Głos (czasopismo)
| Częstotliwość | |
|---|---|
| Państwo | |
| Wydawca |
Wydawnictwo Głos |
| Tematyka |
polityczno-społeczna |
| Pierwszy numer |
październik 1977 |
| Ostatni numer |
wrzesień-grudzień 1991 |
Głos – jedno z pierwszych czasopism opozycji demokratycznej w czasach PRL, związane z Komitetem Samoobrony Społecznej „KOR”. Pierwszy numer ukazał się w październiku 1977, a ostatni (nr 76/77 datowany na wrzesień-grudzień 1991) w pierwszych miesiącach 1992.
Pierwsze kolegium redakcyjne „Głosu” tworzyli Konrad Bieliński, Seweryn Blumsztajn, Andrzej Celiński, Krzysztofa Hagemajer, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Jan Lityński, Antoni Macierewicz (redaktor naczelny, którego adres podany był jako adres redakcji) oraz Piotr Naimski, Wojciech Onyszkiewicz i Zbigniew Romaszewski. Jeszcze przed oddaniem do druku pierwszego numeru Adam Michnik - nie chcąc zgodzić się na opublikowanie w nim polemiki Macierewicza z jego artykułem wstępnym - wycofał wstępniak, zrezygnował ze współpracy z „Głosem” i zaczął tworzyć pismo „Krytyka”[1].
Po wydaniu pierwszego numeru z kolegium odszedł Seweryn Blumsztajn, a dołączył Henryk Wujec. Po zamieszczeniu w numerze ze stycznia-lutego 1978 artykułów Bohdana Cywińskiego, Jakuba Karpińskiego (pod pseudonimem Marek Tarniewski) i Antoniego Macierewicza na temat prawicy, lewicy oraz polskich tradycji politycznych z kolegium redakcyjnego odeszli Konrad Bieliński, Andrzej Celiński, Jacek Kuroń i Jan Lityński. Od kwietnia 1978 redakcję tworzyli Antoni Macierewicz, Piotr Naimski i Jakub Karpiński (jako Marek Tarniewski), od maja 1979 również Ludwik Dorn a od marca-kwietnia 1980 także Urszula Doroszewska. Ponadto wśród stałych współpracowników „Głosu” w stopce redakcyjnej wymieniani byli od kwietnia 1978 Krzysztof Hagemajer, Jan Józef Lipski, Wojciech Onyszkiewicz, Zbigniew Romaszewski i Jan Walc, a od stycznia 1981 także Marcin Gugulski, Jarosław Kaczyński, Wiktor Krzysztoporski i Piotr Wierzbicki. Spotkania kolegium redakcyjnego do kwietnia 1978 odbywały się u Jakuba Karpińskiego, potem u Urszuli Doroszewskiej[2].
Pierwsze numery „Głosu” w stanie wojennym przygotowywali Ludwik Dorn i Marcin Gugulski przy współpracy Jarosława Kaczyńskiego, w listopadzie 1982 po ucieczce z obozu internowanych dołączył do nich Antoni Macierewicz. Przedstawicielem „Głosu” na Zachodzie był 1981-1984 Piotr Naimski, który stworzył w Nowym Jorku oficynę Głos Publishing House[3], przedrukowującą krajowe publikacje drugoobiegowe[2].
W 1983 na łamach „Głosu” opublikowano obszerny artykuł Odbudowa państwa (sygnowany przez Zespół „Głosu”)[4], który postulował trójporozumienie: „Solidarności” i Kościoła z Ludowym Wojskiem Polskim. Wedle głównego autora tej koncepcji Ludwika Dorna idea Zespołu „Głosu” zrealizowała się przy Okrągłym Stole[5]. Z obszerną krytyką tej koncepcji wystąpił w 1984 Aleksander Hall na łamach „Polityki Polskiej”[6], twierdząc między innymi, że wojsko było gwarantem komunistycznych rządów w Polsce i trudno oczekiwać, aby przeszło na inne pozycje[7].
