Winnica (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Winnica
Вінниця
Ilustracja
Plac w centrum Winnicy
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód winnicki
Prawa miejskie 1640/1795[1]
Burmistrz Serhij Morhunow
Powierzchnia 113[2] km²
Populacja (2016)
• liczba ludności

373 302[3]
Nr kierunkowy +380 43
Kod pocztowy 21000
Tablice rejestracyjne AB
Podział miasta 3 rejony: zamostianski, łeninski, staromiski
Położenie na mapie obwodu winnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu winnickiego
Winnica
Winnica
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Winnica
Winnica
Ziemia49°13′48″N 28°28′48″E/49,230000 28,480000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Winnica (ukr. Вінниця, Winnycia) – miasto w środkowej części Ukrainy, nad Bohem, na wschodnim Podolu, stolica rejonu i obwodu winnickiego. W 2013 roku liczyło ok. 372 tys. mieszkańców[4].

Historia[edytuj]

Do Unii Lubelskiej (1569) w składzie Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1363 roku Fiodor Koriatowicz wybudował na miejscu dzisiejszej Winnicy drewniany zamek, co stało się początkiem rozwoju miasta. Nazwa „Winnica” pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie Władysława Jagiełły 13 czerwca 1385 roku. Miasto w XV wieku lokował na prawie magdeburskim Aleksander Jagiellończyk.

W 1545 roku komisarz Zygmunta Augusta stwierdził, że tutejszy drewniany zamek starościński jest niewielki, bo ma tylko 3 wieże i 30 horodni, dlatego należy go rozbudować. Zapisano także, że były na nim ówcześnie dwa działka i 26 hakownic. W mieście w 1545 roku było 274 domów.

W 1569 miasto zostało inkorporowane wraz z województwem bracławskim do Korony w ramach Rzeczypospolitej. Było miastem królewskim Korony[5], położonym w pierwszej połowie XVII wieku w starostwie winnickim w województwie bracławskim[6]. Od roku 1589 odbywały się tu sejmiki, od 1654 sądy grodzkie, od 1598 sądy ziemskie (przeniesione z Bracławia)[7] i sejmiki ziemskie.

Na początku XVII wieku miasto znacząco rozbudowano. Za sprawą Walentego Aleksandra Kalinowskiego wzniesiono nowy zamek oraz kolegium jezuickie[8]. W latach 1610-17 zbudowano kościół jezuitów, przy którym wyrosła nowa dzielnica Mury[8]. Niedługo później powstały także kościół i klasztor dominikanów[8]. W 1640 król Władysław IV Waza odnowił prawa miejskie magdeburskie[8].

Po pokoju w Buczaczu do pokoju w Karłowicach (1672–1699) pod panowaniem Turcji.

W latach 40-tych XVIII wieku powstał trzeci katolicki klasztor w Winnicy - kapucynów[9]. W 1773 powstała w Winnicy Szkoła Wydziałowa Komisji Edukacji Narodowej[10], a w 1783 roku Antoni Protazy Potocki podpisał tu statut zakładający Kompanię Handlową Polską (Kompanię Handlu Czarnomorskiego). W Winnicy stacjonowało dowództwo 4 Brygady Artylerii Armii Koronnej.

Sąd okręgowy w Winnicy na początku XX wieku

Po II rozbiorze Polski (1793) miasto znajdowało się w zaborze rosyjskim, jako siedziba ujezdu winnickiego guberni podolskiej.

W czasie zaboru rosyjskiego w mieście istniało Winnickie Gimnazjum Państwowe, w którym do upadku powstania listopadowego większość kadry stanowili polscy profesorowie, a wykłady odbywały się głównie w języku polskim[11]. W ramach represji po polskich powstaniach administracja carska zamykała klasztory katolickie, jako ostatni oo. kapucynów w 1888[9][12]. W 1898 w Winnicy zostało powołane Podolskie Towarzystwo Rolnicze w którym badania prowadził m.in. Ludwik Garbowski. W 1913 w mieście uruchomiono komunikację tramwajową.

W 1918 Ukraińska Republika Ludowa, Hetmanat i ponownie URL.

Quote-alpha.png
24 lipca 1919: Nie mogę pisać, nie mogę myśleć o wyklętej, nieszczęśliwej Winnicy. Dziś przyjechała stamtąd świeżo pani M. Od jej słów spokojnych, naocznych, dusza kamienieje. Dotychczas padło tam skazanych przez czerezwyczajkę trzy tysiące ludzi. Żaden z nich nie zginął inaczej jak w wyrafinowanych, straszliwych męczarniach. Byli wśród nich krzyżowani, skręcanie w zwoje kolczastetgo drutu, wbijani na pal, odzierani ze skóry, paleni...

