Idris I (Libia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy króla Libii. Zobacz też: inni władcy o tym imieniu.
Idris I
إدريس الأول
Jego Wysokość Król Libii
ilustracja
Król Libii
Okres panowania od 24 grudnia 1951
do 1 września 1969
Następca obalenie monarchii
Emir Cyrenajki
Okres panowania od 1917
do 24 grudnia 1951
Następca on sam jako król Libii
Emir Trypolitanii
Okres panowania od 1929
do 24 grudnia 1951
Następca on sam jako król Libii
Dane biograficzne
Dynastia Sanusi
Data i miejsce urodzenia 13 marca 1890
Al-Dżaghbub
Data i miejsce śmierci 25 maja 1983
Kair
Ojciec Muhammad al-Mahdi as-Sanusi
Matka A’isza bint Ahmad as-Sirt
Żona Fatima asz-Szarif
Odznaczenia
Wielki Mistrz Orderu Idrisa I (Libia) Wielka Wstęga Orderu Nilu (Egipt) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Imperium Osmańskiego I klasy Kollana Orderu Al-Husajna Ibn Alego (Jordania) Wielka Wstęga Narodowego Orderu Cedru (Liban) Wielka Wstęga Orderu Niepodległości (Tunezja) Rycerz Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001)

Idris I (arab. إدريس الأول; właśc. As-Sajjid Muhammad Idris al-Mahdi as-Sanusi; ur. 12 marca 1890 w Al-Dżaghbub, zm. 25 maja 1983 w Kairze) – emir Cyrenajki (1917-1951) i Trypolitanii (1929-1951), pierwszy i jedyny król Libii[1].

Zarys biografii[edytuj]

Król Idris (po prawej) z prezydentem Egiptu Naserem

Jego dziadek Muhammad ibn Ali as-Sanusi był założycielem islamskiego sufickiego ruchu religijno-politycznego sanusijja. 24 grudnia 1951 został ogłoszony królem uzyskującej niepodległość Libii. Zaprowadził monarchię absolutną, zakazał istnienia partii politycznych rządy oparł na izolacjonizmie[1][2]. Na jego rządy przypadło odkrycie pokaźnych złóż ropy naftowej i szybki przyrost dochodów kraju dzięki jej sprzedaży. Monarcha był głównym beneficjentem handlu surowcem [1]. W ostatnich latach dekady lat 60. rząd króla był coraz bardziej niepopularny. Scentralizowany system Libii pogłębiał tradycyjne podziały regionalne i plemienne[3]. Kraj nadto trawiło powszechne zjawisko korupcji. Na skutek popularnych w Libii nacjonalistycznych poglądów jego rząd postrzegany był przez wielu mieszkańców jako proizraelski. Takie postrzeganie monarchii doprowadziło do nastrojów antykrólewskich i antyzachodnich protestów które nasiliły się po porażce sąsiedniego Egiptu w wojnie sześciodniowej (pracownicy naftowi rozpoczęli strajk solidarnościowy z Egiptem a w Bengazi i Trypolisie wybuchły zamieszki)[4].

4 sierpnia 1969 abdykował na rzecz swojego bratanka Hasana as-Sanusiego, który miał przejąć rządy w kraju 2 września 1969. Tymczasem dzień wcześniej – 1 września 1969 podczas pobytu Idrisa I na leczeniu w Turcji został on obalony w wyniku wojskowego puczu Mu’ammara al-Kaddafiego[1]. W listopadzie 1971 został skazany in absentia przez Libijski Sąd Ludowy na karę śmierci. Z Turcji udał się do Grecji a stamtąd do Egiptu, gdzie przebywał na wygnaniu do śmierci w 1983. Zmarł w wieku 94. lat i został pochowany w Medynie w Arabii Saudyjskiej.

Przypisy

  1. a b c d Libia. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  2. Blundy & Lycett 1987, s. 38–39; Kawczynski 2011, s. 7–9, 14; Bruce St. John 2012, s. 108.
  3. Harris 1986, s. 14; Blundy & Lycett 1987, s. 52; Kawczynski 2011, s. 15–16.
  4. Harris 1986, s. 14; Blundy & Lycett 1987, s. 51-2; Kawczynski 2011, s. 15–16, 136.

Bibliografia[edytuj]

  • Kawczynski, Daniel (2011). Seeking Gaddafi: Libya, the West and the Arab Spring. Biteback. ISBN 978-1-84954-148-0.
  • Bruce St. John, Ronald (2012). Libya: From Colony to Revolution (revised edition). Oxford: Oneworld. ISBN 978-1-85168-919-4.
  • Blundy, David; Lycett, Andrew (1987). Qaddafi and the Libyan Revolution. Boston and Toronto: Little Brown & Co. ISBN 978-0-316-10042-7.