Antoni Macierewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Macierewicz
Antoni Macierewicz Sejm 2014.JPG
Antoni Macierewicz (2014)
Data i miejsce urodzenia 3 sierpnia 1948
Warszawa
Minister obrony narodowej
Okres od 16 listopada 2015
Przynależność polityczna Prawo i Sprawiedliwość
Poprzednik Tomasz Siemoniak
Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego
Okres od 4 października 2006
do 5 listopada 2007
Następca Janusz Nosek
Minister spraw wewnętrznych
Okres od 23 grudnia 1991
do 20 czerwca 1992
Przynależność polityczna Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe
Poprzednik Henryk Majewski
Następca Andrzej Milczanowski
Antoni Macierewicz signature.jpg
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal Honorowy za zasługi dla ŻW

Antoni Macierewicz (ur. 3 sierpnia 1948 w Warszawie) – polski polityk, historyk, nauczyciel akademicki, publicysta.

Działacz opozycji demokratycznej w PRL w latach 1968–1989, współtwórca Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Od 1991 do 1992 minister spraw wewnętrznych, w 2006 i w 2007 podsekretarz stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej, od 2006 do 2007 szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego, od 2015 minister obrony narodowej. Poseł na Sejm RP I, III, IV, VI, VII i VIII kadencji.

Rodzina

Syn Zdzisława i Marii Macierewiczów. Rodzice byli pracownikami naukowymi, ojciec docentem chemii, a matka doktorem biologii[1]. Mieli troje dzieci: Barbarę (ur. 1938), Wojciecha (ur. 1945) i Antoniego (ur. 1948)[1].

Antoni Macierewicz jest żonaty z Hanną (z domu Natora), ma córkę Aleksandrę (ur. 1976).

Działalność w PRL

Uczęszczał w latach 1959–1960 do zakładu Ojców Salezjanów w Rumi, następnie ukończył Szkołę Podstawową nr 25 w Warszawie przy ul. Ogrodowej[1], po czym rozpoczął naukę w XVII Liceum Ogólnokształcącego im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Warszawie, skąd w 1965 z przyczyn politycznych został relegowany[2] (za odmowę potępienia na szkolnym apelu orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich[1]). Po zmianie szkoły zdał maturę w XLII Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Konopnickiej w Warszawie[1].

Od 1966 należał do 1. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarna Jedynka” przy warszawskim liceum im. Tadeusza Reytana[1], był w niej instruktorem harcerskim, przez kilka lat drużynowym. W 1969 współorganizował Gromadę Włóczęgów – krąg starszoharcerski[1]. W 1966 rozpoczął studia historyczne w Instytucie Historycznym na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego[1]. Podczas studiów należał do rady wydziałowej Zrzeszenia Studentów Polskich, zaangażował się w działalność opozycyjną, był założycielem Ligi Niepodległościowej, był uczestnikiem strajków studenckich w marcu 1968, za co był tymczasowo aresztowany od 28 marca do 3 sierpnia 1968, a w związku z tym został następnie zawieszony w prawach studenta[1]. W książce Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi Andrzej Friszke na podstawie materiałów IPN stwierdził, że w marcu 1968 Antoni Macierewicz miał obciążać w śledztwie innych działaczy opozycji, w tym Wojciecha Onyszkiewicza[3][4]. Antoni Macierewicz wbrew deklaracjom ostatecznie nie pozwał Andrzeja Friszke.

