Haplogrupa R1a1 (Y-DNA)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Haplogrupa R1a1 (M17) Distribution Haplogroup R1a Y-DNA.svg Haplogroup R1a (Y-DNA).jpg
Pochodzenie
Data powstania 15 000 lat p.n.e.
Miejsce powstania Stepy Euroazji (Europa południowo-wschodnia, Północny Kaukaz, Azja Środkowa)
Mutacja wyjściowa Haplogrupa R1
Występowanie
Mutacje SRY-1532
Etnosy Polacy 55%, Serbołużyczanie 63%, Ukraińcy 43%, Rosjanie 46%, Białorusini 50%, Norwegowie 25-30%, Litwini 34-45%, Łotysze 40%, Estończycy 33%, Węgrzy 30%, Niemcy i Szwedzi 15-20%, ludy Północnych Indii 48%-72%, Tadżycy 30%, Kirgizi 63%, Ałtajczycy 38%-53%, Pasztuni 40%-45%, .
Dystrybucja R1a1 w populacjach poszczególnych państw
Kultura lendzielska wśród kultur staroeuropejskich w IV tys. p.n.e.
Ekspansja R1a od 6 000 do 3 000 lat temu. Fioletowo zaznaczony najstarszy obszar.
Rozmieszczenie haplogrupy R1a w Europie środkowej

R1a1 (M17) – w genetyce haplogrupa występująca w męskim chromosomie Y. W Europie występuje najczęściej wśród ludów słowiańskich: Serbów Łużyckich (63%), Polaków (55%), Ukraińców (43%), Rosjan (46%) i Białorusinów (50%)[1] oraz Węgrów (25%)[2] przynależących do ugrofińskiej grupy językowej. Istotny procent R1a występuje także u Skandynawów: Norwegów (25-30%),Szwedów (15-20%), Duńczyków (10-15%) oraz u Niemców (15-20%). Ludy bałtyckie również charakteryzują się wysoką częstością występowania haplogrupy R1a: Litwini (34-45%), Łotysze (40%), Estończycy (33%)[3]. Poza Europą R1a występuje najczęściej wśród mieszkańców Indii Północnych (48-73%) i Azji Środkowej: irańskojęzycznych Iszkaszimów (68%), Tadżyków (30%) i Pasztunów (40-45%), ludów tureckich: Kirgizów (63%) i Ałtajczyków (38-53%).

Rozprzestrzenienie[edytuj | edytuj kod]

Na kontynencie europejskim dominuje wśród Słowian i Węgrów. Obecnie występuje z częstotliwością 40% w krajach słowiańskich z małymi odchyleniami (60% Polska, Węgry[4]). Inne badania podają 20% dla Węgrów[5]. W Europie procentowo najwięcej (63%) R1a1 jest na Łużycach, ale tylko wśród resztek słowiańskiej ludności[6].

R1a1 występuje w Europie najczęściej wśród Serbołużyczan (63%), a najwięcej jego nosicieli jest wśród Rosjan (47%, ponad 50 mln). Natomiast wariancja sekwencji rejonu mikrosatelitarnego chromosomu Y jest większa dla polskiej populacji niż kumulacyjnie dla reszty europejskiej populacji[7]. Rozprzestrzenienie R1a1 w Europie przedstawia mapa C[8] z publikacji Marijany Pericić[5]. Ona też znalazła datujące się na paleolit mikrosatelitarne zgrupowanie w badanej populacji w Macedonii, co świadczy że nosiciele R1a1 zamieszkiwali badany rejon od paleolitu. Mikrosatelitarna zmienność jest w Macedonii mniejsza niż w Polsce, a procentowy udział R1a1 trzykrotnie niższy. Badania te rzucają światło na aspekty 'wędrówki ludów' – tezy lansowanej szczególnie przez niemieckojęzycznych badaczy przełomu XIX i XX wieku, i ciągle silnie powtarzanej. Wędrówki te – o ile następowały – nie były tak masowe. Mikrosatelitarne klastry świadczą, że nosiciele R1a1 wędrowali po Eurazji, ale z Europy, a ponadto stale ich część pozostawała w badanej okolicy. Sekwencjonowanie rejonu mikrosatelitarnego chromosomu Y pozwala uzyskać dużo bardziej precyzyjne dane niż tylko mapowanie alleli. Badania te przeprowadza się jednocześnie. Chromosom Y dziedziczy się tylko w prostej linii od ojca, dziada, pradziada itd. Ten, u kogo po raz pierwszy wystąpiła haplogrupa R1a1, jest w 100% praojcem każdego mężczyzny, który posiada R1a1. R1a1 powstała w ewolucji ludzi tylko jeden raz u tylko jednego człowieka. Wszyscy posiadacze R1a1 to jego potomkowie w linii ojcowskiej.

