Winnica (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Winnica
Вінниця
Ilustracja
Kościół Dominikanów (obecnie sobór Przemienienia Pańskiego)
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód winnicki
Prawa miejskie 1640/1795[1]
Burmistrz Serhij Morhunow
Powierzchnia 68,68[2] km²
Populacja (2016)
• liczba ludności

373 302[3]
Nr kierunkowy +380 43
Kod pocztowy 21000
Tablice rejestracyjne AB
Podział miasta 3 rejony: zamostianski, łeninski, staromiski
Położenie na mapie obwodu winnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu winnickiego
Winnica
Winnica
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Winnica
Winnica
Ziemia49°13′48″N 28°28′48″E/49,230000 28,480000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Winnica (ukr. Вінниця, Winnycia) – miasto w środkowej części Ukrainy, nad Bohem, na wschodnim Podolu, stolica rejonu i obwodu winnickiego. W 2013 roku liczyło ok. 372 tys. mieszkańców[4].

Historia[edytuj]

Do Unii Lubelskiej (1569) w składzie Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1363 roku Fiodor Koriatowicz wybudował na miejscu dzisiejszej Winnicy drewniany zamek, co stało się początkiem rozwoju miasta. Nazwa „Winnica” pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie Władysława Jagiełły 13 czerwca 1385 roku. Miasto w XV wieku lokował na prawie magdeburskim Aleksander Jagiellończyk.

W 1545 roku komisarz Zygmunta Augusta stwierdził, że tutejszy drewniany zamek starościński jest niewielki, bo ma tylko 3 wieże i 30 horodni, dlatego należy go rozbudować. Zapisano także, że były na nim ówcześnie dwa działka i 26 hakownic. W mieście w 1545 roku było 274 domów.

W 1569 miasto zostało inkorporowane wraz z województwem bracławskim do Korony w ramach Rzeczypospolitej. Było miastem królewskim Korony[5], położonym w pierwszej połowie XVII wieku w starostwie winnickim w województwie bracławskim[6]. Od roku 1589 odbywały się tu sejmiki, od 1654 sądy grodzkie, od 1598 sądy ziemskie (przeniesione z Bracławia)[7] i sejmiki ziemskie.

Na początku XVII wieku miasto znacząco rozbudowano. Za sprawą Walentego Aleksandra Kalinowskiego wzniesiono nowy zamek oraz kolegium jezuickie[8]. W latach 1610-17 zbudowano kościół jezuitów, przy którym wyrosła nowa dzielnica Mury[8]. Niedługo później powstały także kościół i klasztor dominikanów[8]. W 1640 król Władysław IV Waza odnowił prawa miejskie magdeburskie[8].

Po pokoju w Buczaczu do pokoju w Karłowicach (1672–1699) pod panowaniem Turcji.

W latach 40-tych XVIII wieku powstał trzeci katolicki klasztor w Winnicy - kapucynów[9]. W 1773 powstała w Winnicy Szkoła Wydziałowa Komisji Edukacji Narodowej[10], a w 1783 roku Antoni Protazy Potocki podpisał tu statut zakładający Kompanię Handlową Polską (Kompanię Handlu Czarnomorskiego). W Winnicy stacjonowało dowództwo 4 Brygady Artylerii Armii Koronnej.

Po II rozbiorze Polski (1793) miasto znajdowało się w zaborze rosyjskim, jako siedziba ujezdu winnickiego guberni podolskiej.

Sąd okręgowy w Winnicy na początku XX wieku

W czasie zaboru rosyjskiego w mieście istniało Winnickie Gimnazjum Państwowe, w którym do upadku powstania listopadowego większość kadry stanowili polscy profesorowie, a wykłady odbywały się głównie w języku polskim[11]. W ramach represji po polskich powstaniach administracja carska zamykała klasztory katolckie, jako ostatni oo. kapucynów w 1888[9][12]. W 1898 w Winnicy zostało powołane Podolskie Towarzystwo Rolnicze w którym badania prowadził m.in. Ludwik Garbowski. W 1913 w mieście uruchomiono komunikację tramwajową.