Po wydarzeniach grudniowych na Wybrzeżu w 1970 zorganizował akcję pomocy, polegającą na oddawaniu krwi dla ofiar. W grudniu 1971 ukończył studia (praca magisterska pt. Hierarchia władzy a struktura własności ziemskiej w Tawantinsuyu w pierwszej połowie XVI w.[5]). Jako doktorant Pracowni Dziejów Ameryki Łacińskiej i Afryki Instytutu Historii PAN w Warszawie zajmował się zagadnieniami Ameryki Południowej, podjął się pisania pracy doktorskiej, której mimo wcześniejszego przyjęcia na studium nie ukończył z uwagi na odmowę zatwierdzenia jego kandydatury przez radę naukową[1]. W latach 1973–1975 koordynował, wraz z innymi niezależnymi intelektualistami, akcję pisania listów protestacyjnych do Sejmu PRL przez wyższe uczelnie, w których sprzeciwiano się zmianom w konstytucji PRL. Bez powodzenia ubiegał się o pracę w PAN, w połowie lutego 1974 zgodził się na pracę bibliotekarza, której nie podjął[1]. Od 1975 do 1976 wykładał historię Ameryki Łacińskiej w Katedrze Iberystyki na Uniwersytecie Warszawskim[1]. W tym czasie publikował artykuły na łamach czasopisma „Etnografia Polska” oraz nauczył się języka keczua[1]. W styczniu 1976 wszczęto na jego rzecz przewód doktorski pod kierunkiem profesora Tadeusza Łepkowskiego, który został przerwany w połowie października 1976 z powodu zaangażowania Antoniego Macierewicza w działalność Komitetu Obrony Robotników[1][6]. Ponadto z powodu działalności opozycyjnej została zablokowana publikacja jego książki pt. Ameryka Łacińska w krzywym zwierciadle oraz planowany wyjazd do Argentyny w celu prowadzenia badań archiwalnych[1].

Po pacyfikacjach wystąpień robotników w okresie czerwca 1976, wraz z członkami KOR, organizował akcję niesienia pomocy represjonowanym robotnikom Radomia, Ursusa, Płocka, Nowego Targu i Grudziądza[7]. Wraz z niektórymi dawnymi harcerzami Czarnej Jedynki współtworzył konspiracyjną strukturę, która zajmowała się zbieraniem pieniędzy, udzielaniem pomocy prawnej i lekarskiej represjonowanym. We wrześniu 1976 był jednym z założycieli Komitetu Obrony Robotników, współautorem pierwszego apelu KOR i rozpoczął wydawanie „Komunikatu KOR-u”. Blisko współpracował wówczas z Jackiem Kuroniem i Adamem Michnikiem. W maju 1977 brał udział w organizowaniu manifestacji w Krakowie upamiętniającej śmierć studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego Stanisława Pyjasa[7]. Od 16 maja do 23 lipca 1977 w Krakowie[8] oraz na kilka dni w grudniu 1979 był ponownie aresztowany. Od października 1977 rozpoczął wydawanie podziemnego miesięcznika „Głos” i był jego redaktorem od początku do 1990[1] (początkowo publikowali w nim Adam Michnik, Jacek Kuroń i inni członkowie KOR, zaś po konflikcie z nimi Antoni Macierewicz redagował pismo samodzielnie). W lecie 1978 uczestniczył w spotkaniu KSS „KOR” z członkami czechosłowackiej Karty 77 w Karkonoszach[7]. W październiku 1979 był uczestnikiem solidarnościowej głodówki w Kościele Świętego Krzyża w Warszawie[9]. W związku z działalnością opozycyjną w latach 70. był rozpracowywany i inwigilowany przez służby bezpieczeństwa PRL, m.in. sześć razy karany przez kolegia ds. wykroczeń, od 1976 do 1980 co najmniej 23 razy zatrzymywany na 48 godzin, stosowano wobec niego przeszukania mieszkania[1].

Od września 1980 kierował Ośrodkiem Badań Społecznych NSZZ „Solidarność” (formalnie na stanowisku sekretarza naukowego[1]) i rozpoczął wydawanie w Warszawie niezależnego dziennika „Wiadomości Dnia”[10]. Od października 1980 był członkiem zespołu doradców Krajowej Komisji Porozumiewawczej, a później Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. 27 września 1981 był jednym z sygnatariuszy deklaracji założycielskiej Klubów Służby Niepodległości. Jesienią 1981 został wykładowcą na Uniwersytecie Jagiellońskim, a jednocześnie na terenie całego kraju prowadził wykłady z zakresu historii najnowszej[1].

Stanisław Lewek (drugi z lewej), lekarz, który w 1982 miał umożliwić Antoniemu Macierewiczowi w czasie internowania ucieczkę ze szpitala powiatowego w Sanoku (2014)

Po wprowadzeniu stanu wojennego z 13 grudnia 1981 wchodził w skład komitetu strajkowego w Stoczni Gdańskiej. Po pacyfikacji tego protestu z 16 grudnia 1981 został internowany (w tym czasie została internowana na kilka miesięcy także jego żona[1]). Osadzono go najpierw w zakładzie karnym w Iławie, następnie w Kielcach-Piaskach, Rzeszowie-Załężu i Łupkowie. W listopadzie 1982 został skierowany do szpitala powiatowego w Sanoku, skąd wkrótce się oddalił[11][12].