Gdy kiedyś przyjdzie chwila, w której świat dowie się tego wszystkiego, gdy się odsłoni martyrologia tych stron, Europa nie uwierzy. Nie uwierzy, nie zechce uwierzyć, aby nie uczuć wiecznego wyrzutu sumienia, że podobne zbrodnie działy się bezkarnie przez pół roku, gdy tak łatwo można było im przeszkodzić.

[13].
Ulica w centrum Winnicy na początku XX wieku

W czasie ofensywy polsko-ukraińskiej na Kijów w wojnie polsko-bolszewickiej siedziba rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, miejsce spotkania Symona Petlury i Józefa Piłsudskiego. W czerwcu 1920 zajęte ostatecznie przez Armię Czerwoną, włączone do Ukraińskiej SRR (od 1922 w składzie ZSRR) do której należało do 1991 roku.

W latach 1937–1938 NKWD rozstrzelało i pochowało na terenie obecnego Centralnego Parku Miejskiego ponad 9000 osób, których groby ekshumowali Niemcy w 1943 (tzw. mord w Winnicy).

 Osobne artykuły: Wielki terror (ZSRR)mord w Winnicy.

W latach 1942–1943, w czasie II wojny światowej, około 10 km na północ od Winnicy, na wschód od szosy do Żytomierza (naprzeciw Strzyżawki), znajdowała się kwatera główna Hitlera (niem. Führerhauptquartier) FHQ Wehrwolf.

Winnica i jej okolice były miejscem działania Einsatzgruppe D, która wymordowała, jak się szacuje, do 28 tysięcy ludzi, w tym praktycznie całą żydowską populację miasta.

Od 1991 niepodległa Ukraina. Współcześnie Winnica jest najludniejszym miastem na Podolu.

25 lutego 2010 roku w Winnicy przy ulicy Sobornej 24 został otwarty Konsulat Generalny RP.

Zabytki[edytuj]

Zabytki niesakralne
Pałac Grocholskich
Mury miejskie
Dom lekarza Nowińskiego
Dom mecenasa Długołęckiego
Dom Grocholskich
Gmach dumy miejskiej
Tablica upamiętniająca wizytę J. Piłsudskiego
Wieża ciśnień
Gmach sądu okręgowego
Wybrane kamienice
Hotel Savoy
Hotel Pałac
Vinnytsia Soborna Str 50 photo1.jpg
Вул. Архітектора Артинова, 21 DSC 9674.JPG
Вінниця, Будинок колишньої школи Червоної Армії, в якому навчався Черняхівський І.Д., вул. Оводова 22.jpg
Винница. Здания на Соборной улице..JPG
Вінниця - Готель "Франціія". Вул. Соборна, 34 P1090188.JPG
Житловий будинок, Вінниця, вул. Соборна 37.JPG
Житловий будинок, Вінниця, вул. Соборна 79.JPG
  • kościół i kolegium jezuitów z lat 1610-1617 w stylu barokowym, obecnie archiwum obwodowe
  • kościół i klasztor dominikanów z 1758 roku w stylu barokowym, w miejscu starszego z XVII wieku, fundacji sędziego Michała Grocholskiego. Po upadku powstania listopadowego zamieniony w 1832 roku przez Rosjan na prawosławny sobór Przemienienia Pańskiego. Po 1839 roku zmieniono kształt hełmów wież na czterospadowe. Po 1917 roku wieże obniżono. Wiosną 1920 roku kościół zwiedzali Józef Piłsudski z Semenem Petlurą. W 1930 roku władze radzieckie umieściły w kościele składy, a od 1962 roku salę gimnastyczną. Od 1980 do 1990 roku mieściła się tu sala muzyczna. Obecnie katedra eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[14]
  • kościół oo. kapucynów z 1746 roku, fundacji starosty Ludwika Kalinowskiego, po 1990 r. znalazły się w nim organy z wyrzuconego z przejętego przez prawosławnych kościoła podominikańskiego
  • mury miejskie z XVII wieku w ruinie
  • drewniana cerkiew św. Mikołaja z 1746 r.
  • zamek (pozostała po nim tylko góra zamkowa nad Południowym Bugiem - Bohem)
  • Pałac Grocholskich w Pietniczanach
  • Hotel Savoy z 1912 roku w stylu eklektycznym
  • willa kapitana Czetkowa z początku XX wieku w stylu secesyjnym
  • dom lekarza Nowińskiego, w którym przebywał w roku 1920 Józef Piłsudski
  • dom mecenasa Długołęckiego w stylu secesyjnym
  • dom Grocholskich (współcześnie biblioteka medyczna)[15]
  • kaplica z tablicą ku czci pomordowanych Polaków na terenie dawnego Cmentarza Polskiego (ob. Centralnyj Gorodskij Park)[16]
  • gmach miejskiej dumy z 1911 r., w którym gościł w 1920 Józef Piłsudski (wizytę upamiętnia tablica w językach polskim i ukraińskim)
  • wieża ciśnień z 1912 r.
  • gmach sądu okręgowego z pocz. XX w., później przebudowany
  • kamienice z XIX i XX w.
  • koszary wojskowe z lat 1887-1889
  • Synagoga Główna z 1987 r.
  • cerkiew Zmartwychwstania Chrystusa z 1910 r.
  • budynek poczty z 1912 r.
  • kompleks szkolny na Starym Mieście z pocz. XX w.
  • dworzec kolejowy z 1950 r.

