Okrągły Stół (historia Polski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obrady Okrągłego Stołu w Sali Kolumnowej Pałacu Namiestnikowskiego

Okrągły Stółnegocjacje prowadzone od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 przez przedstawicieli władz PRL, opozycji solidarnościowej oraz kościelnej (status obserwatora - Kościół Ewangelicko-Augsburski oraz Kościół rzymskokatolicki). Prowadzone były w kilku miejscach, a ich rozpoczęcie i zakończenie odbyło się w siedzibie Urzędu Rady Ministrów PRL w Pałacu Namiestnikowskim (obecnie Pałac Prezydencki) w Warszawie. W obradach wszystkich zespołów brały udział 452 osoby.

Jedno z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski, od którego rozpoczęły się zmiany ustrojowe Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w tym częściowo wolne wybory do Sejmu, tzw. wybory czerwcowe.

Geneza Okrągłego Stołu[edytuj | edytuj kod]

W połowie sierpnia 1988 roku władze PRL rozpoczęły rozmowy z opozycją spowodowane licznymi, trwającymi od kwietnia w różnych regionach Polski protestami społecznymi. Dzięki nim 31 sierpnia w willi MSW na ul. Zawrat w Warszawie odbyło się spotkanie generała Czesława Kiszczaka oraz Lecha Wałęsy, na którym obecny był także biskup Jerzy Dąbrowski oraz sekretarz Komitetu Centralnego Stanisław Ciosek[1]. Kolejne nastąpiło 15 września, oprócz Kiszczaka, Wałęsy i Cioska byli na nim także Andrzej Stelmachowski i ksiądz Alojzy Orszulik[1].

16 września rozpoczęły się, znane jako rozmowy w Magdalence, rozmowy władz państwowych z przedstawicielami ruchu solidarnościowego i Kościoła podczas których głównym ogniskiem zapalnym była kwestia legalizacji Solidarności. Uzgodniono iż Okrągły Stół powstanie w połowie października, a jego tematyką ma być: "model funkcjonowania państwa i życia publicznego, przyspieszenie rozwoju i modernizacja gospodarki narodowej, kształt polskiego ruchu związkowego"[2]. Październikowy termin nie został jednak dotrzymany, ponieważ Solidarność nie zgadzała się na warunki rządowe: żądała legalizacji oraz nieingerowania w składzie strony solidarnościowo-opozycyjnej przyszłego Okrągłego Stołu[1].

27 września 1988 roku stanowisko premiera objął Mieczysław Rakowski, 14 października został natomiast powołany jego gabinet. W grudniu rozpoczęły się obrady X Plenum Komitetu Centralnego PZPR, podczas którego dyskutowano możliwość rozmów z Solidarnością oraz jej legalizacji. Spowodowały one duży konflikt w partii, w tym zmiany w Biurze Politycznym[1]. Ostatecznie, dzięki naciskowi m.in. Jaruzelskiego i Kiszczaka, przyjęto "Stanowisko X Plenum KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i związkowego"[1]. Umożliwiło to rozpoczęcie przygotowań do obrad Okrągłego Stołu.

27 stycznia 1989 nastąpiło kolejne spotkanie Wałęsy i Kiszczaka, podczas którego ustalono procedurę i zakres obrad oraz ostateczny termin rozpoczęcia[1].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Obrady toczone były w trzech głównych zespołach:

  • ds. gospodarki i polityki społecznej,
  • ds. reform politycznych,
  • ds. pluralizmu związkowego.

Postanowienia[edytuj | edytuj kod]

  • utworzenie Senatu z liczbą 100 senatorów; wybory większościowe (po 2 senatorów z każdego województwa, a w woj. warszawskim i katowickim po 3);
  • kwotowe wybory do Sejmu – 65% miejsc (299 mandatów) miało być zagwarantowane dla PZPR, ZSL i SD (60%) oraz dla prokomunistycznych organizacji katolików – PAX, UChS i PZKS (5%). Ważny jest fakt, iż liczbę 299 podzielono na 264 i 35, z czego pierwsze były obsadzane w wyniku wyborów w okręgach wielomandatowych, a drugie z tzw. listy krajowej, na której znajdowali się najbardziej znani przedstawiciele partyjni; o pozostałe 35% miejsc (161 mandatów) mieli walczyć w wolnych wyborach kandydaci bezpartyjni;
  • utworzenie urzędu Prezydenta PRL, wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe na 6-letnią kadencję;
  • zmiana prawa o stowarzyszeniach, która umożliwiłaby rejestrację Solidarności;
  • dostęp opozycji do mediów (np. raz w tygodniu półgodzinna audycja w TVP, reaktywowanie "Tygodnika Solidarność");
  • przyjęcie "Stanowiska w sprawie polityki społecznej i gospodarczej oraz reform systemowych" jednak bez większych konkretów w sprawie reform gospodarczych.