Od końca 1984 „Głos” był redagowany przez Antoniego Macierewicza, Piotra Naimskiego i Marcina Gugulskiego (w 1984 i 1988 nie wydano żadnego numeru)[2].
W różnych okresach lat 1977-1989 drukiem „Głosu” zajmowali się m.in. Marek Barański, Mirosław Duszak, Wojciech Fałkowski, Wiktor Krzysztoporski, Krzysztof Łazarski, Krzysztof Łączyński, Piotr Naimski, Andrzej Rosner, Piotr Strzałkowski i Jerzy Targalski, działania logistyczne wspierali m.in. Hanna Tymowska i Tomasz Umiński, a od 1983 drukiem i dystrybucją kierowała Hanna Rozwadowska. Oficyna wydawnicza „Głosu” wydała też w latach 1978-1989 około stu książek, broszur i albumów, których autorami - poza już tu wymienionymi - byli m.in. Władysław Bartoszewski, Ewa Berberyusz, Alicja Iwańska, Stefan Kawalec, Stefan Kurowski, Jerzy Łojek, Marta Olszewska i Jan Olszewski[2][8].
Od listopada 1989 wydawcą „Głosu” została Głos sp. z o.o., redaktorem naczelnym pozostał Antoni Macierewicz, zespół tworzyli Urszula Doroszewska, Ludwik Dorn, Marcin Gugulski, Bronisław Komorowski, Robert Luśnia, Krzysztof Łączyński, Piotr Naimski, Hanna Rozwadowska i Piotr Strzałkowski[2], a stałym felietonistą był Podziomek (wł. Piotr Zakrzewski)[9].
W 2016 kilkadziesiąt tekstów z „Głosu” w wyborze i opracowaniu Justyny Błażejowskiej włączono do antologii Głos niepodległości: wybór publicystyki środowiska czasopisma „Głos” 1977–1989 (wyd. Biały Kruk).
Kontynuację czasopisma stanowił w latach 1995-1999 dziennik a potem do 2007 tygodnik społeczno-polityczny „Głos”, redagowany przez Antoniego Macierewicza[2][8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kryptonim „Gracze”, Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „KOR” 1976-1981, wybór, wstęp i opracowanie Łukasz Kamiński i Grzegorz Waligóra, Warszawa 2010, s. 34.
- 1 2 3 4 5 6 Justyna Błażejowska, „Głos” i wokół „Głosu” - jedno z najważniejszych środowisk politycznych lat 1970. i 1980., [w:] Głos niepodległości. Wybór publicystyki środowiska czasopisma „Głos” 1977-1989, Kraków: Biały Kruk, 2016, s. 431, ISBN 978-83-7553-215-9 [dostęp 2026-07-27], patrz s. 418–422.
- ↑ Naimski Piotr [online], encysol.pl [dostęp 2026-07-31].
- ↑ „Głos” nr 43 z 1983, s. 8-25.
- ↑ Amelia Łukasik, Agnieszka Rybak, Ludwik Dorn. Rozrachunki i wyzwania, Warszawa 2009. ISBN 978-83-7648-244-6.
- ↑ Aleksander Hall – Poważna propozycja i poważne wątpliwości, „Polityka Polska” nr 4 z 1984, s. 16-20.
- ↑ Krzysztof Łabędź, Spory wokół zagadnień programowych w publikacjach opozycji politycznej w Polsce w latach 1981-1989, Kraków 1997, s. 67.
- 1 2 Marcin Gugulski, Wydawnictwo „Głos” i najbliższe okolice, [w:] Niepodległość ma jeden kształt. Antoniemu Macierewiczowi w 70. rocznicę urodzin, Łomianki: LTW, 2018, s. 513, ISBN 978-83-7565-568-1 [dostęp 2026-07-28], patrz s. 487–504.
- ↑ Piotr Zakrzewski, Kroniki Podziomka 1984–2009, Łomianki: LTW, 2025, s. 278, ISBN 978-83-7565-911-5 [dostęp 2026-08-01], patrz ss. 35-48.