Hutnictwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Hutnik”. Zobacz też: inne znaczenia
Walcownia w Nowej Hucie

Hutnictwo – gałąź przemysłu zajmująca się wytapianiem metali i ich stopów z rud z domieszką złomu oraz ich obróbką plastyczną na półprodukty i wyroby gotowe[1]. Nauką traktującą o hutnictwie jest metalurgia.

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Dymarka.
Strona tytułowa "Officina ferraria" dzieła Walentego Roździeńskiego z 1612 poświęconemgo hutnictwu.
Ruiny huty w Samsonowie.

Funkcje pieców hutniczych pełniły dawniej dymarki. Odbywający się w nich proces dymarkowy znany był od bardzo dawna (w Egipcie ok. 3000 r. p.n.e., w Europie od ok. 1000 r. p.n.e., na ziemiach polskich od ok. IV w. p.n.e.). Najbardziej znanym starożytnym zagłębiem hutniczym na terenie Polski jest kompleks dymarek świętokrzyskich. W miejscu odkrycia od 1967 roku działacze Zarządu Okręgu PTTK w Kielcach organizują imprezę plenerową, której głównym elementem jest prezentacja procesu wytopu żelaza w piecach dymarskich[2].

Większość osiedli związanych z hutnictwem metali kolorowych zlokalizowana jest w rejonie Dąbrowy Górniczej. W okresie od 2. połowy XI w. aż po 2. połowę XII w. funkcjonowała tam huta służąca do wytopu ołowiu i srebra. Kolejną grupę stanowią wsie funkcjonujące w XII i XIII w. wokół dawnych miejsc kultu pogańskiego, zlokalizowane w rejonie Gór Świętokrzyskich czy góry Ślęży[3].

W drugiej połowie XV wieku zaczęły się upowszechniać bardziej nowoczesne metody wytopu żelaza z użyciem tzw. pieca styryjskiego[4].

Pierwsze huty powstawały na bazie pieców funkcjonujących przy kuźniach. Z tego wczesnego okresu tworzenia się przemysłu hutniczego zachowało się dzieło "Officina ferraria" spisane w 1612 roku w języku polskim przez zarządcę kopalń i hut na Śląsku Walentego Roździeńskiego[5]. W swoim dziele autor w poetycki sposób opisał stan XVII wiecznego górnictwa i hutnictwa na Śląsku, a także obyczaje hutników i górników. Dzieło uznawane jest również za pierwszy polski i jeden z pierwszych w Europie podręczników metalurgicznych.

Dużym skupiskiem hut oraz powstałych obok nich manufaktur metalowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów znajdowało się Zagłębiu staropolskim[4] o czym zadecydowała obfita obecność rud żelaza na tym terenie. Z 35 wielkich pieców hutniczych działających w Polsce w XVIII wieku umiejscowionych było tam 27. tego typu ośrodków produkcyjnych, które wytwarzały ok. 80% krajowej produkcji żelaza[4]. Innym ważnym ośrodkiem jego produkcji był stworzony przez szlachecki ród Małachoskich herbu Nałęcz, którzy sprowadzili fachowców hutnictwa ze Śląska ośrodek hutniczy w okolicach Końskich w województwie świętokrzyskim[4].

Najstarsza funkcjonująca huta na terytorium obecnej Polski znajduje się w Ozimku w woj. opolskim, została założona w roku 1754. Ruiny najstarszej huty w Polsce znajdują się w miejscowości Samsonów w województwie kieleckim. Na przełomie XVI w. i XVII w. dzierżawcy z rodziny włoskich przemysłowców - Cacciów z Bergamo, których sprowadził król Zygmunt III Waza przekształcili istniejącą tam kuźnicę w nowoczesną hutę. Hieronim Caccio zaprojektował nowy, wielki piec. Zakład Cacciów nastawiony był głównie na produkcję broni dla wojska i produkował szyszaki, pancerze, piki, pałasze oraz broń palną w tym działa. W 1633 prawa do huty Cacciowie odstąpili Bernardowi Servalli, Piotrowi Gianotti i Janowi Gibboni. Dnia 21 marca 1661 roku jak podawała najstarsza polska gazeta Merkuriusz Polski Ordynaryjny król polski Jan II Kazimierz Waza obserwował w Samsonowie lanie dział dla wojska[6].

Przemysł[edytuj]

Istnieje także gałąź hutnictwa – hutnictwo szkła – zajmująca się przetwarzaniem związków chemicznych poprzez topnienie w masę szklaną i przetwarzaniem w szkło gospodarcze, techniczne, okienne i artystyczne.

Święto hutnicze[edytuj]

4 maja, w dniu św. Floriana, patrona hutników i strażaków, obchodzony jest Dzień Hutnika.

Przypisy

  1. hutnictwo - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy (pol.). PWN. [dostęp 2015-12-26].
  2. Andrzej Rembalski "Z dziejów Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego na Kielcczyźnie" str. 22, 1998 rok, Kielce
  3. https://www.academia.edu/18633814/Archeologia_ziem_polskich_XII_i_XIII_wieku_przegl%C4%85d_problematyki_badawczej_Archaeology_of_the_Polish_lands_in_the_12th_and_13th_c._a_survey_of_research_questions_
  4. a b c d Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1985, s. 66-69, 109-110. ISBN 83-206-0509-1.
  5. "Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny", Tom II N-Ż, PWN, Warszawa 1985, ISBN 8301053690, str.313.
  6. "Merkuriusz Polski Ordynaryjny", Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.