Uczestnicy obrad plenarnych[edytuj | edytuj kod]

W obradach plenarnych oraz w zespołach uczestniczyli[3]:

Uczestnicy obrad „Okrągłego Stołu” z podziałem na strony[4]:

Strona rządowo-koalicyjna[edytuj | edytuj kod]

Strona solidarnościowo-opozycyjna[edytuj | edytuj kod]

Obserwatorzy kościelni[edytuj | edytuj kod]

Rzecznicy prasowi[edytuj | edytuj kod]

Uczestnicy obrad w zespole ds. reform politycznych[5][edytuj | edytuj kod]

Strona solidarnościowo-opozycyjna
Strona rządowo-koalicyjna

Uczestnicy obrad w zespole ds. gospodarki i polityki społecznej[5][edytuj | edytuj kod]

Strona solidarnościowo-opozycyjna
Strona rządowo-koalicyjna

Uczestnicy obrad w zespole ds. pluralizmu związkowego[5][edytuj | edytuj kod]

Strona solidarnościowo-opozycyjna
Strona rządowo-koalicyjna
Obserwator z ramienia Międzynarodowego Biura Pracy MOP

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Okrągły stół eksponowany w Pałacu Prezydenckim w Warszawie
  • Oryginalny stół, przy którym w 1989 prowadzono historyczne rozmowy, znajduje się obecnie w sali na parterze lewego (północnego) skrzydła Pałacu Prezydenckiego w Warszawie. 6 lutego 2009 roku, podczas uroczystych obchodów 20-lecia obrad, stół został ponownie przeniesiony do Sali Kolumnowej. Od 2009 przy stole odbywają się lekcje historii dla uczniów warszawskich szkół[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Okrągłym Stole

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Mariusz Jarosiński: Obrady Okrągłego Stołu (pol.). dzieje.pl. [dostęp 2012-04-08].
  2. Jan Skórzyński: Pierwsza Magdalenka (pol.). onet.pl. [dostęp 2012-04-08].
  3. Marek Henzler – Ludzie Okrągłego Stołu, Polityka, 5 lutego 2009.
  4. Andrzej Garlicki: Rycerze Okrągłego Stołu. Warszawa: Czytelnik, 2004, s. 236–237. ISBN 83-07-02970-8.
  5. 5,0 5,1 5,2 "Okrągły stół". Oprac. Krzysztof Dubiński, Warszawa 1999
  6. Pałac Prezydencki w Warszawie. prezydent.pl, 4 sierpnia 2009. [dostęp 2012-12-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Garlicki: Rycerze Okrągłego Stołu. Wyd. Czytelnik, Warszawa 2004, ss. 250. ISBN 83-07-02970-8
  • Okrągły Stół. Opracował Krzysztof Dubiński. Wyd. Krajowa Agencja Promocyjna, Warszawa 1999, ss. 576. ISBN 83-88074-01-6
  • Postanowienia Okrągłego Stołu. Wyd. NSZZ „Solidarność” Region Warmińsko-Mazurski, Olsztyn 1989, ss. 272.
  • Krzysztof Dubiński: Magdalenka. Transakcja epoki. Notatki z poufnych spotkań Kiszczak-Wałęsa. Wyd. Sylwa, Warszawa 1990, ss. 223. ISBN 83-85167-06-4
  • Konstanty Gebert: Mebel. Wyd. Aneks, Londyn 1990, ss. 119. ISBN 0 906601 73 8
  • Mariusz Gulczyński: Kreowanie demokracji. Z dysput o celach i metodach polskiej transformacji. Wyd. ALMAMER Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa 2008, ss. 309 (lub 341). ISBN 978-83-60197-67-7
  • Peter Raina: Droga do „Okrągłego Stołu”. Zakulisowe rozmowy przygotowawcze. Wyd. von borowiecky, Warszawa 1999, ss. 371. ISBN 83-87689-09-2

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Okrągły Stół. Stenogramy z posiedzeń sporządzone przez Radę Krajową PRON. Biblioteka Sejmowa