Kirgizi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kirgizi
Кыргыздар
Kyrgyz people.png
Liczebność ogółem
ok. 4,5 mln
Regiony zamieszkania
 Kirgistan: 4 099 433 (2013)[1]
 Uzbekistan: 250 tys. (szac.)
 Chiny: 186 708 (2010)[2]
 Rosja: 103 422 (2010)
 Tadżykistan: 60 715 (2010)[3]
 Kazachstan: 23 274 (2009)
 Turcja: 6 tys. (szac.)
 Afganistan: 1 130 (2003)[4]
 Ukraina: 1 128 (2001)
 Białoruś: 95 (2009)[5]
 Łotwa: 42 (2014)[6]
Języki
kirgiski
Główne religie
Islam sunnicki
Pokrewne grupy etniczne
Tuwińcy, Kazachowie
Kirgiski bajarz

Kirgizinaród turecki zamieszkujący głównie Kirgistan, jak również Uzbekistan, Kazachstan, Chiny, Tadżykistan, Turcję i Afganistan.

Etnogeneza[edytuj | edytuj kod]

Posługują się językiem kirgiskim z tureckiej grupy języków ałtajskich. W procesie etnogenezy narodu kirgiskiego uczestniczyły plemiona tureckie i mongolskie. Wśród Kirgizów - tak samo jak wśród Polaków i innych narodów słowiańskich - bardzo powszechne jest występowanie genów z haplogrupy R1a1. Wśród nich występuje ona z częstotliwością aż 63%, podczas gdy u Polaków wartość ta wynosi 56%. Struktura społeczna oparta była na podziale plemiennym i rodowym.

W VIX wieku Kirgizi utworzyli państwo, które obejmowało znaczną część dzisiejszej Mongolii.

Rozmieszczenie i liczebność[edytuj | edytuj kod]

Współcześne szacunki mówią o ponad 4,5 mln Kirgizów, żyjących głównie w Azji Środkowej. Poza swym państwem narodowym zamieszkują zwarcie zachodnie krańce Chin oraz wschodni Tadżykistan. Ponadto żyją w mniejszych skupiskach lub większym rozproszeniu w Uzbekistanie, Kazachstanie, Afganistanie i Turkmenistanie. Poza Azją Środkową emigracja żyje w Rosji, Turcji i na Ukrainie. Z racji na wysoki przyrost naturalny obserwowany jest znaczny wzrost liczebności Kirgizów w obrębie Kirgistanu, wzrastając z 2 229 663 w 1989 roku do 4 099 433 w 2013. Stanowią 72% populacji Kirgistanu.

Historyczna populacja Kirgizów w poszczególnych republikach radzieckich na podstawie radzieckich spisów ludności:

1926 1939 1959 1970 1979 1989
Kirgiska SRR 661,171 (66,6%) 754,323 (51,7%) 836,831 (40,5%) 1,284,773 (43,8%) 1,687,382 (47,9%) 2,229,663 (52,4%)
Uzbecka SRR 79,610 (1,7%) 89,044 (1,4%) 92,725 (1,1%) 110,864 (1,0%) 142,182 (0,7%) 174,907 (0,8%)
Tadżycka SRR 11,410 (1,4%) 27,968 (1,9%) 25,635 (1,3%) 35,485 (1,2%) 48,376 (1,3%) 63,832 (1,3%)
Kazachska SRR 10,200 (0,2%) 5,033 (0,1%) 6,810 (0,1%) 9,474 (0,1%) 9,352 (0,1%) 14,112 (0,1%)
Rosyjska FSRR 285 (0,00%) 6,311 (0,01%) 4,701 (0,00%) 9,107 (0,01%) 15,011 (0,01%) 41,734 (0,03%)

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnym zajęciem Kirgizów było wysokogórskie pasterstwo, myślistwo, w niektórych regionach uprawa zbóż. Od początku XX wieku przechodzili na osiadły tryb życia, słynęli z wyrobu dywanów i artystycznej obróbki metali. Wyznają w głównej mierze islam sunnicki.

Przypisy