Irizar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Irizar S.Coop.
Ilustracja
Logo Irizar
Państwo  Hiszpania
Wspólnota autonomiczna  Kraj Basków
Adres Zumarraga bidea, 8
20216 Ormaiztegi
Data założenia 1889
Forma prawna spółdzielnia
Zatrudnienie 3000 (2017)
Położenie na mapie Kraju Basków
Mapa lokalizacyjna Kraju Basków
Irizar S.Coop.
Irizar S.Coop.
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa lokalizacyjna Hiszpanii
Irizar S.Coop.
Irizar S.Coop.
Ziemia43°02′54,9″N 2°15′41,4″W/43,048583 -2,261500
Strona internetowa

Irizar S.Coop.hiszpańskie przedsiębiorstwo branży motoryzacyjnej zajmujące się produkcją nadwozi autobusowych, w szczególności do autokarów. Siedziba przedsiębiorstwa mieści się w Ormaiztegi, w Kraju Basków.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Irizar Century w pierwotnej wersji

Przedsiębiorstwo Irizar zostało założone w 1889 r. przez José Antonio Irizara. Początkowo była to manufaktura produkująca jedynie elementy do produkcji dyliżansów, jednak jeszcze w XIX w. rozpoczęto wytwarzanie całych dyliżansów. Po zakończeniu I wojny światowej zaczęto myśleć o zastępowaniu zwierząt pociągowych siłą maszyn. W 1928 r. przedsiębiorstwo Irizar wyprodukowało pierwszy pojazd napędzany silnikiem spalinowym. Był to 22-miejscowy autobus, którego konstrukcję oparto na podwoziu sprowadzanym z Francji. W 1948 r. powstała pierwsza konstrukcja autobusu wykonana z metalu. W 1950 r. powstał model „Rubia”, który był jednocześnie połączeniem autobusu oraz samochodu ciężarowego. Rok później w zakładach Irizar powstał pierwszy model autobusu piętrowego. W 1952 r. skonstruowano natomiast na bazie podwozia Büssing model piętrowego autobusu miejskiego, w którym zastosowano innowacyjne rozwiązanie pokrywania blachą drewnianego szkieletu pojazdu[1][2].

Od tego czasu rozpoczęła się sprzedaż autobusów poza Kraj Basków do innych części Hiszpanii. W latach 1956–1957 Irizar zaprezentował dwa ważne dla historii przedsiębiorstwa modele – piętrowy autobus oparty na nowym podwoziu oraz silniku produkcji Pegaso, a także autokar będący jednym z najbardziej luksusowych tego typu pojazdów na rynku. Oba autobusy wyróżniały się designem oraz nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi. W latach 50. XX w. Irizar produkował także autobusy przeznaczone dla komunikacji miejskiej, które trafiły m.in. do San Sebastian. Pod koniec tej dekady w przedsiębiorstwie nastąpiła zmiana struktury własnościowej, w wyniku której od 1960 r. Irizar stał się przedsiębiorstwem państwowym[3].

W latach 60. XX w. nastąpiła kolejna zmiana struktury własnościowej Irizar. W 1963 r. przedsiębiorstwo stało się spółdzielnią z 60 pracownikami-współwłaścicielami. W 1967 r. zaprezentowano model Dinam, który stał się flagowym autokarem producenta. Był wyposażony w świetlik w dachu i przesuwne okna, a w wersji luksusowej także w klimatyzację. Został wdrożony do produkcji dwa lata po premierze. W 1970 r. Irizar wyprodukował pierwszy autokar z klimatyzacją na rynek hiszpański, co umocniło go na pozycji lidera na hiszpańskim rynku autobusów turystycznych. W 1972 r. nowy model Korosti został wyróżniony nagrodą dla najlepszego hiszpańskiego autokaru. W kolejnych latach zaprezentowano kolejne modele autokarów Urko i Urepel. Oprócz sprzedaży na rodzimym rynku, dla producenta coraz ważniejszy stawał się eksport swoich pojazdów, głównie do Francji i Izraela[4][5].

