Józef Gitler-Barski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Gitler-Barski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 3 marca 1898
Warszawa
Data i miejsce śmierci 28 maja 1990
Warszawa
Sekretarz generalny Jointu
Okres od 1945
do 1950
Przynależność polityczna Frakcja Żydowska PPR, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Dyrektor Zakładów Przemysłu Cukierniczego im. 22 Lipca
Okres od 1956
do 1967
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Poprzednik Otto Roubinek
Następca Andrzej Karbowniczek
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy
Grób Józefa i Celiny Gitler-Barskich na cmentarzu żydowskim w Warszawie

Józef Gitler-Barski[1] (jid. יוסף גיטלער־בארסקי; ur. 3 marca 1898 w Warszawie, zm. 28 maja 1990 w Warszawie) – działacz społeczności żydowskiej w Polsce, z wykształcenia ekonomista, sekretarz generalny Jointu w RP (1945–1950), dyrektor naczelny PKO (1950–1953). Wieloletni dyrektor Zakładów Przemysłu Cukierniczego im. 22 Lipca. Radny Stołecznej Rady Narodowej (1958–1961).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W młodości studiował na Uniwersytecie w Monachium. Podczas pobytu w Bawarii zaangażował się w działalność Związku Spartakusa, biorąc udział w wypadkach rewolucyjnych lat 1918–1919. W 1919 został aresztowany i wydalony do Polski. Podjął studia ekonomiczne w Wolnej Wszechnicy Polskiej (1924–1928). Od 1922 sprawował kierownicze funkcje w Joincie oraz Centosie (Centrala Towarzystw Opieki nad Sierotami i Dziećmi Opuszczonymi). Działał w Związku Zawodowym Pracowników Handlowych i Biurowych. Zaangażował się w działalność w Komunistycznej Partii Polski, za co został aresztowany przez władze sanacyjne. Podczas II wojny światowej przebywał w getcie warszawskim, gdzie związał się z PPR. Kontynuował również współpracę z Centosem. W latach 1943–1945 więziony w Bergen-Belsen, gdzie działał w ruchu oporu, wydając tajna gazetę obozową Tramwaj.

Po zakończeniu wojny powrócił do Polski. Zaangażował się w działalność społeczności żydowskiej jako działacz Centralnego Komitetu Żydów w Polsce (CKŻP). Sprawował odpowiedzialne funkcje w życiu społeczności żydowskiej, jak i na poziomie państwowym. Od 1945 do 1950 był sekretarzem generalnym Jointu, następnie zaś dyrektorem naczelnym PKO (1950–1952). W lutym 1953 został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa. Po wyjściu z więzienia objął funkcję wicedyrektora Zakładów Przemysłu Cukierniczego im. 22 Lipca, zaś w 1956 – dyrektora, którą pełnił do czasu przejścia na emeryturę w 1967. Za jego kadencji doszło do połączenia Zakładów Przemysłu Cukierniczego z Zakładami Syrena (d. Fabryka Czekolady Franciszek Fuchs i Synowie), podwoiła się również produkcja przemysłowa 22 Lipca[2]. W kadencji 1958–1961 wykonywał mandat radnego Stołecznej Rady Narodowej[3]. Działał jednocześnie w PZPR, zasiadając w Komitecie Ekonomicznym KW (Warszawskiego) i KC.

Publikował w Fołks Sztyme, gdzie pisał głównie na tematy ekonomiczne, a także w Biuletynie ŻIH oraz Bleter far geszychte. Zasiadał w Radzie Naukowej Żydowskiego Instytutu Historycznego, wcześniej działał w Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej. Był przewodniczącym, a następnie honorowym przewodniczącym Stowarzyszenia Żydowskiego Instytutu Historycznego. W 1986 wydał książkę Przeżycia i wspomnienia z lat okupacji, w której zebrano dotychczas publikowane przez niego artykuły, a także druki wcześniej niewydawane. Angażował się w działalność Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej (TWWP), zasiadając w jego władzach. Był również członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, a także działaczem Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierownictwa.

Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1946)[4], Orderem Sztandaru Pracy II klasy (1960), Medalem Tysiąclecia (1965), a także odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” (1977).

Żonaty z Celiną Gitler-Barską (1901–1990)[5], mieli dwoje dzieci. Zmarł w Warszawie na zawał serca. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej (kwatera 8, rząd 1)[6][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W niektórych publikacjach Józef Gitler lub Józef Barski.
  2. W 1955 zakłady wyprodukowały 22 242 ton słodyczy, w 1960 – 26 861, zaś w 1965 – 42 166, z czego 25,6% przypadło jednak na Syrenę. Zob. Mieczysław Kozłowski, Dzieje firmy E. Wedel, Warszawa 1993, s. 70–72.
  3. Radni Warszawy, „Życie Warszawy”, nr 30 z 4 lutego 1958, s. 1.
  4. M.P. z 1947 r. nr 25, poz. 136.
  5. „Fołks–Sztyme”, nr 23 z 8 czerwca 1990.
  6. Grób Józefa Gitler-Barskiego w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie.
  7. „Życie Warszawy”, nr 129 z 5 czerwca 1990, s. 12 (nekrolog).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • August Grabski: Działalność komunistyczna wśród Żydów w Polsce (1944-1949). Warszawa: Trio, 2004, s. 75. ISBN 83-88542-87-7.
  • פֿאָלקס שטימע”, נישטא מער יוסף גיטלער־בארסקי”, nr 24, 15 czerwca 1990, s. 2
  • Maurycy Horn, Wstęp do książki: Przeżycia i wspomnienia z lat okupacji, Warszawa 1986, s. 5–7.
  • Maurycy Horn, Pamięci Józefa Barskiego, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego w Polsce”, nr 3–4 (155–156), lipiec-grudzień 1990, s. 209–210
  • Dlaczego i po co chcą zostać ojcami... miasta?, „Życie Warszawy”, nr 20 z 23 stycznia 1958, s. 1