Henryk Zygalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henryk Zygalski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 lipca 1908
Poznań
Data i miejsce śmierci 30 sierpnia 1978
Liss
Zawód, zajęcie matematyk
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
Galeria
Tablica upamiętniająca złamanie kodu Enigmy przez Mariana Rejewskiego, Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego na pl. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie
Ekspozycja płacht Zygalskiego w brytyjskim muzeum w Bletchley Park

Henryk Zygalski (ur. 15 lipca 1908 w Poznaniu, zm. 30 sierpnia 1978 w Liss) – polski matematyk i kryptolog, wynalazca koncepcji płacht Zygalskiego, dzięki którym on oraz Marian Rejewski i Jerzy Różycki złamali kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był wychowankiem Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu[1] i Uniwersytetu Poznańskiego. Po studiach był pracownikiem Uniwersytetu Poznańskiego oraz radiokontrwywiadu wojskowego (Biuro Szyfrów nr 4).

W styczniu 1933, wraz z poznańskimi matematykami Marianem Rejewskim i Jerzym Różyckim, złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma, co pozwoliło na zbudowanie jej działającej kopii. Było to możliwe dzięki jego koncepcji tak zwanych płacht Zygalskiego, bardzo pracochłonnych w wykonaniu perforowanych papierowych arkuszy pomagających w ustaleniu kolejności wirników kodujących.

Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii, gdzie uczył matematyki w prowincjonalnej szkole. W roku 1977 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Polskiego na Obczyźnie[2][3].

Po śmierci został skremowany, a jego prochy rozsypano w Ogrodzie Pamięci przy krematorium w Chichester. We wrześniu 2018 r. na cmentarzu w Chichester postawiono pomnik z napisem „Syn narodu polskiego, poddany brytyjski. Matematyk, kryptolog, złamał szyfry niemieckiej Enigmy w 1933 r., twórca Płacht Zygalskiego”.[4]

Order i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 21 lutego 2000 został „w uznaniu wybitnych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej”, wraz z Jerzym Różyckim i Marianem Rejewskim, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[5].

Poczta Polska wprowadziła w 2009 do obiegu cztery znaczki. Na znaczku o nominale 1,95 zł przedstawiono podobiznę Henryka Zygalskiego w otoczeniu pozostałych dwóch kryptologów[6].

W Poznaniu pamiątki po Henryku Zygalskim można oglądać w Wielkopolskim Muzeum Wojskowym na Starym Rynku, a przed Zamkiem Cesarskim w 2008 roku postawiono pomnik kryptologów.

W 1999 przy ul. Leśnej w Lesie Kabackim w Warszawie, przed wjazdem na teren kompleksu Centrum Operacji Powietrznych – Dowództwa Komponentu Powietrznego, w którym przed II wojną światową mieścił się Referat Niemiecki Biura Szyfrów, odsłonięto kamień z tablicą upamiętniającą pracujących tam Henryka Zygalskiego, Jerzego Różyckiego i Mariana Rejewskiego[7].

6 września 2019 roku w kościele Świętych Piotra i Pawła w Krakowie odbyła się uroczystość upamiętnienia polskich kryptologów – Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego. W podziemiach kościoła, w Krypcie Panteonu Narodowego, złożono w sarkofagu urny z ziemią z miejsc związanych ze śmiercią lub pochówkiem polskich kryptologów, czyli z okolic grobu na warszawskich Powązkach, z dna Morza Śródziemnego i z Chichester.[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Na przełomie 2013/2014 przypadkowo odnaleziono w zbiorach Archiwum Państwowego w Poznaniu jego świadectwo maturalne (por. Arkowski Krystian, Geniusz, który złamał Enigmę, w szkole miał tróje, „Dziennik Łódzki”, 13 lutego 2014, nr 35, wyd. A, s. 17).
  2. Tradycje PUNO. puno.edu.pl. [dostęp 2014-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-21)].
  3. Biografie znanych kryptologów (kryptografów i kryptoanalityków). kryptografia.com. [dostęp 2017-01-15].
  4. Henryk Zygalski, który pomógł złamać Enigmę, został wreszcie upamiętniony przez Brytyjczyków. Wiadomości w Onet, 2018-09-01. [dostęp 2019-09-15].
  5. M.P. z 2000 r. nr 13, poz. 273
  6. Poczta Polska, Numer katalogowy 4290 – 4293, data wydania: 28.08.2009
  7. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 159. ISBN 83-912463-4-5.
  8. Elżbieta Szczuka: Jerzy Różycki ma symboliczny grób. Wyszkowianie na oficjalnej uroczystości (foto). 2019-09-08. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-11-12)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rejewski Marian, An Application of the Theory of Permutations in Breaking the Enigma Cipher, [w:] "Applicationes Mathematicae", 1980, nr 16(4), ss. 543 – 559.
  • Welchman Gordon , "From Polish Bomba to British Bombe: the Birth of Ultra", Intelligence and National Security, 1986.
  • Misiuk Andrzej, Służby Specjalne II Rzeczypospolitej (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), "Bellona", Warszawa 1998.
  • Kozaczuk Władysław, Bitwa o Tajemnice: Służby wywiadowcze Polski i Niemiec 1918-1939, Książka i Wiedza Warszawa, Wyd. 1 – 1967, Wyd. 2 – 1999.
  • Ćwięk Henryk, Przeciw Abwehrze (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), "Bellona", Warszawa 2001.
  • Pepłoński Andrzej, Kontrwywiad II Rzeczypospolitej (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), "Bellona", Warszawa 2002.
  • Kozaczuk Władysław, Straszak Jerzy, Enigma; How the Poles Broke the Nazi Code, New York 2004 wyd. Hyppocrene Books ​ISBN 0-7818-0941-X
  • Słownik biograficzny techników polskich, tom 16, Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych, Warszawa 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]