Izabela Grabowska
Portret Izabeli Grabowskiej, Józef Maria Grassi | |
![]() Oksza | |
Rodzina | |
---|---|
Data urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Ojciec |
Stanisław August Poniatowski (oficjalnie Jan Jerzy Grabowski) |
Matka | |
Mąż | |
Dzieci |
Teresa Laura Józefa Sobolewska |
Izabela Elżbieta z Grabowskich Sobolewska (ur. 26 marca 1776, zm. 21 maja 1858 w Warszawie) – polska arystokratka, najprawdopodobniej nieślubna córka króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego i jego kochanki, a następnie być może morganatycznej żony Elżbiety Grabowskiej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodzenie
[edytuj | edytuj kod]Z napisu umieszczonego na tablicy nagrobnej w bazylice Świętego Krzyża w Warszawie wynika, że Elżbieta z Grabowskich Sobolewska urodziła się 26 marca 1776. Zgodnie z panującą w XVIII wieku w Polsce modą Elżbieta używała imienia Izabela (Izabella) – wersji swojego imienia, która upowszechniła się w Polsce razem z kulturalnymi wpływami francuskimi[1]. Oficjalnie uchodziła za córkę generała lejtnanta wojsk koronnych Jana Jerzego Grabowskiego[2]. Przypuszcza się, iż w rzeczywistości była nieślubnym dzieckiem jego żony Elżbiety z Szydłowskich Grabowskiej, pochodzącym ze związku z królem Polski Stanisławem Augustem Poniatowskim[3]. Imię Izabela otrzymała zapewne na cześć siostry swojego biologicznego ojca, Izabeli, wdowy po wojewodzie krakowskim Janie Klemensie Branickim[3]. Izabela miała czworo rodzeństwa: siostrę Aleksandrę, żonę Franciszka Salezego Krasickiego, generała wojsk polskich Księstwa Warszawskiego Michała, marszałka wołkowyskiego Kazimierza oraz Stanisława, ministra oświaty i wyznań w Królestwie Kongresowym[4].
Izabela i jej rodzeństwo wychowywani byli w wierze katolickiej, którą wyznawała ich matka, chociaż ojciec był wyznawcą kalwinizmu. Edukacją Izabeli zajmowała się nauczycielka francuskiego pochodzenia, a do grona jej przyjaciółek należała między innymi Krystyna Magdalena Radziwiłłówna, córka założycielki romantycznego ogrodu Arkadii Heleny z Przezdzieckich Radziwiłłowej[5][6].
Małżeństwo z Walentym Sobolewskim
[edytuj | edytuj kod]Na początku 1795 Izabela Grabowska z woli swej matki Elżbiety została zaręczona z królewskim sekretarzem i starostą warszawskim Walentym Faustynem Sobolewskim, synem kasztelana warszawskiego Macieja Leona Sobolewskiego i siostry matki Izabeli, Ewy Szydłowskiej. Ze względu na bliskie pokrewieństwo przyszłych małżonków król Stanisław August Poniatowski zlecił w lutym 1795 włoskiemu duchownemu Gaetanowi Ghigiottiemu uzyskanie papieskiej dyspensy[7]. Do zawarcia związku małżeńskiego doszło 1 października 1795 w Warszawie[7]. Po ślubie małżonkowie zamieszkali w Pałacu Branickich w Warszawie, znajdującym się w pobliżu kościoła Świętego Krzyża[8]. 14 października 1796 Izabela Sobolewska urodziła pierwszą córkę, Teresę Laurę Józefę, która następnego dnia została ochrzczona w kościele Świętego Krzyża. Najstarsze dziecko Sobolewskich umarło 5 września 1798 na ospę[9]. W tym samym roku przyszła na świat druga córką Izabeli i Walentego, Aleksandra Laura, która w 1825 wyszła za mąż za hrabiego Józefa Ignacego Kwileckiego. Trzecia córka, urodzona 30 marca 1800 Kwiryna Paulina, zmarła 10 maja 1812 i została pochowana obok swojej starszej siostry na Cmentarzu Świętokrzyskim[10].
Według przekazu pamiętnika spokrewnionej z Izabelą Natalii Kickiej, Sobolewscy w latach 1803–1804 udzielili schronienia przyszłemu królowi Francji Ludwikowi XVIII, gdy zmuszony do tego przez Dyrektoriat przebywał na emigracji[11]. Po powstaniu Księstwa Warszawskiego mąż Izabeli został członkiem powołanej dekretem cesarza Francuzów Napoleona I Komisji Rządzącej. Izabela często bywała wówczas na organizowanych na cześć cesarza balach, prowadziła również wieloletnią korespondencję z jego polską kochanką Marią Walewską[12][13]. Gdy 28 maja 1810 zmarła matka Izabeli, Elżbieta, Sobolewska wraz z rodzeństwem wystawiła jej nagrobek na Cmentarzu Świętokrzyskim w Warszawie[14].
W maju 1829, przed koronacją cesarza Rosji Mikołaja I Romanowa i jego małżonki Aleksandry Fiodorowny na króla i królową Polski, małżonkowie Sobolewscy organizowali w Pałacu Namiestnikowskim na Krakowskim Przedmieściu rauty dla przedstawicieli arystokracji i inteligencji Królestwa Polskiego, w których uczestniczyli między innymi dramaturg Julian Ursyn Niemcewicz i historyk Joachim Lelewel[15]. 18 maja 1829 Izabela Sobolewska brała udział w odbywającym się na Zamku Królewskim w Warszawie przyjęciu na cześć cesarza, na którym została mianowana damą honorową cesarzowej[16]. 4 czerwca 1831 zmarł mąż Izabeli, po którym Sobolewska otrzymała dożywocie na połowie majątku Młochów[17].