Internowanie formalnie uchylono 23 grudnia 1982[13]. Antoni Macierewicz jednak do 1984 pozostał w ukryciu, kierując pracami grupy „Głos”, wydającej w podziemiu miesięcznik („Głos”) i tygodnik („Wiadomości”). Jego ówczesne poglądy wyrażał artykuł Odbudowa państwa (sygnowany przez zespół „Głosu”)[14], który postulował trójporozumienie: „Solidarności” i Kościoła z Ludowym Wojskiem Polskim.

Był członkiem zespołu kierowniczego Archidiecezjalnego Duszpasterstwa Ludzi Pracy w Warszawie i w 1984 członkiem jego rady programowej[1]. Współpracował z kontestującą politykę Lecha Wałęsy Grupą Roboczą Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. W 1988 przystąpił do Klubu Myśli Politycznej „Dziekania”, z którego odszedł rok później, gdy klub ten poparł porozumienie Okrągłego Stołu.

Działalność polityczna w III RP

Lata 1989–2005

Jesienią 1989 współtworzył Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe, w którym objął funkcję wiceprezesa. W 1990 wszedł w skład Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. W wyborach parlamentarnych w 1991 został liczbą 25 043 głosów wybrany na posła z warszawskiej listy Wyborczej Akcji Katolickiej[15]. W rządzie Jana Olszewskiego, w latach 1991–1992 pełnił funkcję ministra spraw wewnętrznych. Wykonując sejmową tzw. uchwałę lustracyjną, ogłosił tzw. listę Macierewicza, zawierającą nazwiska znanych polityków (m.in. ówczesnego prezydenta Lecha Wałęsy i marszałka Sejmu, prezesa jego własnej partii, Wiesława Chrzanowskiego), zarejestrowanych przez Służbę Bezpieczeństwa PRL jako jej tajni współpracownicy[16]. Wywołało to poważny kryzys polityczny i było jednym z powodów odwołania rządu. Hipotetyczny przebieg zdarzeń z czerwca 1992, w relacji zwolenników odwołanego premiera, przedstawia film Nocna zmiana na podstawie książki Lewy czerwcowy.

19 lipca 1992 został usunięty z ZChN, tworząc m.in. wraz z Mariuszem Maraskiem i Piotrem Walerychem małą partię pod nazwą Akcja Polska[1], która weszła w czerwcu 1993 w skład Ruchu dla Rzeczypospolitej Jana Olszewskiego. W wyborach parlamentarnych w tym samym roku bez powodzenia ubiegał się o reelekcję z listy Koalicji dla Rzeczypospolitej w krakowskim[17] (otrzymał 11 586 głosów).

W listopadzie 1993 reaktywował Akcję Polską. W 1995 wstąpił do Ruchu Odbudowy Polski, a w 1996 został wiceprzewodniczącym rady naczelnej tej partii. W wyborach parlamentarnych w 1997 z listy ROP wszedł do Sejmu III kadencji, uzyskując 15 221 głosów. Po rozłamie w tej partii, tuż po wyborach został prezesem założonej przez siebie partii Ruch Katolicko-Narodowy. W latach 1996–1997 współdziałał w opracowaniu Obywatelskiego Projektu Konstytucji. W 2001 został liczbą 24 900 głosów wybrany do Sejmu z listy Ligi Polskich Rodzin w okręgu warszawskim, której klub opuścił po kilku miesiącach na skutek konfliktu z Romanem Giertychem. W IV kadencji od 2004 do 2005 był członkiem sejmowej komisji śledczej ds. prywatyzacji PKN Orlen[18].

W wyborach samorządowych w 2002 kandydował na stanowisko prezydenta Warszawy. Kampanię zakończył w pierwszej turze, z poparciem 5849 wyborców (1,09%), zajmując 8. miejsce na czternastu kandydatów[19]. Współtworzył wówczas koalicję Razem Polsce[20], zrzeszającą niewielkie konserwatywno-narodowe ugrupowania prawicy, która zaprzestała działalności po porażce w tych wyborach. Od maja do lipca 2004 reprezentował Polskę w Parlamencie Europejskim[21].

