  • zbór Rybnik-Centrum
  • zbór Rybnik-Chabrowa (w tym grupa języka migowego)
  • zbór Rybnik-Niedobczyce
  • zbór Rybnik-Nowiny Sale królestwa w Rybniku: ul. Kosów 41; ul. Rajska 41; ul. Sikorskiego 25[120][121].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Nad Zalewem Rybnickim znajduje się m.in. Ośrodek Sportów Wodnych i Rekreacji „Pod Żaglami”
Metalowy pomnik żużlowców na rondzie gliwickim

W 1898 roku w mieście zawiązało się pierwsze regionalne gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[122]. Na jego czele stanął Florian Piecha zastąpiony wkrótce przez Józefa Chudobę. Organizacja liczyła początkowo 22 członków jednak jej działalność została zawieszona z powodu szykan władz pruskich. Po I wojnie światowej została reaktywowana ponownie 21 grudnia 1919 roku w Rybniku. Pierwsze gniazdo w okręgu rybnickim reaktywowano jednak już 19 marca 1919 roku w Knurowie. Organizacje sokolskie regionu włączone zostały po reorganizacji do VIII rybnickiego okręgu Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[123]. Rozwój działalności Sokoła przerwał w 1939 roku wybuch II wojny światowej. W okresie powojennym nie została reaktywowana ponieważ członkowie oraz sama idea towarzystwa była prześladowana przez władze komunistyczne.

Rybnik posiadał ongiś drużynę w ekstraklasie piłki nożnej – ROW Rybnik. A drużyna ROW II Rybnik osiągnęła nawet finał Pucharu Polski w piłce nożnej w latach siedemdziesiątych.ROW Rybnik miał także czołową w Polsce drużynę żużlową.

Znajduje się tutaj Hala Widowiskowo-Sportowa MOSiR, korty tenisowe oraz stadion miejski na ponad 10 tys. miejsc. Na terenie miasta znajduje się również prężnie działający Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji oraz Ośrodek Sportów Wodnych i Rekreacji „Pod Żaglami”. Miasto zasłynęło z klubu piłkarskiego ROW 1964 Rybnik oraz Aeroklubu ROW, zajmującego się sportami lotniczymi. Natomiast największą chlubą miasta są „Rybnickie Rekiny”, specjalizujące się w sporcie żużlowym. Od lat zdobywają oni nagrody na zawodach żużlowych. Ostatnimi czasy miasto może pochwalić się również klubem koszykarskim grającym z powodzeniem w najwyższej klasie rozgrywkowej w Polsce (Utex ROW Rybnik).

Klubami sportowymi są:

Amatorskimi drużynami są:

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Od wielu lat Rybnik prowadzi współpracę zagraniczną głównie z miastami [124]państw Unii Europejskiej, takimi jak np. Niemcy, Czechy, Wielka Brytania, Węgry, Litwa, Grecja, Francja, jak i również z miastami państw Europy Wschodniej, np. Ukrainą.

Lista miast partnerskich wg. daty podpisania porozumienia[125]
Państwo Miasto Odległość Data podpisania porozumienia
Francja Saint-Vallier 1420 km 5 lipca 1961
Francja Mazamet 1940 km 4 czerwca 1993
Niemcy Dorsten 977 km 14 kwietnia 1994
Litwa Rejon wileński 785 km 2 października 2000
Francja Liévin 1350 km 4 grudnia 2000
Niemcy Eurasburg 790 km 5 lipca 2001
Ukraina Iwano-Frankiwsk 590 km 12 października 2001
Grecja Larisa 1640 km 13 czerwca 2003
Wielka Brytania Newtownabbey 2350 km 18 października 2003
Czechy Karwina 33 km 30 kwietnia 2004
Ukraina Bar 810 km 19 maja 2007
Słowacja Topolczany 260 km 20 czerwca 2008