Również w krajach Europy północnej R1a1 występuje z częstością 10-20%, przy czym najwyższe częstości odnotowano w Norwegii i Islandii, ale jest to mniej niż połowa częstości jej występowania u Polaków. Istnieją przypuszczenia, iż ta haplogrupa została tam rozprzestrzeniona przez wikingów i Słowian.

W Indiach haplogrupa R1a1 jest spotykana zarówno wśród populacji najwyższych kast (43%)[potrzebne źródło], jak i plemion (12%-4%). Znacznie wyższe procenty są wśród ludów na północ od Indii[9], co może wskazywać na kierunek rozprzestrzeniania się R1a1 do Indii.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Mutacja tworząca R1a1 powstała u osoby zamieszkującej stepy Euroazji ok. 15 000 lat temu (Europa południowo-wschodnia, Północny Kaukaz lub Azja Środkowa). Według niektórych teorii do mutacji doszło w cieplejszej strefie klimatycznej nazywanej ukraińską ostoją LGM. Badaczka Ornella Semino pierwsza wykazała związek R1a1 z kurhanowcami (ich potomkowie to Scytowie i potem Sarmaci), utożsamianymi z ludami posługującymi się wczesnymi językami praindoeuropejskimi, oraz pierwszymi, którzy oswajali konie, dosiedli ich i rozprzestrzenili haplogrupę R1a1 po Europie i Azji[4].

Istnieją też poglądy, że mutacja powstała na terenie Indii lub Afganistanu i stamtąd rozprzestrzeniła się w przeciwnym kierunku[10].

Ewolucja haplogrup[edytuj | edytuj kod]

R1a1 jest podgrupą haplogrupy R (M207). Jest blisko spokrewniona z haplogrupą R1b (M343), która dominuje w Europie zachodniej, i nieco dalej spokrewniona z haplogrupą R2 (M124).