Wraz z Janem Olszewskim i Gabrielem Janowskim przed wyborami parlamentarnymi w 2005 stworzył federacyjną partię Ruch Patriotyczny, która w wyborach do Sejmu nie przekroczyła progu wyborczego, uzyskując 1,05% głosów[22].

Lata 2005–2007

Antoni Macierewicz podczas 17. Targów Książki w Krakowie (2013)

21 lipca 2006 został mianowany na stanowisko wiceministra obrony narodowej w rządzie Jarosława Kaczyńskiego, jako likwidator Wojskowych Służb Informacyjnych, weryfikator ich kadr, a także pełnomocnik ds. tworzenia służby kontrwywiadu wojskowego[23]. Pełnił tę funkcję do 4 października 2006. Od 1 listopada 2007 do 16 listopada 2007 był podsekretarzem stanu w MON[24].

20 sierpnia 2006 w Telewizji Trwam, odnosząc się do listu byłych ministrów spraw zagranicznych krytykującego odwołanie szczytu Trójkąta Weimarskiego przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego, stwierdził, że większość z nich była agentami sowieckich służb specjalnych, co wywołało żądania reakcji ze strony m.in. opozycji, partii koalicyjnych (Samoobrony RP i LPR) i sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych. 25 sierpnia 2006 Antoni Macierewicz przesłał swemu bezpośredniemu zwierzchnikowi, ministrowi obrony narodowej Radosławowi Sikorskiemu, list z wyjaśnieniami. W tym dniu oświadczył też, że: Mówiąc o agenturalnej przeszłości byłych szefów MSZ, użyłem niewłaściwego skrótu myślowego (...), nie cofając wprost swoich oskarżeń[25]. 28 sierpnia 2006 minister ogłosił, że przesłał swojemu zastępcy pisemne upomnienie i, podobnie jak premier, uważa sprawę za zamkniętą.

4 października 2006 został powołany na stanowisko szefa nowej Służby Kontrwywiadu Wojskowego. 23 stycznia 2007 minister obrony narodowej Radosław Sikorski zwrócił się do premiera Jarosława Kaczyńskiego o jego odwołanie z tej funkcji, wskazując jako główną przyczynę efektywne pozbawienie polskich sił zbrojnych ochrony kontrwywiadowczej. Brak ochrony wynikał według niego z nieudolnego procesu przejmowania archiwów WSI oraz amatorskiego poziomu i wątłego udokumentowania informacji i raportów przekazywanych przez nowe służby. Ze stanowiska szefa kontrwywiadu Antoni Macierewicz został odwołany 5 listopada 2007 w związku z uzyskaniem mandatu poselskiego[26].

Działalność od 2007

W wyborach do Sejmu VI kadencji uzyskał mandat, kandydując z pierwszego miejsca listy Prawa i Sprawiedliwości w okręgu piotrkowskim i otrzymując 40 055 głosów[27]. Również w 2007 został felietonistą Radia Maryja i Telewizji Trwam (w cyklu Myśląc Ojczyzna i Głos Polski). Publikuje na łamach „Naszego Dziennika”, „Gazety Polskiej” i „Niezależnej Gazety Polskiej”.

20 lipca 2010 został przewodniczącym, zorganizowanego przez parlamentarzystów PiS, zespołu parlamentarnego ds. wyjaśnienia przyczyn katastrofy rządowego samolotu Tu-154 w Smoleńsku[28]. W wyborach parlamentarnych w 2011 liczbą 41 871 głosów uzyskał reelekcję[29].

