Iwan Szuwałow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Iwan Szuwałow
Ilustracja
Iwan Szuwałow w 1760, obraz autorstwa Fiodora Rokotowa
Data i miejsce urodzenia 1 listopada 1727
Moskwa
Data i miejsce śmierci 14 listopada 1797
Sankt Petersburg
Odznaczenia
Order św. Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Orła Białego Order Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów)

Iwan Iwanowicz Szuwałow, ros. Иван Иванович Шувалов (ur. 1 listopada 1727 w Moskwie, zm. 14 listopada 1797 w Sankt Petersburgu) – szlachcic rosyjski, nazywany powszechnie mecenasem rosyjskiego Oświecenia; założyciel Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu oraz współzałożyciel pierwszego rosyjskiego uniwersytetu i teatru, wolnomularz[1]

Urodził się w Moskwie jako jedyny syn kapitana Armii Imperium Rosyjskiego. Stracił ojca w wieku 10 lat. Los rodu Szuwałowów odmienił się radykalnie w 1741, kiedy Elżbieta Romanowa uzyskała tytuł cesarzowej z pomocą kuzynów Iwana – Piotra oraz Aleksandra Szuwałowa. W następnym roku wprowadzili oni 14-letniego Iwana jako pazia na dwór cesarski.

Jego pozycja na dworze cesarskim stawała się coraz mocniejsza, szczególnie podczas ostatnich lat panowania Elżbiety, kiedy uzyskał tytuł mistrza petycji kierowanych do cesarzowej, przyćmiewając znaczenie jej kochanka Aleksego Razumowskiego. Iwan odrzucił jednak większość honorów, jakimi chciała go obdarzyć caryca, włączając tytuł hrabiego.

Zupełnie odmiennie niż egoistycznie myślący faworyci Katarzyny II Wielkiej, Szuwałow postanowił wykorzystać swoją silną pozycję do polepszenia jakości edukacji oraz promocji sztuki w państwie. Stanowiąc wzór oświeconego dworzanina prowadził ożywioną korespondencję z wiodącymi francuskimi myślicielami epoki: Helvétiusem, d'Alembertem, Diderotem oraz Wolterem. Temu ostatniemu pomagał w zbieraniu materiałów potrzebnych do opublikowania jego wielkiego dzieła Histoire de l'empire de Russie sous Pierre le Grand (Historia Imperium Rosyjskiego podczas panowania Piotra Wielkiego). Następnie pomógł również Wolterowi w wydaniu tej książki w Rosji.

Konsekwencją działalności Szuwałowa na polu kultury, było nawiązanie kontaktów z Michaiłem Łomonosowem, rosyjskim uczonym, który dążył do założenia pierwszego uniwersytetu w Rosji. Łomonosow znalazł w nim lojalnego patrona. W dniu 25 stycznia 1755 – w dzień imienin matki Szuwałowa – Tatiany Rodionownej – cesarzowa poparła projekt utworzenia Uniwersytetu Moskiewskiego, który miał być otwarty "dla ludzi wszystkich stanów i profesji". Dzień ten jest nadal obchodzony w Rosji jako "dzień studenta".

Szuwałow został pierwszym rektorem uniwersytetu i starał się przyciągać najlepszych naukowców. Jego inicjatywą było założenie gazety uniwersyteckiej o nazwie Wiadomości Moskiewskie (Московские ведомости). Oprócz dwóch filii Uniwersytetu, które działały na terenie Moskwy, przypisuje się mu również duże zasługi w założeniu pierwszej uczelni poza Moskwą, która została otwarta w Kazaniu.

W 1757, Szuwałow przedstawił na forum Senatu autorski projekt utworzenia Akademii Trzech Sztuk we własnym pałacu w Sankt Petersburgu. Ta instytucja, z czasem przekształcona w Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu, była zaprojektowana przez niego w ten sposób, aby umożliwić edukację utalentowanym chłopcom pochodzącym ze wszystkich stanów społeczeństwa. Początkowo nie był stosowany żaden egzamin wstępny, a na Akademię były przyjmowane nawet uzdolnione dzieci chłopów, takie jak Fiodor Rokotow, czy Fiedot Szubin.

Był odznaczony Orderem Orła Białego (1754), Orderem Świętego Stanisłwa (1787), Orderem św. Aleksandra Newskiego, Orderem św. Andrzeja (1782)[2].

Iwan Szuwałow zmarł 14 listopada 1797 w Sankt Petersburgu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludwik Hass, Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, 1982, s. 83.
  2. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 184.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Bartniejew Iwan Iwanowicz Szuwałow: Biografia, Moskwa 1857