Religia[edytuj]

Zabytkowe świątynie
Kościół Dominikanów (obecnie sobór Przemienienia Pańskiego)
Barokowy kościół kapucynów
Dawny kościół jezuitów
Cerkiew św. Mikołaja
Cerkiew Zmartwychwstania

Winnica jest siedzibą eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[17] oraz eparchii winnickiej niekanonicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego[18]. W mieście funkcjonują cztery parafie katolickie (na Wiszence, Tiażyłowie, Piętniczanach oraz na ulicy Sobornej. przy ostatniej działa klasztor kapucynów[19]). W Winnicy działa zbór chrześcijan baptystów „Dom Ewangelii”[20] oraz świątynia Międzynarodowego Towarzystwa Świadomości Kryszny[21]. W Winnicy funkcjonuje również kilkanaście zborów Świadków Jehowy[22].

Winnica jest jednym z największych ośrodków neokatechumenatu na Ukrainie. Obecnie w mieście przy kościele Matki Boskiej Anielskiej istnieje około 15 wspólnot neokatechumenalnych.

Transport[edytuj]

W pobliżu Winnicy mieści się port lotniczy Winnica, obsługujący m.in. loty do Warszawy. Znajdują się tu także dworce autobusowy oraz kolejowy, będący jednym z większych na Ukrainie[23].

Komunikacja miejska jest obsługiwana przez tramwaje, trolejbusy i autobusy.

Ludzie związani z Winnicą[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Winnicą.

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. А. Івченко: Міста України. Київ: 1999, s. 89. ISBN 966-7085-56-2.
  2. Парламент ухвалив розширення Вінниці – на 4,5 тис га (ukr.). [dostęp 2017-03-15].
  3. [1]
  4. Чисельність населення на 1 листопада 2013 року (ukr.). Головне управління статистики у Вінницькій області. [dostęp 2014-01-05].
  5. Winnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa, 1893.
  6. Lustracye królewszczyzn ziem ruskich, Wołynia, Podola i Ukrainy z piérwszéj połowy XVII wieku / wydał Aleksander Jabłonowski, Warszawa 1877, s. 75.
  7. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  8. a b c d Winnica Miasteczko na Dzikich Polach. Otwarty Przewodnik Krajoznawczy. [dostęp 2016-12-05].
  9. a b Winnica katolicka. Część II. Kurier Galicyjski. [dostęp 2016-12-05].
  10. [2]
  11. Kurier Galicyjski”, 13-30 stycznia 2012, nr 1(149), s. 14.
  12. [3]
  13. Zofia Kossak-Szczucka, Pożoga. Wspomnienie z Wołynia 1917-1919
  14. Свято-Преображенский Кафедральный Собор. Винница город.
  15. [4]
  16. Winnica: pamiątkowe tablice na byłym cmentarzu, kresy.wm.pl [dostęp 2016-09-29].
  17. ВІННИЦЬКА єпархія.
  18. КАРТА ЄПАРХІЙ.
  19. KLASZTOR Kapucynów w Winnicy.
  20. Баптистская церковь в городе Виннице.
  21. Винницкое общество сознания Кришны.
  22. Znajdź miejsce zebrań Świadków Jehowy. jw.org. [dostęp 2015-11-15].
  23. [5]

Bibliografia[edytuj]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, Warszawa, 1880–1902, s. 553.

Linki zewnętrzne[edytuj]