Przełomowym wydarzeniem w historii spółki było zaprezentowanie w 1989 r. – w stulecie założenie przedsiębiorstwa – nowego modelu Irizar Century. Równolegle zaprzestano produkcji autobusów lokalnych i miejskich na rzecz wyłącznie produkcji autokarów. Nowy model spotkał się z dużym zainteresowaniem ze strony przewoźników. Nadwozie wyróżniało się nowoczesną i niespotykaną jak na tamte czasy stylistyką, a także szeregiem rozwiązań niedostępnych w modelach innych producentów. Atutem było także duże zróżnicowanie wielkości pojazdów – w ramach modelu Century oferowano autokary klasy midi, maxi oraz mega. W ciągu ponad 20 lat produkowania modelu Century z wieloma zmianami technicznymi, sprzedano go w liczbie ponad 20 tys. sztuk na podwoziach kilku producentów[5][6].

Na początku lat 90. w zakładach w Ormaiztegi zatrudnionych było 350 osób, a produkcja wzrosła do dwóch pojazdów na dzień. W 1995 r. Irizar postawił pierwszy krok ku zwiększeniu sprzedaży swoich produktów poza Europą, otwarto wówczas fabrykę autobusów w Chinach. W 1997 r. powstał oddział w Maroku, natomiast w 1998 r. w Brazylii. W tym samym roku utworzono także oddział Irizar Mexico. W 2001 r. powstała fabryka w Indiach, a w 2004 r. w RPA. W tym okresie czasu do grupy Irizar włączone zostały przedsiębiorstwa Hispacold (systemy klimatyzacji w autobusach) i Masats (wyposażenie autobusów)[7][8].

W 2001 r. do produkcji wprowadzono nowy flagowy model Irizar PB. Wyróżniał się on designem, wieloma nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi, niewielkim oporem aerodynamicznym, a także wysokim komfortem i niezawodnością przy stosunkowo niewysokiej cenie. Szybko stał się jednym z najpopularniejszych modeli autokarów turystycznych w Europie. Irizar PB został wyróżniony międzynarodowym tytułem Autokar Roku 2004. W 2007 r. Irizar powrócił do produkcji autobusów międzymiastowych, prezentując model i4. Model ten był pierwszym autokarem w historii przedsiębiorstwa produkowanym nie tylko jako zabudowa podwozia, ale także jako konstrukcja integralna. Do produkcji autokarów Irizar wykorzystywane były głównie podwozia Mercedes-Benz, Volvo, Iveco, MAN i Scania. Jednocześnie wycofano się z produkcji autobusów na terenie Chin i Indii[6][8][7].

W 2010 r. zapowiedziano wejście do produkcji nowej serii autokarów turystycznych. Zapoczątkowała je premiera modelu Irizar i6, który zastąpił model Century. W latach 2015–2016 zaprezentowano natomiast kolejne dwa autokary – i6S stanowiący rozwiniętą wersję i6 oraz i8 będący najbardziej luksusowym autokarem w ofercie. Te dwa modele zastąpiły model PB. Irizar i8 został wyróżniony tytułem Autokar Roku 2018[6][8][9].

Jednocześnie Irizar ponownie do produkcji wdrożył autobusy miejskie. W 2012 r. zaprezentowano niskowejściowy model Irizar i3 przeznaczony do obsługi tras podmiejskich. Dwa lata później w ramach europejskiego programu na rzecz bezemisyjnego transportu miejskiego ZeEUS do produkcji wszedł elektryczny model i2e, a w 2016 r. Irizar wprowadził także hybrydowe wersje modeli i3 i i4[8][10]. W 2017 r. zaprezentowano 18-metrowy autobus przegubowy na bazie modelu i2e, który nazwano „ie tram”[11].

W 2017 r. Irizar miał 8% udział w europejskim rynku autobusów elektrycznych[12]. W maju 2018 r. otwarto nową fabrykę autobusów w Adunie, która specjalizuje się jedynie w produkcji autobusów elektrycznych[13].

Modele[edytuj | edytuj kod]

Model Typ Integralny/zabudowa na podwoziu Rozpoczęcie produkcji Zdjęcie
Irizar i8 Wysokopokładowy autokar turystyczny Integralny lub zabudowa na podwoziu 2016 Irizar i8 TransExpo 2016 (1) Travelarz.JPG [8]
Irizar i6S Wysokopokładowy autokar turystyczny Integralny lub zabudowa na podwoziu 2016 Irizar i6S.jpg [9]
Irizar i6 Wysokopokładowy autokar turystyczny Integralny lub zabudowa na podwoziu 2011 Irizar i6 - Comas Voyages (Sète).jpg [6]
Irizar i4 Średniopodłogowy lub niskowejściowy autobus międzymiastowy Integralny lub zabudowa na podwoziu 2007 Florence - SITA bus No. 4604 (Airport shuttle).jpg [14]
Irizar i3 Niskowejściowy autobus regionalny Integralny lub zabudowa na podwoziu 2012 Taunton station - YP64WVW.JPG [15]
Irizar i2e Elektryczny autobus miejski Integralny 2014 EMT compra 89 autobuses adicionales para 2017 y 2018 (01).jpg [10]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Zakłady Irizar w Ormaiztegi