Przypisy

  1. Alena Kushniarevich,Larysa Sivitskaya, Nina Danilenko,Tadeush Novogrodskii,Iosif Tsybovsky,Anna Kiseleva,Svetlana Kotova, Gyaneshwer Chaubey,Ene Metspalu,Hovhannes Sahakyan,Ardeshir Bahmanimehr,Maere Reidla,Siiri Rootsi,Jüri Parik,Tuuli Reisberg, Alessandro Achilli,Baharak Hooshiar Kashani,Francesca Gandini,Anna Olivieri,Doron M. Behar,Antonio Torroni,Oleg Davydenko,Richard Villems. Uniparental Genetic Heritage of Belarusians: Encounter of Rare Middle Eastern Matrilineages with a Central European Mitochondrial DNA Pool. „PLoS ONE”. 8 (6), s. 14, czerwiec 2013. doi:10.1371/journal.pone.0066499. 
  2. Antónia Völgyi , Andrea Zalán , Enikő Szvetnik, Horolma Pamjav *. Announcement of population data Hungarian population data for 11 Y-STR and 49 Y-SNP markers. „Forensic Science International: Genetics”. 3 (2), marzec 2009. doi:10.1016/j.fsigen.2008.04.006. 
  3. Kristiina Tambets 1,,, Siiri Rootsi 1, Toomas Kivisild 1, Hela Help 1, Piia Serk 1, Eva-Liis Loogväli 1, Helle-Viivi Tolk 1, Maere Reidla 1, Ene Metspalu 1, Liana Pliss1, 2, Oleg Balanovsky 1,4, Andrey Pshenichnov 1,4, Elena Balanovska 4, Marina Gubina 1,5, Sergey Zhadanov 1,5, Ludmila Osipova 5, Larisa Damba 1,5, Mikhail Voevoda 5, Ildus Kutuev 1,6, Marina Bermisheva 1,6, Elza Khusnutdinova 6, Vladislava Gusar 1,7, Elena Grechanina 7, Jüri Parik 1, Erwan Pennarun 1, Christelle Richard 8, Andre Chaventre 8, Jean-Paul Moisan 8, Lovorka Barać 1,9, Marijana Peričić 1,9, Pavao Rudan 9, Rifat Terzić 10, Ilia Mikerezi 11, Astrida Krumina 3,Viesturs Baumanis 2, Slawomir Koziel 12, Olga Rickards 13, Gian Franco De Stefano 13, Nicholas Anagnou 14,16, Kalliopi I. Pappa 14,16, Emmanuel Michalodimitrakis 15, Vladimir Ferák 17, Sandor Füredi 18, Radovan Kome l19, Lars Beckman 20 and Richard Villems 1. "The Western and Eastern Roots of the Saami—the Story of Genetic 'Outliers' Told by Mitochondrial DNA and Y Chromosomes". „American Journal of Human Genetics”. 74 (4), s. 661–682, kwiecień 2004. doi:10.1086/383203. 
  4. 4,0 4,1 Semino O., Passarino G., Oefner PJ., Lin AA., Arbuzova S., Beckman LE., De Benedictis G., Francalacci P., Kouvatsi A., Limborska S., Marcikiae M., Mika A., Mika B., Primorac D., Santachiara-Benerecetti AS., Cavalli-Sforza LL., Underhill PA. The genetic legacy of Paleolithic Homo sapiens sapiens in extant Europeans: a Y chromosome perspective.. „Science (New York, N.Y.)”. 5494 (290), s. 1155–9, listopad 2000. PMID 11073453. 
  5. 5,0 5,1 Pericić M., Lauc LB., Klarić IM., Rootsi S., Janićijevic B., Rudan I., Terzić R., Colak I., Kvesić A., Popović D., Sijacki A., Behluli I., Dordevic D., Efremovska L., Bajec DD., Stefanović BD., Villems R., Rudan P. High-resolution phylogenetic analysis of southeastern Europe traces major episodes of paternal gene flow among Slavic populations.. „Molecular biology and evolution”. 10 (22), s. 1964–75, październik 2005. doi:10.1093/molbev/msi185. PMID 15944443. 
  6. Behar DM., Thomas MG., Skorecki K., Hammer MF., Bulygina E., Rosengarten D., Jones AL., Held K., Moses V., Goldstein D., Bradman N., Weale ME. Multiple origins of Ashkenazi Levites: Y chromosome evidence for both Near Eastern and European ancestries.. „American journal of human genetics”. 4 (73), s. 768–79, październik 2003. doi:10.1086/378506. PMID 13680527. 
  7. Pawłowski R., Dettlaff-Kakol A., Maciejewska A., Paszkowska R., Reichert M., Jezierski G. [Population genetics of 9 Y-chromosome STR loci w Northern Poland]. „Archiwum medycyny sądowej i kryminologii”. 4 (52). s. 261–77. PMID 14669672. 
  8. http://mbe.oxfordjournals.org/content/vol22/issue10/images/large/molbiolevolmsi185f05_ht.jpeg
  9. Wells RS., Yuldasheva N., Ruzibakiev R., Underhill PA., Evseeva I., Blue-Smith J., Jin L., Su B., Pitchappan R., Shanmugalakshmi S., Balakrishnan K., Read M., Pearson NM., Zerjal T., Webster MT., Zholoshvili I., Jamarjashvili E., Gambarov S., Nikbin B., Dostiev A., Aknazarov O., Zalloua P., Tsoy I., Kitaev M., Mirrakhimov M., Chariev A., Bodmer WF. The Eurasian heartland: a continental perspective on Y-chromosome diversity.. „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”. 18 (98), s. 10244–9, sierpień 2001. doi:10.1073/pnas.171305098. PMID 11526236. 
  10. Kivisild T., Rootsi S., Metspalu M., Mastana S., Kaldma K., Parik J., Metspalu E., Adojaan M., Tolk HV., Stepanov V., Gölge M., Usanga E., Papiha SS., Cinnioğlu C., King R., Cavalli-Sforza L., Underhill PA., Villems R. The genetic heritage of the earliest settlers persists both in Indian tribal and caste populations.. „American journal of human genetics”. 2 (72), s. 313–32, luty 2003. doi:10.1086/346068. PMID 12536373. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]