Haplogrupa R1a1 (Y-DNA)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Haplogrupa R1a1 (M17) Distribution Haplogroup R1a Y-DNA.svg Haplogroup R1a (Y-DNA).jpg
Pochodzenie
Data powstania 15 000 lat p.n.e.
Miejsce powstania Stepy Euroazji (Europa południowo-wschodnia, Północny Kaukaz, Azja Środkowa)
Mutacja wyjściowa Haplogrupa R1
Występowanie
Mutacje SRY-1532
Etnosy Polacy 55%, Serbołużyczanie 63%, Ukraińcy 43%, Rosjanie 46%, Białorusini 50%, Norwegowie 25-30%, Litwini 34-45%, Łotysze 40%, Estończycy 33%, Węgrzy 30%, Niemcy i Szwedzi 15-20%, ludy Północnych Indii 48%-72%, Tadżycy 30%, Kirgizi 63%, Ałtajczycy 38%-53%, Pasztuni 40%-45%
Dystrybucja R1a1 w populacjach poszczególnych państw
Kultura lendzielska wśród kultur staroeuropejskich w IV tys. p.n.e.
Ekspansja R1a od 6000 do 3000 lat temu. Fioletowo zaznaczony najstarszy obszar.

Haplogrupa R1a1 (Y-DNA) – w genetyce haplogrupa występująca w męskim chromosomie Y. W Europie występuje najczęściej wśród niektórych ludów słowiańskich: Serbów Łużyckich (63%), Polaków (55%), Ukraińców (43%), Rosjan (46%) i Białorusinów (50%)[1], oraz Węgrów (25%)[2] i Estończyków (33%)[3], przynależących do ugrofińskiej grupy językowej. Istotny procent R1a występuje także u Skandynawów: Norwegów (25–30%),Szwedów (15–20%), Duńczyków (10–15%) oraz u Niemców (15–20%). Ludy bałtyckie również charakteryzują się wysoką częstością występowania haplogrupy R1a: Litwini (34–45%), Łotysze (40%)[3]. Poza Europą R1a występuje najczęściej wśród mieszkańców Indii Północnych (48–73%) i Azji Środkowej: irańskojęzycznych Iszkaszimów (68%), Tadżyków (30%) i Pasztunów (40–45%), ludów tureckich: Kirgizów (63%) i Ałtajczyków (38–53%).

Rozprzestrzenienie[edytuj]

Haplogrupa R1a1 w Europie
Narodowość procent
Serbołużyczanie
  
63
Polacy
  
55
Białorusini
  
50
Rosjanie
  
46
Litwini
  
45
Łotysze
  
40
Ukraińcy
  
43
Estończycy
  
33
Norwegowie
  
30
Szwedzi
  
20
Niemcy
  
20
Duńczycy
  
15

Na kontynencie europejskim dominuje wśród Słowian i Węgrów. Obecnie występuje z częstotliwością 40% w krajach słowiańskich z małymi odchyleniami (60% Polska, Węgry[4]). Inne badania podają 20% dla Węgrów[5]. W Europie procentowo najwięcej (63%) R1a1 jest na Łużycach, ale tylko wśród resztek słowiańskiej ludności[6].

R1a1 występuje w Europie najczęściej wśród Serbołużyczan (63%), a najwięcej jego nosicieli jest wśród Rosjan (47%, ponad 50 mln). Natomiast wariancja sekwencji rejonu mikrosatelitarnego chromosomu Y jest większa dla polskiej populacji niż kumulacyjnie dla reszty europejskiej populacji[7]. Rozprzestrzenienie R1a1 w Europie przedstawia mapa C[8] z publikacji Marijany Pericić[5]. Ona też znalazła datujące się na paleolit mikrosatelitarne zgrupowanie w badanej populacji w Macedonii, co świadczy że nosiciele R1a1 zamieszkiwali badany rejon od paleolitu. Mikrosatelitarna zmienność jest w Macedonii mniejsza niż w Polsce, a procentowy udział R1a1 trzykrotnie niższy. Badania te rzucają światło na aspekty 'wędrówki ludów' – tezy lansowanej szczególnie przez niemieckojęzycznych badaczy przełomu XIX i XX wieku, i ciągle silnie powtarzanej[potrzebny przypis]. Wędrówki te – o ile następowały – nie były tak masowe. Mikrosatelitarne klastry świadczą, że nosiciele R1a1 wędrowali po Eurazji, ale z Europy, a ponadto stale ich część pozostawała w badanej okolicy[potrzebny przypis]. Sekwencjonowanie rejonu mikrosatelitarnego chromosomu Y pozwala uzyskać dużo bardziej precyzyjne dane niż tylko mapowanie alleli. Badania te przeprowadza się jednocześnie. Chromosom Y dziedziczy się tylko w prostej linii od ojca, dziada, pradziada itd. Ten, u kogo po raz pierwszy wystąpiła haplogrupa R1a1, jest w 100% praojcem każdego mężczyzny, który posiada R1a1. R1a1 powstała w ewolucji ludzi tylko jeden raz u tylko jednego człowieka. Wszyscy posiadacze R1a1 to jego potomkowie w linii ojcowskiej.

Również w krajach Europy północnej R1a1 występuje z częstością 10–20%, przy czym najwyższe częstości odnotowano w Norwegii i Islandii, ale jest to mniej niż połowa częstości jej występowania u Polaków. Istnieją przypuszczenia, iż ta haplogrupa została tam rozprzestrzeniona przez wikingów i Słowian[potrzebny przypis].