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Śródmieście w noc sylwestrową
  • W mieście powstaje najdłuższa w kraju sieć kanalizacji sanitarnej – około 540 km kanalizacji i 68 przepompowni ścieków[126].
  • W Rybniku znajdują się jedne z najdłuższych sieci ścieżek rowerowych w Polsce – ponad 100 km tras[127].
  • Rybnik w 2018 r. znalazł się na pierwszym miejscu w województwie śląskim w rankingu miast najbardziej przyjaznych rowerzystom, organizowanym przez magazyn "Rowertour". W skali ogólnopolskiej miasto zajęło 15. miejsce [128]
  • W rankingu magazynu „Men’s Health” na najbardziej rozrywkowe dla mężczyzn miasta w Polsce 2005 Rybnik zajął 6. miejsce[129].
  • W rankingu „Rzeczpospolitej” na najlepiej zarządzane miasta i gminy w Polsce 2006, Rybnik zajął 1. miejsce w kategorii miast na prawach powiatu i wyprzedził takie miasta jak Kraków (2. miejsce) czy Toruń (3. miejsce), uzyskując w ten sposób tytuł Najlepszego Miasta na prawach powiatu w Polsce[130].
  • W 2009 roku miasto Rybnik zostało laureatem Rankingu Samorządów "Rzeczypospolitej", uzyskując tytuł Najlepszego Miasta na prawach powiatu, a także zdobyło tytuł Innowacyjnej Gminy zarówno w edycji regionalnej, jak i ogólnopolskiej w konkursie Krajowego Lidera Innowacji[131].
  • W Rybniku działa pierwsza w Polsce prywatna poczta[132].
  • W Rybniku odbywa się jedna z największych imprez kabaretowych – RYJEK.
  • W Rybniku rozgrywa się akcja serialu "Diagnoza" produkcji TVN.

Rybniczanie[edytuj | edytuj kod]

Ludzie urodzeni w Rybniku[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Czerwionka-Leszczyny, Gaszowice, Jejkowice, Kuźnia Raciborska, Lyski, Marklowice, Pilchowice, Radlin, Rydułtowy, Świerklany, Żory

