Giesche

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Giesche SA
Ilustracja
Pałac w Załężu, siedziba spółki
Forma prawna spółka akcyjna
Data założenia 1922 (wyodrębnienie z Georg von Giesches Erben)
Data likwidacji 1946 (nacjonalizacja)
Państwo  Polska
Siedziba Katowice, Pałac w Załężu
Branża górnictwo i hutnictwo
Produkty węgiel kamienny, cynk, srebro, ołów, nawozy[1], porcelana
50°16′02,7″N 18°59′29,8″E/50,267417 18,991611

Giesche SApolska spółka akcyjna, największe przedsiębiorstwo przemysłu ciężkiego w międzywojennej Polsce, istniała w latach 1922–1946[1].

Początki Giesche sięgają przełomu XVII i XVIII wieku, gdy wrocławski kupiec Georg von Giesche otrzymał cesarski monopol na wydobycie rud cynku na Śląsku. Spółka została założona w 1907 roku. W 1922 roku, po podziale Górnego Śląska, 80% jej majątku znalazło się w granicach Polski, została wówczas w polskim Rejestrze Handlowym B zarejestrowana pod nazwą Giesche S.A. Siedziba spółki znajdowała się w Katowicach[2].

 Osobny artykuł: Georg von Giesches Erben.

Giesche S.A. była jednym z największych polskich przedsiębiorstw przemysłu ciężkiego, zajmowała się działalnością w branży wydobywczej i przetwórstwa surowców. Należały do niej kopalnie węgla, rud ołowiu i cynku, huty, walcownie, zakłady przemysłu chemicznego oraz fabryka porcelany Giesche Porzellanfabrik.

Około 1922 roku własnością spółki były[3]:

  • kopalnie węgla kamiennego:
  • kopalnie rud cynku i ołowiu:
  • prażalnie blendy cynkowej:
    • Becke
    • Lieres
    • Saeger
  • huty cynku:
  • walcownie cynku
    • Schoppinitz
    • Trzebinia
  • huty cynku i srebra:
    • Walther Croneck
    • Trzebinia
  • fabryki kwasu siarkowego w Roździeniu i Trzebini

Giesche wybudowało także osiedla Giszowiec i Nikiszowiec[2]. W 1926 roku akcjonariat twierdząc, że władze polskie utrudniają działanie spółki z kapitałem niemieckim, sprzedał jej akcje za 4 miliony ówczesnych dolarów Amerykanom[2].

Po agresji III Rzeszy na Polskę, w 1940 amerykański zarząd spółki został odsunięty od czynności przez okupacyjne władze niemieckie, które wprowadziły w przedsiębiorstwie zarząd powierniczy, wykorzystujący więźniów i robotników przymusowych[2].

Po wojnie spółkę, jako niemiecką, znacjonalizowano. Nie wzięto w jej wypadku pod uwagę, że dekret o nacjonalizacji nie obejmował nieruchomości, a jedynie zakłady przemysłu ciężkiego. Giesche S.A. została znacjonalizowana w całości. Rząd USA upomniał się jednak o majątek amerykańskich akcjonariuszy i w 1960 roku Polska i USA zawarły układ o odszkodowaniach. W zamian za 40 milionów dolarów odszkodowania, w tym 30 milionów za spółkę Giesche, Amerykanie wydali przedwojenne akcje na okaziciela i zrezygnowali z dalszych roszczeń względem majątku różnych spółek w Polsce[2].

Akcje Giesche S.A. zostały zdeponowane w archiwum Ministerstwa Finansów, nie zostały jednak unieważnione, a rejestry handlowe nie wykreślone. W efekcie, gdy akcje pojawiły się na przełomie lat 80. i 90. na rynku kolekcjonerskim, stały się podstawą do ewentualnych roszczeń[2].

Współczesny spór o Giesche S.A.[edytuj]

22 marca 2006 roku na wniosek nowych właścicieli akcji spółka została przepisana do Krajowego Rejestru Sądowego, a jej nowe władze przeniosły siedzibę do Gdyni. Od tego czasu spółka dochodzi swoich praw do majątku ziemskiego i nieruchomości[2]. Prokuratura w Katowicach zaskarżyła decyzję sądu o zgodzie na reaktywację spółki. Sąd rejonowy przychylił się do wniosku prokuratury i unieważnił zwołanie zgromadzenia akcjonariuszy. Decyzję tę zaskarżyli przedstawiciele spółki, ale sąd okręgowy utrzymał w mocy orzeczenie sądu rejonowego uzasadniając to tym, że Skarb Państwa przekazał akcje spółki do zniszczenia, zatem ich nabycie przez kolejnych właścicieli nie nastąpiło w dobrej wierze, w związku z tym praw tych nie mogli nabyć również obecni posiadacze akcji. Według tego orzecznictwa spółka funkcjonuje w oparciu o przepisy przedwojenne, a jej jedynym właścicielem pozostaje Skarb Państwa, a wybrane przez posiadaczy akcji organa spółki są nielegalne.

Przed sądem okręgowym w Warszawie toczyła się sprawa karna przeciwko członkom zarządu reaktywowanej spółki, którym zarzucono usiłowanie wyłudzenia odszkodowania lub zwrotu mienia o znacznej wartości[4]. Trzech mężczyzn zostało skazanych wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 2 czerwca 2016 roku na karę 5 lat pozbawienia wolności i grzywny po 450 tysięcy złotych, dwóch na 3 lata pozbawienia wolności i grzywny po 300 tysięcy złotych[5].

Działania spółki spowodowały w Ministerstwie Gospodarki intensyfikację prac nad przepisami dotyczącymi przechodzenia spółek z przedwojennych ewidencji do KRS oraz o to, czy spółkę można traktować jako tożsamą z przedwojenną[2].

Przypisy

  1. a b MHŻP ↓.
  2. a b c d e f g h Dziadul, J.: Oddajcie Katowice. [w:] Polityka nr 46 (2731) 2009
  3. Die Montanindustrie Polnisch-Oberschlesiens. 1922, s. 33.
  4. Chcieli przejąć 1/3 Katowic. Sąd: reaktywacja spółki Giesche bezprawna (pol.). W: TVN24 BiŚ [on-line]. 2014-01-27. [dostęp 2014-01-27].
  5. Dział Prasowy: Wyroki skazujące za działania spółki Giesche S.A. w Katowicach. Prokuratura Krajowa, 2016-06-13. [dostęp 2017-08-20].

Bibliografia[edytuj]

  • Giesche SA. W: Słownik [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich. [dostęp 2017-08-20].