Gnojanka żółtawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gnojanka żółtawa
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gnojankowate
Rodzaj gnojanka
Gatunek gnojanka żółtawa
Nazwa systematyczna
Bolbitius titubans (Bull.) Fr.
Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 254 (1838)
Gnojanka żółtawa: drugie zdjęcie
Bolbitius titubans a1 (4).JPG
Bolbitius vitellinus.jpg

Gnojanka żółtawa (Bolbitius titubans (Bull.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny gnojankowatych (Bolbitiaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Bolbitius, Bolbitiaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1789 Bulliard nadając mu nazwę Agaricus titubans. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1838 Fries[1]. Synonimów nazwy naukowej ma około 40. Niektóre z nich[2]:

  • Bolbitius boltonii (Pers.) Fr. 1838
  • Bolbitius flavidus Massee 1893
  • Bolbitius fragilis (L.) Fr. 1838
  • Bolbitius luteolus Fr. 1838
  • Bolbitius vitellinus (Pers.) Fr.
  • Mycena fragilis (L.) Murrill
  • Mycena variicolor (G.F. Atk.) Murrill
  • Pluteolus titubans (Bull.) Quél.
  • Pluteolus vitellinus (Pers.) Quél.

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1896. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako gnojanka chwiejna lub gnojanka krucha[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zróżnicowany morfologicznie. Owocniki rozwijające się na podłożu bogatym w związki organiczne są grube i mięsiste, owocniki rozwijające się na podłożu uboższym są cienkie i delikatne[4].

Kapelusz

Średnica 2-5 cm, początkowo zamknięty, stożkowaty, później jajowaty, w końcu płasko rozpostarty. Brzeg u młodych owocników jest podwinięty, powierzchnia gładka, o barwie od złotej do żółtkowo-złotej. U starszych owocników powierzchnia jest śliska, o barwie jasnożółtej lub oliwkowożółtej. U starszych okazów kapelusz płowieje i staje się białawy, tylko na środku brązowawy. Starsze okazy mają wyraźnie prążkowany brzeg kapelusza[5][6].

Blaszki

Cienkie, średniogęste. U młodych owocników mają barwę od białawej do gliniastożółtej, u starszych ochrowordzawą[5].

Trzon

Stosunkowo długi w porównaniu z średnicą kapelusza. Ma długość 5-10 cm i grubość 3-7 mm. Jest walcowaty, pusty w środku, kruchy. Powierzchnia gładka, bladożółta, pokryta białawym nalotem[5].

Miąższ

Cienki, żółtawy, wodnisty, bez wyraźnego zapachu i smaku[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników rdzawobrązowy. Zarodniki eliptyczne o ściętych końcach, gładkie, z porą rostkową. Rozmiar: 10-16 × 6-9 μm. Podstawki gwałtownie zgrubiałe. Występują cheilocystydy i brachybazydiole[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Afryce i Australii[7]. W Polsce jest pospolita[3].

Rośnie w miejscach o dużej ilości związków organicznych (zwłaszcza azotu), zwykle poza lasami na polach uprawnych, w ogrodach, na nawożonych łąkach, trawnikach, na przydrożach, na gnojowiskach. Rozwija się na odchodach zwierząt, szczególnie koni, na rozkładającej się trawie, sianie, słomie. Owocniki wytwarza od maja do listopada[5]. Rozwój owocników trwa bardzo szybko – ich czas życia wynosi 1-2 dni, po czym rozkładają się[6].

Saprotrof[3], grzyb niejadalny[5][6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-04-10].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-04-20].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b MushroomExpert (ang.). [dostęp 2015-04-09].
  5. a b c d e f Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c Warmia i Mazury. [dostęp 2015-04-12].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-04-08].