We wszystkich zakładach Irizar produkowanych jest około 3 tysięcy autobusów rocznie, z czego niecała połowa powstaje w fabryce w Ormaiztegi, natomiast pozostałe w zakładach produkcyjnych w innych regionach świata. 1/3 z tych pojazdów to konstrukcje integralne, natomiast pozostałe to zabudowy podwozi producentów. W 2010 r. wykorzystywane były podwozia następujących producentów: Scania (24,5% produkcji), Mercedes-Benz (12,5%), Volvo (7,5%), MAN (6,4%) i Iveco (2,4%), a na rynek indyjski także Ashok Leyland. W Polsce najpopularniejsze są autokary na podwoziu Scania. Polityka producenta zakłada stopniowe zwiększanie udziału konstrukcji integralnych w produkcji[6][8][16].

Łącznie zatrudnienie wynosi około 3 tysięcy pracowników, z czego ponad 700 osób na terenie Hiszpanii[6][8].

Oddziały[edytuj | edytuj kod]

  • Irizar S.Coop. – główna siedziba i zakład produkcyjny w Ormaiztegi na terenie Hiszpanii;
  • Irizar Brazil – oddział i zakład produkcyjny w Sao Paulo w Brazylii;
  • Irizar Morocco – oddział i zakład produkcyjny w stolicy Maroka, w Rabacie;
  • Irizar Mexico – oddział i zakład produkcyjny w Querétaro w Meksyku;
  • Irizar Southern Africa – oddział i zakład produkcyjny w Centurion w RPA[17].

Irizar posiada swoje przedstawicielstwa na terenie 90 państw, a do 71 z nich sprzedano autobusy hiszpańskiego producenta[6][8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. History: since 1889, irizar.com [dostęp 2018-12-09] (ang.).
  2. 1946-1952, irizar.com [dostęp 2018-12-09] (ang.).
  3. History: 1953-1960, irizar.com [dostęp 2018-12-09] (ang.).
  4. History: 1961-1970, irizar.com [dostęp 2018-12-09] (ang.).
  5. a b History: 1971-1990, irizar.com [dostęp 2018-12-09] (ang.).
  6. a b c d e f g Grzegorz Pawlak, Polska premiera autobusu turystycznego Irizar i6 Integral [dostęp 2018-12-09].
  7. a b History: 1991-2008, irizar.com [dostęp 2018-12-09] (ang.).
  8. a b c d e f g h Zbigniew Rusak, Irizar i8. International Coach of the Year 2018 [dostęp 2018-12-09].
  9. a b Irizar wprowadza i6s. PB idzie na emeryturę [FILM], infobus.pl [dostęp 2018-12-09] (pol.).
  10. a b Zbigniew Rusak, Irizar i2e – autobus elektryczny z Ormaiztegi [dostęp 2018-12-09].
  11. Busworld 2017: Elektryczny przegub od Irizara [FILM], infobus.pl [dostęp 2018-12-09] (pol.).
  12. Solaris chce produkować 2 tys. pojazdów rocznie [FILM], infobus.pl [dostęp 2018-12-09] (pol.).
  13. Irizar z fabryką tylko dla elektrobusów, infobus.pl [dostęp 2018-12-09] (pol.).
  14. Scania-Irizar I4 już w Polsce! I to w mega rozmiarze!, infobus.pl [dostęp 2018-12-07] (pol.).
  15. Irizar i3 on chassis, www.irizar.com [dostęp 2018-12-07] (ang.).
  16. Dariusz Drukała, Budujemy świadomość na rzecz marki Irizar, „Polski Traker Bus”, 3/2017 (V–VI), Rozmowa „Polskiego Traker Busa” z Bartłomiejem Wanickim, przedstawicielem Grupy Wanicki, generalnym importerem autokarów marki Irizar w Polsce, s. 6–7, ISSN 1734-9583 (pol.).
  17. Production plants, irizar.com [dostęp 2018-12-10] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]