Idris I (Libia)
 | |
.svg) | |
| Król Libii | |
| Okres |
od 24 grudnia 1951 |
|---|---|
| Emir Cyrenajki | |
| Okres |
od 1917 |
| Emir Trypolitanii | |
| Okres |
od 1929 |
| Król Libii (tytularny) | |
| Okres |
od 1 września 1969 |
| Następca | |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | |
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Miejsce spoczynku | |
| Ojciec |
Muhammad al-Mahdi as-Sanusi |
| Matka |
A’isza bint Ahmad as-Sirt |
| Żona |
Fatima asz-Szarif |
| Odznaczenia | |
_-_ribbon_bar.gif){kind=small}       .png){kind=small}   | |
Idris I (arab. إدريس الأول, właśc. As-Sajjid Muhammad Idris al-Mahdi as-Sanusi; ur. 12 marca 1890 w Al-Dżaghbub, zm. 25 maja 1983 w Kairze[1]) – przywódca bractwa sanusijja, emir Cyrenajki (1917–1951) i Trypolitanii (1929–1951), pierwszy i jedyny król Libii (1951–1969)[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]
Jego dziadek Muhammad ibn Ali as-Sanusi był założycielem islamskiego sufickiego ruchu religijno-politycznego sanusijja, a sam Idris I był przywódcą tego ruchu. 24 grudnia 1951 został ogłoszony królem uzyskującej niepodległość Libii. Zaprowadził monarchię absolutną, zakazał istnienia partii politycznych rządy oparł na izolacjonizmie[2][3][4][5]. Na jego rządy przypadło odkrycie pokaźnych złóż ropy naftowej i szybki przyrost dochodów kraju dzięki jej sprzedaży. Monarcha był głównym beneficjentem handlu surowcem[2]. W ostatnich latach dekady lat 60. rząd króla był coraz bardziej niepopularny. Scentralizowany system Libii pogłębiał tradycyjne podziały regionalne i plemienne[6][7][8]. Kraj nadto trawiło powszechne zjawisko korupcji. Na skutek popularnych w Libii nacjonalistycznych poglądów jego rząd postrzegany był przez wielu mieszkańców jako proizraelski. Takie postrzeganie monarchii doprowadziło do nastrojów antykrólewskich i antyzachodnich protestów które nasiliły się po porażce sąsiedniego Egiptu w wojnie sześciodniowej (pracownicy naftowi rozpoczęli strajk solidarnościowy z Egiptem a w Bengazi i Trypolisie wybuchły zamieszki)[6][9][10].
4 sierpnia 1969 abdykował na rzecz swojego bratanka Hasana as-Sanusiego, który miał przejąć rządy w kraju 2 września 1969. Tymczasem dzień wcześniej – 1 września 1969 podczas pobytu Idrisa I na leczeniu w Turcji został on obalony w wyniku wojskowego puczu Mu’ammara al-Kaddafiego[2]. W listopadzie 1971 został skazany in absentia przez Libijski Sąd Ludowy na karę śmierci. Z Turcji udał się do Grecji a stamtąd do Egiptu, gdzie przebywał na wygnaniu do śmierci w 1983. Zmarł w wieku 93 lat i został pochowany w Medynie w Arabii Saudyjskiej.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Idris I, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-03-12].
- 1 2 3 4 Libia. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2016-08-10].
- ↑ Blundy i Lycett 1987 ↓, s. 38–39.
- ↑ Kawczynski 2011 ↓, s. 7–9, 14.
- ↑ St. John 2012 ↓, s. 108.
- 1 2 Lentz III 1988 ↓, s. 14.
- ↑ Blundy i Lycett 1987 ↓, s. 52.
- ↑ Kawczynski 2011 ↓, s. 15–16.
- ↑ Blundy i Lycett 1987 ↓, s. 51–52.
- ↑ Kawczynski 2011 ↓, s. 15–16, 136.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- David Blundy, Andrew Lycett: Qaddafi and the Libyan Revolution. Boston and Toronto: Little Brown & Co., 1987. ISBN 978-0-316-10042-7. (ang.).
- Daniel Kawczynski: Seeking Gaddafi: Libya, the West and the Arab Spring. London: Biteback, 2011. ISBN 978-1-84954-148-0. OCLC 751807187. (ang.).
- Ronald Bruce St. John: Libya: From Colony to Revolution (revised edition). Oxford: Oneworld, 2012. ISBN 978-1-85168-919-4. OCLC 759585111. (ang.).
- Harris M. Lentz III: Assassinations and Executions: An Encyclopedia of Political Violence, 1865-1986. McFarland Publishing, 1988. ISBN 978-0899503127. (ang.).
| Królestwo Libii (1951–1969) | |
|---|---|
| Rządy Kaddafiego (1969–2011) | |
| Państwo Libia (od 2011) |