W 2012 wygrał prawomocnie proces cywilny o ochronę dóbr osobistych wytoczony mu przez spółkę Agora[30][31]. Liczne procesy cywilne o naruszenie dóbr osobistych i karne z oskarżenia prywatnego przeciwko Antoniemu Macierewiczowi wiązały się z jego wypowiedziami publicznymi po opublikowaniu tzw. raportu z likwidacji WSI. W tych sprawach oddalone zostały wytoczone przeciwko niemu powództwa Zygmunta Solorza[32], Jana Wejcherta i innych osób[33][34]. W 2011 Antoni Macierewicz przegrał prawomocnie proces cywilny z koncernem ITI[35], a w 2012 z Markiem Dukaczewskim[36][32]. Jednocześnie w przypadkach, gdy podstawą pozwu były wyłącznie informacje z samego raportu, sądy uznawały, że Antoni Macierewicz nie posiadał legitymacji procesowej do bycia stroną pozwaną, skoro raport został przygotowany przez komisję weryfikacyjną podlegającą MON (większość wytoczonych w rezultacie przeciwko ministrowi obrony narodowej procesów cywilnych o naruszenie dóbr osobistych z uwagi na tezy zawarte w tym raporcie Skarb Państwa przegrał)[32][37]. Według informacji podawanych przez media odbyło się ponad 20 procesów, a koszty zasądzonych odszkodowań wyniosły około 1,2 mln zł[38].

W lutym 2012 Antoni Macierewicz wstąpił do PiS[39] (opuszczając RKN i Ruch Patriotyczny). W marcu tego samego roku objął funkcję prezesa zarządu regionalnego tej partii w okręgu piotrkowskim[40]. 23 listopada 2013 został wiceprezesem Prawa i Sprawiedliwości[41].

W 2015 został ponownie wybrany do Sejmu, otrzymując 33 960 głosów[42]. 16 listopada tego samego roku prezydent Andrzej Duda powołał go w skład rządu Beaty Szydło na urząd ministra obrony narodowej[43].

Nagrody i wyróżnienia

Publikacje

  • Niepodległość pracy (1981, Ośrodek Badań Społecznych NSZZ „Solidarność”)[50]
  • Raport z weryfikacji WSI (2007, Wydawnictwo Sowa, ISBN 978-83-60660-09-6)[51]
  • Oburzeni (2013, Biały Kruk, współautor)
  • Wygaszanie Polski 1989–2015 (2015, Biały Kruk, współautor)