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyniki badań bieżących GUS.
  2. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  3. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 9. (niem.)
  4. „Gliwiczanie odwiedzili Rybnik”.
  5. „Der name (...) Jeden falls aber ist der Name von ryba abgeleitet, das in allen slavischen Sprachen der Fisch heisst. Das wort rybnik aber scheint im Polnischen nur in der Schriftsprache am Edne des 16. Jahrhunderts als Fischteich eine Stelle gefunden zu haben” za Franz Idzikowski, Geschichte Stadt udn ehemaligen Herrschaft Rybnik in Oberschlesien, Maruschke&Berendt, Breslau 1861, s. 33.
  6. Franz Idzikowski, Geschichte Stadt udn ehemaligen Herrschaft Rybnik in Oberschlesien, Maruschke&Berendt, Breslau 1861, s. 33.
  7. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 153.
  8. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  9. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  10. Franz Idzikowski, „Geschichte Stadt udn ehemaligen Herrschaft Rybnik in Oberschlesien”, Maruschke&Berendt, Breslau 1861, s. 16.
  11. „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  12. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 12.
  13. Rybnik w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom X, s. 62.
  14. Rybnik (śląskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  15. Boguszowice Osiedle, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  16. Boguszowice Stare, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  17. Chwałęcice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  18. Chwałowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  19. Golejów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  20. Gotartowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  21. Grabownia, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  22. Kamień, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  23. Kłokocin, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  24. Ligota-Ligocka Kuźnia, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  25. Maroko-Nowiny, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  26. Meksyk, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  27. Niedobczyce, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  28. Niewiadom, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  29. Ochojec, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  30. Orzepowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  31. Paruszowiec-Piaski, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  32. Popielów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  33. Radziejów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  34. Rybnicka Kuźnia, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  35. Rybnik Północ, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  36. Smolna, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  37. Stodoły, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  38. Śródmieście, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  39. Wielopole, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  40. Zamysłów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  41. Zebrzydowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  42. KLimat.
  43. Nowy Targ, Sucha Beskidzka i Proszowice wśród najbardziej rakotwórczych miast w Polsce. „Dziennik Polski”, 2015-01-05. Warszawa. 
  44. Gazeta Wyborcza – 33 z 50 miast UE z najgorszym powietrzem jest w Polsce. Na pierwszym miejscu...
  45. Polska, No to mamy "rekord". Smog w Rybniku: 3126% normy!, www.rybnik.com.pl [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  46. Polska, Kolejny rekord pobity i to w ciągu niecałych 24 godzin! PM10: 3170% normy, www.rybnik.com.pl [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  47. Polska, Smog w Rybniku: we wtorek i środę odwołane lekcje w szkołach, www.rybnik.com.pl [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  48. Historia – początki.
  49. Marek Szołtysek, Rybnik nasze gniazdo, 1997.
  50. a b c d e f g h i j k Dawid Keller, Bogdan Kloch, Kalendarium Rybnika.
  51. Franz Idzikowski, Geschichte Stadt udn ehemaligen Herrschaft Rybnik in Oberschlesien, Maruschke&Berendt, Breslau 1861, s. 31.
  52. a b Aleksander Żukowski, Anna Gudzik: Szlakami Zielonego Śląska 1. Czerwionka-Leszczyny: Agencja Reklamowo-Wydawnicza Vectra, 2010, s. 284. ISBN 978-83-60891-27-8.
  53. Historia miasta (pol.). W: Miasto-Rybnik.pl [on-line]. [dostęp 2013-09-27].
  54. O mieście – Historia (pol.). W: Rybnik.eu [on-line]. [dostęp 2013-09-25].
  55. Aleksander Żukowski, Anna Gudzik: Szlakami Zielonego Śląska 1. Czerwionka-Leszczyny: Agencja Reklamowo-Wydawnicza Vectra, 2010, s. 41. ISBN 978-83-60891-27-8.
  56. Felix Triest 1865 ↓, s. 743.
  57. a b c d e f g h Jan Delowicz, Z dziejów kolejnictwa na Śląsku, 2008.
  58. Bogdana Kloch, Aleksandra Grabiec i Dawid Keller, 150 lat kolei w Rybniku, 2007.
  59. Dariusz Zalega „Gdy zmiotło trony” „Le monde diplomatique” listopad 2016, s. 39.
  60. Encyklopedia powstań śląskich, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 490, hasło „Rybnicka Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska”.
  61. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 492, hasło „Rybnik”.
  62. I powstanie śląskie – walka o polski Śląsk, PolskieRadio.pl [dostęp 2019-10-04].
  63. a b Śląsk po pierwszym powstaniu, nowiny.rybnik.pl [dostęp 2019-10-04].
  64. Między dwoma powstaniami, www.nowiny.rybnik.pl [dostęp 2019-10-04].
  65. Wyniki plebiscytu.
  66. Marka Wołoski, Bartosza Kwaśniok, Rybnik. Wydarzyło się ... 1900 – 2000.
  67. a b c Genowefa Grabowska, Przyłączenie Rybnika do Macierzy w 1922 roku, 1998.