W Indiach haplogrupa R1a1 jest spotykana zarówno wśród populacji najwyższych kast (około 45%[9], wśród braminów w Uttar Pradesh, Biharze ponad 60%, Bengalu Zachodnim ponad 70%[10]) jak i plemion (12%–4%). Znacznie wyższe procenty są wśród ludów na północ od Indii[11], co może wskazywać na kierunek rozprzestrzeniania się R1a1 do Indii.

Pochodzenie[edytuj]

Mutacja tworząca R1a1 powstała u osoby zamieszkującej stepy Euroazji ok. 15 tys. lat temu (Europa południowo-wschodnia, Północny Kaukaz lub Azja Środkowa). Według niektórych teorii do mutacji doszło w cieplejszej strefie klimatycznej nazywanej ukraińską ostoją LGM. Badaczka Ornella Semino pierwsza wykazała związek R1a1 z kurhanowcami (ich potomkowie to Scytowie i potem Sarmaci), utożsamianymi z ludami posługującymi się wczesnymi językami indoeuropejskimi, oraz pierwszymi, którzy oswajali konie, dosiedli ich i rozprzestrzenili haplogrupę R1a1 po Europie i Azji[4].

Istnieją też poglądy, że mutacja powstała na terenie Indii lub Afganistanu i stamtąd rozprzestrzeniła się w przeciwnym kierunku[12].

Ewolucja haplogrup[edytuj]

R1a. Info-19.05.2014

R1a1 jest podgrupą haplogrupy R (M207). Jest blisko spokrewniona z haplogrupą R1b (M343), która dominuje w Europie zachodniej, i nieco dalej spokrewniona z haplogrupą R2 (M124).

Przypisy[edytuj]

  1. A. Kushniarevich, L. Sivitskaya, N. Danilenko, T. Novogrodskii i inni. Uniparental genetic heritage of belarusians: encounter of rare middle eastern matrilineages with a central European mitochondrial DNA pool. „PLoS One”. 8 (6), s. e66499, 2013. DOI: 10.1371/journal.pone.0066499. PMID: 23785503. PMCID: PMC3681942. 
  2. A. Völgyi, A. Zalán, E. Szvetnik, H. Pamjav. Hungarian population data for 11 Y-STR and 49 Y-SNP markers. „Forensic Sci Int Genet”. 3 (2), s. e27-e28, 2009. DOI: 10.1016/j.fsigen.2008.04.006. PMID: 19215861. 
  3. a b K. Tambets, S. Rootsi, T. Kivisild, H. Help i inni. The western and eastern roots of the Saami--the story of genetic "outliers" told by mitochondrial DNA and Y chromosomes. „Am J Hum Genet”. 74 (4), s. 661-82, 2004. DOI: 10.1086/383203. PMID: 15024688. PMCID: PMC1181943. 
  4. a b O. Semino, G. Passarino, PJ. Oefner, AA. Lin i inni. The genetic legacy of Paleolithic Homo sapiens sapiens in extant Europeans: a Y chromosome perspective. „Science”. 290 (5494), s. 1155-1159, 2000. DOI: 10.1126/science.290.5494.1155. PMID: 11073453. 
  5. a b M. Pericić, LB. Lauc, IM. Klarić, S. Rootsi i inni. High-resolution phylogenetic analysis of southeastern Europe traces major episodes of paternal gene flow among Slavic populations. „Mol Biol Evol”. 22 (10), s. 1964-1975, 2005. DOI: 10.1093/molbev/msi185. PMID: 15944443. 
  6. DM. Behar, MG. Thomas, K. Skorecki, MF. Hammer i inni. Multiple origins of Ashkenazi Levites: Y chromosome evidence for both Near Eastern and European ancestries. „Am J Hum Genet”. 73 (4), s. 768-779, 2003. DOI: 10.1086/378506. PMID: 13680527. PMCID: PMC1180600. 
  7. R. Pawłowski, A. Dettlaff-Kakol, A. Maciejewska, R. Paszkowska i inni. Genetyka populacyjna 9 loci typu Y-STR w populacji Polski Północnej. „Arch Med Sadowej Kryminol”. 52 (4), s. 261-277, 2002. PMID: 14669672. 
  8. http://mbe.oxfordjournals.org/content/vol22/issue10/images/large/molbiolevolmsi185f05_ht.jpeg
  9. ncbi.nlm.nih.gov: HG Frequencies in Social and Linguistic Subgroups of Indian Populations (ang.). [dostęp 28 czerwca 2014].
  10. S. Sharma, E. Rai, P. Sharma, M. Jena i inni. The Indian origin of paternal haplogroup R1a1* substantiates the autochthonous origin of Brahmins and the caste system. „J Hum Genet”. 54 (1), s. 47-55, 2009. DOI: 10.1038/jhg.2008.2. PMID: 19158816. 
  11. RS. Wells, N. Yuldasheva, R. Ruzibakiev, PA. Underhill i inni. The Eurasian heartland: a continental perspective on Y-chromosome diversity. „Proc Natl Acad Sci U S A”. 98 (18), s. 10244-10249, 2001. DOI: 10.1073/pnas.171305098. PMID: 11526236. PMCID: PMC56946. 
  12. T. Kivisild, S. Rootsi, M. Metspalu, S. Mastana i inni. The genetic heritage of the earliest settlers persists both in Indian tribal and caste populations. „Am J Hum Genet”. 72 (2), s. 313-32, 2003. DOI: 10.1086/346068. PMID: 12536373. PMCID: PMC379225.