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Justyna Błażejowska: Sylwetka Antoniego Macierewicza. niezalezna.pl, 29 grudnia 2010. [dostęp 2014-05-03].
  2. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (wybór, wstęp i opracowanie), Kryptonim „Gracze”. Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” (1976–1981), Warszawa 2010, s. 56.
  3. Kręgosłup pod naciskiem. polityka.pl, 22 marca 2010. [dostęp 2015-07-10].
  4. Co zeznał Macierewicz w 1968 r.. wyborcza.pl, 14 września 2010. [dostęp 2015-07-10].
  5. Terminator. wprost.pl. [dostęp 2013-11-05].
  6. Ogłoszono mnie szaleńcem. wydawnictworytm.pl. [dostęp 2013-11-05].
  7. a b c Teresa Bochwic, Antoni Macierewicz, w: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956-89, tom I (pod redakcją Jana Skórzyńskiego), Ośrodek Karta, Warszawa 2000, s. 220, ISBN 83-88288-65-2.
  8. Amnestie. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 2013-02-14].
  9. Głodówka w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 2013-02-14].
  10. „Wiadomości Dnia”. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 2013-02-14].
  11. Franciszek Oberc, Kalendarium sanockie 1974–1994, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 954.
  12. Według niektórych relacji miało to nastąpić przy wykorzystaniu planu ucieczki autorstwa księdza Adama Sudoła (por. Adam Sudoł. encyklopedia-solidarnosci.pl. [dostęp 2012-01-29].). Według relacji Jerzego Zająca szpital ten Antoni Macierewicz opuścił przez nikogo nie niepokojony (por. Jerzy Zając: O brawurowej ucieczce Antoniego Macierewicza. LIST. wyborcza.pl, 7 listopada 2015. [dostęp 2015-11-08].).
  13. Dane osoby z katalogu osób rozpracowywanych. ipn.gov.pl. [dostęp 2015-11-08].
  14. Odbudowa państwa. „Głos” nr 43/1983, s. 8–25. [dostęp 2011-09-27].
  15. M.P. z 1991 r. Nr 41, poz. 288
  16. Prosty czerwcowy. focus.pl, 26 lipca 2012. [dostęp 2013-02-14].
  17. Inka Słodkowska (red.), Wybory 1993. Partie i ich programy, Wyd. ISP PAN, Warszawa 2001.
  18. Strona sejmowa posła IV kadencji. [dostęp 2013-02-14].
  19. Serwis PKW – Wybory 2002. [dostęp 2011-09-27].
  20. Macierewicz kandydatem, ale nie LPR. wp.pl, 29 sierpnia 2002. [dostęp 2011-09-27].
  21. Profil na stronie Parlamentu Europejskiego. [dostęp 2011-09-27].
  22. Seriws PKW – Wybory 2005. [dostęp 2013-02-14].
  23. Macierewicz wiceministrem obrony narodowej. wp.pl, 22 lipca 2006. [dostęp 2011-09-27].
  24. Macierewicz odwołany i zawrócony z drogi do Afganistanu. pomorska.pl, 16 listopada 2007. [dostęp 2011-09-27].
  25. Antoni Macierewicz przeprasza. interia.pl, 25 sierpnia 2006. [dostęp 2013-02-14].
  26. Szczygło: Macierewicz nie jest już szefem kontrwywiadu. gazeta.pl, 5 listopada 2007. [dostęp 2011-09-27].
  27. Serwis PKW – Wybory 2007.
  28. Macierewicz świadomy odpowiedzialności. rp.pl, 20 lipca 2010. [dostęp 2011-09-27].
  29. Serwis PKW – Wybory 2011. [dostęp 2011-09-27].
  30. Agora ma przeprosić Macierewicza – za jedno słowo. rp.pl, 21 września 2012. [dostęp 2014-01-16].
  31. Agora przegrała proces z Macierewiczem. Będą przeprosiny w GW?. wiadomosci24.pl, 21 września 2012. [dostęp 2014-01-16].
  32. a b c Macierewicz w granicach prawa. polityka.pl, 23 października 2012. [dostęp 2014-01-16].
  33. Macierewicz nie musi przepraszać Wejcherta. rp.pl, 14 stycznia 2009. [dostęp 2014-01-16].
  34. Macierewicz wygrał kolejny proces za raport z weryfikacji WSI. wprost.pl, 13 stycznia 2014. [dostęp 2014-01-16].
  35. Macierewicz ma przeprosić ITI. rp.pl, 30 września 2011. [dostęp 2014-01-16].
  36. Macierewicz musi przeprosić Dukaczewskiego. rp.pl, 20 grudnia 2013. [dostęp 2014-01-16].
  37. Antoni Macierewicz wstąpił do PiS. niezalezna.pl, 16 lutego 2012. [dostęp 2012-02-16].
  38. Antoni Macierewicz – pokieruje Ministerstwem Obrony Narodowej. interia.pl, 9 listopada 2015. [dostęp 2015-11-09].
  39. Antoni Macierewicz wstąpił do PiS. niezalezna.pl, 16 lutego 2012. [dostęp 2012-02-16].
  40. PiS: Macierewicz szefem okręgu piotrkowskiego. epiotrkow.pl, 17 marca 2012. [dostęp 2012-03-18].
  41. Rada Polityczna wybrała m.in. wiceprezesów PiS, członków Komitetu Politycznego i Przewodniczącego Komitetu Wykonawczego. pis.org.pl, 23 listopada 2013. [dostęp 2013-11-23].
  42. Serwis PKW – Wybory 2015. [dostęp 2015-10-27].
  43. M.P. z 2015 r. Nr 0, poz. 1091
  44. Dz.U.R.P. z 1990 r. Nr 4, poz. 54. s. 52.
  45. Szef MON na święcie Żandarmerii Wojskowej. mon.gov.pl, 21 czerwca 2016. [dostęp 2016-06-22].
  46. Antoni Macierewicz Człowiekiem Roku. rp.pl, 4 marca 2011. [dostęp 2011-09-27].
  47. Jarosław Marek Rymkiewicz Człowiekiem Roku 2011 „Gazety Polskiej”. Antoni Macierewicz – „Nowego Państwa”. wpolityce.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 2014-01-16].
  48. Antoni Macierewicz odebrał medal. epoznan.pl, 27 kwietnia 2013. [dostęp 2014-05-03].
  49. Antoni Macierewicz odebrał Medal Przemysła II. niezalezna.pl, 27 kwietnia 2013. [dostęp 2014-05-03].
  50. Niepodległość pracy. books.google.pl. [dostęp 2014-05-03].
  51. Raport z weryfikacji WSI / Antoni Macierewicz (ang.). stanford.edu. [dostęp 2014-05-03].

Bibliografia