Gonatopus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gonatopus
Ilustracja
Gonatopus boivinii
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

żabieńcowce

Rodzina

obrazkowate

Podrodzina

Zamioculcadoideae

Rodzaj

Gonatopus

Nazwa systematyczna
Gonatopus Engl.
Monogr. Phan. 2: 208 (1879)
Typ nomenklatoryczny

Gonatopus boivinii (Decne.) Engl.[3]

Synonimy
  • Heterolobium Peter
  • Microculcas Peter[4]
Gonatopus boivinii w uprawie doniczkowej

Gonatopus Engl. – rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący 5 gatunków występujących we wschodniej i południowo-wschodniej Afryce[4]. Przedstawiciele tego rodzaju uważani są za relikty flory afrykańskiej, które przetrwały zmiany klimatyczne[5]. Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów γόνυ (gony – kolano) i πούς (pous – stopa) i odnosi się do budowy ogonka liściowego[6].

Rodzaj posiada homonim w taksonomii zwierząt: Gonatopus Ljungh – rodzaj owadów z nadrodziny złotolitki z grupy żądłowek[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Podziemne kłącze[4]. Według niektórych autorów część gatunków tworzy nie kłącze, lecz kulistą lub wydłużoną bulwę pędową[5][6][8].
Liście
Rośliny tworzą pojedynczy, jednoroczny liść właściwy wielokrotnie nieparzystopierzasty, o listkach równowąsko-lancetowatych do eliptyczno-lancetowatych. Ogonek liściowy z pogrubiałym kolankiem w części środkowej lub dolnej, u nasady otoczony wydłużonym katafilem[9].
Kwiaty
Rośliny jednopienne, tworząceod jednego do czterech kwiatostanów typu kolbiastego pseudancjum, równocześnie z liśćmi lub przed nimi. Szypułki krótsze od ogonków liściowych. Pochwa kwiatostanu u nasady zwinięta, wyżej otwarta i poziomo odgięta lub odwinięta. Kolba wolna, siedząca, gruba, cylindryczna, krótsza od pochwy, w dolnej części pokryta, na krótkim odcinku, kwiatami żeńskimi, oddzielonymi od położonych wyżej kwiatów męskich kilkoma prątniczkami, pozbawiona wyrostka[8][5]. Kwiaty obu płci z 4 wolnymi segmentami okwiatu, o lekko zgrubiałych, ściętych i kanciastych wierzchołkach. Zalążnie jajowate, dwukomorowe, z krótkimi i grubymi szyjkami słupka i tarczowatymi, raczej dużymi znamionami niewiele wystającymi powyżej poziom okwiatu. Każda komora zalążni zawiera pojedynczy, anatropowy zalążek. Kwiaty męskie 4-pręcikowe, zrośnięte w tubę wokół jałowej zalążni. Pylniki krótkie i szerokie, 2-komorowe[9].
Owoce
Jajowato-eliptyczne, brudnobiałe, pomarańczowe lub czerwone jagody[8].
Gatunki podobne
Przedstawiciele rodzaju zamiokulkas, od których rośliny te różnią się budową liścia właściwego (u zamiokulkasów liści właściwych jest kilka i są one wiecznie zielone oraz pierzaste)[9].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Wieloletnie geofity ryzomowe, przechodzące okres spoczynku w porze suchej. Kwitną przeważnie na początku klimatycznego lata, od listopada do grudnia[5].
Siedlisko
Suche lasy równikowe i podrównikowe oraz sawanny, głównie przybrzeżne[5].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 34, 68[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Należy do plemienia Zamioculcadeae[10], podrodziny Zamioculcadoideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots)[2].
Gatunki[4]

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Trzy gatunki z rodzaju Gonatopus znajdują się w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych.

Gonatopus clavatus[11]

Kategoria: (LC) najmniejszej troski ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego. Ochrona: Stanowiska tego gatunku znajdują się na obszarach chronionych: w parku narodowym Quirimba w Mozambiku oraz rezerwatach Kiwengoma i Selous w Tanzanii.

Gonatopus marattioides[12]

Kategoria: (EN) zagrożony B2ab(i,ii,iii,iv,v) ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego oraz ekspansją obszarów rolniczych. Ochrona: Stanowiska tego gatunku znajdują się na obszarach chronionych, w rezerwatach: Tana River, Arabuko Sokoke, Diani-Chale, Mtai i Segoma.

Gonatopus petiolulatus[13]

Kategoria: (VU) narażony B2ab(iii) ver 3.1
Rok oceny: 2006
Główne zagrożenie: Wycinanie lasów związane z wypalaniem węgla drzewnego oraz ekspansją obszarów rolniczych. Ochrona: Stanowiska tego gatunku znajdują się na obszarach chronionych: w parku narodowym Quirimba w Mozambiku oraz rezerwatach Selous w Tanzanii i Arabuko-Sokoke i Shimba Hills w Kenii.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośliny magiczne
W Malawi proszek z utartych korzeni Gonatopus boivinii mieszany jest przed siewem z kukurydzą w celu odpędzenia uroków[14].
Rośliny ozdobne
Przedstawiciele rodzaju Gonatopus są uprawiani w ogrodach botanicznych oraz bardzo rzadko jako rośliny pokojowe. Rośliny te powinny być uprawiane w ciepłych szklarniach, w próchniczym podłożu, na stanowisku zacienionym. Na półkuli północnej rośliny powinny przechodzić zimą okres spoczynku, ze znacznie ograniczonym podlewaniem. W takich warunkach rozwój rozpocznie się wiosną, a rośliny zakwitną wczesnym latem. Rozmnażanie przez podział podziemnej łodygi lub z nasion[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-08-23] (ang.).
  3. Index Nominum Genericorum (ang.). [dostęp 2010-08-23].
  4. a b c d Rafael Govaerts, David G. Frodin: World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae) (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2002. s. 1-560. [dostęp 2010-08-23].
  5. a b c d e f John E. Bryan: Bulbs. Portland, Or.: Timber Press, 2002, s. 264-265. ISBN 0-88192-529-2.
  6. a b A. Engler. Araceae. „Das Pflanzenreich”. 21, s. 306, 1905 (łac.). 
  7. The Taxonomicon: Genus Gonatopus Ljungh (ang.). Universal Taxonomic Services, 2009. [dostęp 2010-08-23].
  8. a b c d S.J. Mayo, J. Bogner i P.C. Boyce: Araceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. IV: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer, 1998, s. 26–73. ISBN 3-540-64061-4. (ang.)
  9. a b c N.E. Brown: Aroideae. W: W.T. Thiselton-Dyer: Flora of Tropical Africa. T. 8: Pontederiaceae to Cyperaceae. Londyn: Lovell Reeve, 1908, s. 139, 196.
  10. L.I. Cabrera et al. Phylogenetics relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95(9), s. 1153–1165, 2008 (ang.). 
  11. Eastern Arc Mountains, Coastal Forests CEPF Plant Assessment Project, Gonatopus clavatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-08-23] (ang.).
  12. Eastern Arc Mountains, Coastal Forests CEPF Plant Assessment Project, Gonatopus marattioides, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-08-23] (ang.).
  13. Eastern Arc Mountains, Coastal Forests CEPF Plant Assessment Project, Gonatopus petiolulatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-08-23] (ang.).
  14. Brian Morris: Chewa medical botany. Hamburg: Lit, 1996, s. 223. ISBN 3-8258-2637-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]