Józef Markowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Markowski
Data i miejsce urodzenia 4 kwietnia 1758
Pików
Data i miejsce śmierci 31 maja 1829
Kraków
profesor
Specjalność: medycyna, chemia, mineralogia
Alma Mater Szkoła Główna Koronna
Nauczyciel akademicki
Uczelnia Szkoła Główna Krakowska
Okres zatrudn. 1810-1829
Dziekan
Wydział Lekarski Szkoły Głównej Krakowskiej
Okres spraw. 1811–1814

Józef Markowski (ur. 4 kwietnia 1758 w Pikowie, zm. 31 maja 1829 w Krakowie) – polski lekarz, profesor chemii i mineralogii, wykładowca i dziekan Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 4 kwietnia 1758 w Pikowie położonym w ówczesnym województwie bracławskim na Ukrainie. Rodzice jego byli szlachtą unicką. Do szkół chodził w Lubartowie do księży bazylianów oraz do jezuitów w Winnicy. W 1781 zapisał się na wydział lekarski do Szkoły Głównej Krakowskiej. W 1785 ukończył studia oraz dostał stypendium Komisji Edukacji Narodowej na dalszą naukę za granicą. Został zobowiązany aby po zdobyciu dyplomu chirurga prowadzić wykłady z tego przedmiotu w krakowskiej uczelni.

Markowski ukończył w 1789 studia w Paryżu zdobywając dodatkowo wiedzę z zakresu fizyki, mineralogii, chemii, botaniki i zoologii. Wybuch rewolucji we Francji spowodował, że powrót do kraju przesunął o parę lat. Przybył do kraju dopiero w 1810. Przebywał we Francji ogółem 25 lat i w tym czasie zdobywał wiedzę z innych dziedzin. Uczęszczał na wykłady A. F. Fourcroya, L. B. Guytona de Morveau, C. L. Bertholleta, L. M. Vauquelina, L. H. Thenarda, G. B. de Sage’a i innych w Szkole Lekarskiej oraz był słuchaczem wykładów J. B. Lamarcka z zoologii bezkręgowców i mineralogii R. J. Haüy’ego. W 1805 obronił doktorat na podstawie pracy: Disertation sur la colique (Rozprawa o kolce). W tym czasie utrzymywał się prowadząc praktykę lekarską jak również udzielając korepetycji z matematyki, fizyki, chemii, mineralogii, botaniki i anatomii jak i sztuki wojennej. Głównymi jego uczniami byli Polacy tam przebywający, wśród nich byli Henryk Dąbrowski jego syn Jan Michał, T. Kościuszko i inni. Udzielał porad lekarskich ubogim oraz był lekarzem czternastu więzień paryskich. Do jego prywatnych pacjentek należała cesarzowa Józefina[1].

W połowie 1810 przybył do Warszawy i został mianowany profesorem chemii w Szkole Głównej Koronnej a z końcem roku dziekanem Wydziału Lekarskiego. Od 1817 prowadził wykłady z mineralogii. Zreorganizował pracownię chemiczną i położył duże zasługi dla rozwoju nowoczesnej chemii. W krakowskiej uczelni był zastępcą Nowosilcowa, konserwatora uczelni (Uniwersytet Krakowski miał w tej epoce przy każdym z dworów opiekuńczych tak zwanego konserwatora, który znowu miał w Krakowie swojego zastępcę, takim konserwatorem ze strony dworu carskiego był Nowosilcow).

Żonaty z Marią z Langelotów, zmarł 31 maja 1829 w Krakowie. Grób nie został odnaleziony, a w kościele św. Anny w Krakowie znajduje się tablica epitafijna ufundowana przez wdowę.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Niektóre z rozpraw prezentowanych na posiedzeniach krakowskiego Towarzystwa Naukowego:

  • O gazie wodorodo-węglikowym;
  • O chlorze;
  • O rozbiorze wód mineralnych;
  • O stosunku chemii do medycyny;
  • Doświadczenia z jodem i potassium;
  • O toxykologii;
  • Nadchlorek żywego srebra pod względem toxykologicznym;
  • Rozbiór wody Swoszowickiej (tamże, tom XI, str. 336),
    • krościeńskiej,
    • szczawnickiej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Piotr Daszkiewicz, Piotr Tarkowski. Działalność Józefa Markowskiego (1758-1829) w geologii. „Przegląd Górniczy”, s. 112, styczeń 2012 (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. Orgelbrand: Encyklopedia Powszechna. T. XVIII. Warszawa: S. Orgelbrandt, 1864, s. 21-22. [dostęp 2021-03-28]. (pol.)
  • Krystyna Łopata: Józef Markowski (1758-1829) : lekarz i chemik. W: Złota Księga Wydziału Chemii. Szczepaniec-Cięciak Elżbieta(red.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000, s. 115-120, seria: Złote Księgi Uniwersytetu Jagiellońskiego. ISBN 83-233-1304-0, 978-83-233-1304-5. [dostęp 2021-03-28]. (pol.)