  68. a b c d Ziemia rybnicka w ogniu walk, www.nowiny.rybnik.pl [dostęp 2019-10-04].
  69. Zwycięstwo powstańców, dramat części mieszkańców, nowiny.rybnik.pl [dostęp 2019-10-04].
  70. Wybuchy, które wstrząsnęły Europą, www.nowiny.rybnik.pl [dostęp 2019-10-04].
  71. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 31 października 1927 r., Nr 25, s. 326.
  72. Aneta Chmielewska-Szymańska, „Generał brygady Stanisław Sosabowski 1892-1967”, Wyd. Instytutu im. gen. Stefama „Grota” Roweckiego, 2004, ​ISBN 83-913624-3-4​.
  73. Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, ​ISBN 978-83-11-10206-4​.
  74. Rybnik w odmętach wojny.
  75. Rybnik wzięto zdradą.
  76. Kopalnie powiatu rybnickiego w latach okupacji.
  77. a b Janusz Mokrosz, Po obu brzegach rzeki (praca zbiorowa), 2009.
  78. [1] „Armia Krajowa i konspiracja poakowska na ziemi rybnickiej 1942–1947”, red. Adam Dziurok, Katowice 2004.
  79. Polenlager Nr. 97 Rybnik, Bundesarchiv.
  80. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  81. GUS Bank Danych Lokalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII 1997.
  82. GUS Bank Danych Lokalnych, Ludność w wieku przedprodukcyjnym (17 lat i mniej), produkcyjnym i poprodukcyjnym według miejsca zamieszkania, stan na 2012.
  83. GUS: Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec grudnia 2013 r.).
  84. Rybnik (śląskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  85. Rybnik (śląskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  86. Rybnik (śląskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  87. Rybnik (śląskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  88. Redakcja, Supermarkety w Rybniku: Rybnik idzie na rekord, będą nowe! [INFOGRAFIKA], Dziennik Zachodni, 15 stycznia 2015 [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  89. Bogdan Cimała, Paweł Porwoł, Wacław Wieczorek, Wypisy do dziejów Rybnika i Wodzisławia Śląskiego, Opole 1985.
  90. Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 18 stycznia 2009].
  91. Boguszowice Osiedle, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  92. Boguszowice Stare, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  93. Chwałęcice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  94. Chwałowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  95. Golejów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  96. Gotartowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  97. Grabownia, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  98. Kamień, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  99. Kłokocin, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  100. Ligota-Ligocka Kuźnia, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  101. Maroko-Nowiny, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  102. Meksyk, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  103. Niedobczyce, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  104. Niewiadom, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  105. Ochojec, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  106. Orzepowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  107. Paruszowiec-Piaski, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  108. Popielów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  109. Radziejów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  110. Rybnicka Kuźnia, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  111. Rybnik Północ, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  112. Smolna, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  113. Stodoły, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  114. Wielopole, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  115. Zamysłów, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  116. Zebrzydowice, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-05] (pol.).
  117. Turniej artystyczny „Pojedynek na słowa” | Fundacja PGE Energia Ciepła, fundacjapgeenergiaciepla.pl [dostęp 2018-12-17].
  118. Informacje na temat Elektronicznej Karty Miejskiej (pol.). [dostęp 2009-12-30].
  119. Polska, Rybnik nagrodzony za e-kartę, www.rybnik.com.pl [dostęp 2019-09-15] (pol.).
  120. Sale Królestwa.
  121. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-17].
  122. Zbigniew Hojka, „Działalność Towarzystwa gimnastycznego „Sokół” na ziemi rybnickiej w latach 1898–1939”, Rybnicki Kurier Muzealny nr 4, czerwiec 2012.
  123. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 563, hasło „Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – dzielnica Śląska”.
  124. Miasta Partnerskie, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-07] (pol.).
  125. Miasta Partnerskie, www.rybnik.eu [dostęp 2019-10-07] (pol.).
  126. Kanalizacja [2].
  127. Ścieżki rowerowe [3].
  128. Rybnik przyjazny rowerzystom. Jest na szczycie rankingu! [4].
  129. Ranking Men’s Health [5].
  130. Njalepiej zarządzane miasto 2006 [6].
  131. Historia Miasta - Biuletyn Informacji Publicznej Miasta Rybnika, bip.um.rybnik.eu [dostęp 2019-09-15].
  132. Pierwsza prywatna poczta [7].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866. (niem.)
  • Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865. (niem.)
  • J. Walczak: Rybnik. Zarys miasta od czasów najdawniejszych do 1980 r., 1986.
  • M. Szołtysek: Rybnik Nasze Gniazdo, 1996.
  • M. Szołtysek: Dzielnice Rybnika, 1999.
  • D. Absalon, M. Leśniok: Przewodnik przyrodniczy po Rybniku, 1999.
  • L. Musiolik: Spacerkiem po Rybniku i okolicy, 2000.
  • A. Gudzik, A. Żukowski: Szlakami zielonego Śląska, 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]