Dalsze losy
[edytuj | edytuj kod]Po śmierci małżonka Izabela zamieszkała wraz ze swoją szwagierką Marianną z Sobolewskich Gutakowską i jej synową Gabrielą Zabiełłową w Pałacu na Grzybowie[18]. Wycofała się z życia publicznego, pojawiając się tylko sporadycznie na oficjalnych uroczystościach jako dama portretu Świętej Katarzyny[19]. Według wspomnień Natalii Kickiej do końca życia Izabela ubierała się w stroje modne w czasach jej młodości: ogromne szare kapelusze, fałdziste kołnierzyki oraz wąskie suknie[20]. 28 grudnia 1843 zmarła współlokatorka Izabeli, Marianna Gutakowska. 26 maja 1856 Izabela Sobolewska pojawiła się na przyjęciu urządzonym dla następcy cesarza Mikołaja I, Aleksandra II Romanowa, z którym jako dama honorowa poprzedniej cesarzowej tańczyła poloneza w pierwszej parze[21].
Izabela Elżbieta z Grabowskich Sobolewska zmarła 21 maja 1858 w Pałacu na Grzybowie[22]. Została pochowana 26 maja 1858 w podziemiach kościoła Świętego Krzyża, gdzie wcześniej został pochowany jej mąż Walenty Sobolewski i brat Stanisław Grabowski[23]. Po śmierci Izabeli Gabriela Zabiełłowa wyprowadziła się z Pałacu na Grzybowie, który aktem darowizny przekazała na rzecz Zgromadzenia Księży Misjonarzy. W miejscu dawnej posiadłości w 1861 rozpoczęto budowę kościoła Wszystkich Świętych[24].
Znane są dwa portrety Sobolewskiej pędzla Józefa Grassiego. Pierwszy z nich znajduje się w Muzeum Narodowym w Poznaniu, zaś drugi, przedstawiający Izabelę jako Sybillę, w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ A. Cz. Dobroński, A. Lechowski, Izabela Branicka w 200-lecie śmierci, Białystok 2008, s. 5.
- ↑ A. Boniecki, Herbarz polski. T. 7: Grabowscy – Hulkiewiczowie, Warszawa 1904, s. 10.
- ↑ a b K. Zienkowska, Stanisław August Poniatowski, Wrocław 2004, s. 272.
- ↑ A. Boniecki, Herbarz polski. T. 7: Grabowscy – Hulkiewiczowie, Warszawa 1904, s. 10–11.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 96–97.
- ↑ S. Wasylewski, Twarz i kobieta, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1960, s. 131.
- ↑ a b Listy do Elżbiety Grabowskiej. zamek-krolewski.pl. [dostęp 2014-08-14].
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 133. C. Dufresne, Pani Walewska, Warszawa 2004, s. 29, podaje błędną informację, jakoby Sobolewscy po ślubie zamieszkali w Paryżu.
- ↑ K. Sztarbałło, M. Wardzyński, Serce miasta. Kościół Świętego Krzyża w Warszawie, Warszawa 2010, s. 245, przyp. 97.
- ↑ K. W. Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą. T. 3, Warszawa 1858, s. 5.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 97.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 98.
- ↑ C. Dufresne, Pani Walewska, Warszawa 2004, s. 28–29.
- ↑ K. W. Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą. T. 3, Warszawa 1858, s. 4.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 162–163.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 165–166.
- ↑ Młochów. mlochowski.com. [dostęp 2014-08-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-17)].
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 129.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 135.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 132.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 135–136, 526–527.
- ↑ K. Kucz, Kurjer Warszawski, nr 134, Warszawa 1858, s. 691.
- ↑ K. Kucz, Kurjer Warszawski, nr 137, Warszawa 1858, s. 711.
- ↑ N. Kicka, Pamiętniki, Warszawa 1972, s. 137–138, 188.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Młochów. mlochowski.com. [dostęp 2014-08-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-17)].
- Listy do Elżbiety Grabowskiej. zamek-krolewski.pl. [dostęp 2014-08-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-17)].
- Boniecki A., Herbarz polski. T. 7: Grabowscy – Hulkiewiczowie, Gebethner i Wolff, Warszawa 1904, s. 10–11. (e-biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego)
- Dobroński A. Cz., Lechowski A., Izabela Branicka w 200-lecie śmierci, Muzeum Podlaskie w Białymstoku, Białystok 2008, ISBN 978-83-87026-8-82, s. 5.
- Dufresne C., Pani Walewska, Świat Książki, Warszawa 2004, ISBN 83-7311-889-6, s. 28–29.
- Kicka N., Pamiętniki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1972, s. 90, 96–101, 129, 132–138, 163–166, 188, 526–527.
- Kucz K. (red.), Kurjer Warszawski, nr 134, B. Kiciński, Warszawa 1858, s. 691. (e-biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego)
- Kucz K. (red.), Kurjer Warszawski, nr 137, B. Kiciński, Warszawa 1858, s. 711. (e-biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego)
- Sztarbałło K., Wardzyński M. (red.), Serce miasta. Kościół Świętego Krzyża w Warszawie, Mazowiecka Jednostka Wdrażania Projektów Unijnych, Warszawa 2010, ISBN 978-83-61277-34-7, s. 244–245.
- Wasylewski S., Twarz i kobieta, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1960, s. 131.
- Wójcicki K. W., Cmentarz Powązkowski pod Warszawą. T. 3, Warszawa 1858, Drukarnia S. Orgelbranda, s. 4–5. (Biblioteka Narodowa Polona)
- Zienkowska K., Stanisław August Poniatowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2004, ISBN 83-04-04725-X, s. 272.