W 1918 Ukraińska Republika Ludowa, Hetmanat i ponownie URL. W czasie ofensywy polsko-ukraińskiej na Kijów w wojnie polsko-bolszewickiej siedziba rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, miejsce spotkania Symona Petlury i Józefa Piłsudskiego. W czerwcu 1920 zajęte ostatecznie przez Armię Czerwoną, włączone do Ukraińskiej SRR (od 1922 w składzie ZSRR) do której należało do 1991 roku.

W latach 1937–1938 NKWD rozstrzelało i pochowało na terenie obecnego Centralnego Parku Miejskiego ponad 9000 osób, których groby ekshumowali Niemcy w 1943 (tzw. mord w Winnicy).

 Osobne artykuły: Wielki terror (ZSRR)mord w Winnicy.

W latach 1942–1943, w czasie II wojny światowej, około 10 km na północ od Winnicy, na wschód od szosy do Żytomierza (naprzeciw Strzyżawki), znajdowała się kwatera główna Hitlera (niem. Führerhauptquartier) FHQ Wehrwolf.

Winnica i jej okolice były miejscem działania Einsatzgruppe D, która wymordowała, jak się szacuje, do 28 tysięcy ludzi, w tym praktycznie całą żydowską populację miasta.

Od 1991 niepodległa Ukraina. Współcześnie Winnica jest najludniejszym miastem na Podolu.

25 lutego 2010 roku w Winnicy przy ulicy Sobornej 24 został otwarty Konsulat Generalny RP.

Zabytki[edytuj]

Barokowy kościół kapucynów
Cerkiew św. Mikołaja
Pałac Grocholskich
Dom mecenasa Długołęckiego
  • kościół i kolegium jezuitów z lat 1610-1617 w stylu barokowym, obecnie archiwum obwodowe
  • kościół i klasztor dominikanów z 1758 roku w stylu barokowym, w miejscu starszego z XVII wieku, fundacji sędziego Michała Grocholskiego. Po upadku powstania listopadowego zamieniony w 1832 roku przez Rosjan na prawosławny sobór Przemienienia Pańskiego. Po 1839 roku zmieniono kształt hełmów wież na czterospadowe. Po 1917 roku wieże obniżono. Wiosną 1920 roku kościół zwiedzali Józef Piłsudski z Semenem Petlurą. W 1930 roku władze radzieckie umieściły w kościele składy, a od 1962 roku salę gimnastyczną. Od 1980 do 1990 roku mieściła się tu sala muzyczna. Obecnie katedra eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[13]
  • kościół oo. kapucynów z 1746 roku, fundacji starosty Ludwika Kalinowskiego, po 1990 r. znalazły się w nim organy z wyrzuconego z przejętego przez prawosławnych kościoła podominikańskiego
  • mury miejskie z XVII wieku w ruinie
  • drewniana cerkiew św. Mikołaja z 1746 r.
  • zamek (pozostała po nim tylko góra zamkowa nad Południowym Bugiem - Bohem)
  • Pałac Grocholskich w Pietniczanach
  • Hotel Savoy z 1912 roku w stylu eklektycznym
  • willa kapitana Czetkowa z początku XX wieku w stylu secesyjnym
  • dom lekarza Nowińskiego, w którym przebywał w roku 1920 Józef Piłsudski
  • dom mecenasa Długołęckiego w stylu secesyjnym
  • kaplica z tablicą ku czci pomordowanych Polaków na terenie dawnego Cmentarza Polskiego (ob. Centralnyj Gorodskij Park)[14]
  • wieża ciśnień z 1912 r.
  • gmach sądu okręgowego
  • dworzec kolejowy

Religia[edytuj]

Winnica jest siedzibą eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[15] oraz eparchii winnickiej niekanonicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego[16]. W mieście funkcjonują cztery parafie katolickie (na Wiszence, Tiażyłowie, Piętniczanach oraz na ulicy Sobornej. przy ostatniej działa klasztor kapucynów[17]). W Winnicy działa zbór chrześcijan baptystów „Dom Ewangelii”[18] oraz świątynia Międzynarodowego Towarzystwa Świadomości Kryszny[19]. W Winnicy funkcjonuje również kilkanaście zborów Świadków Jehowy[20].

Winnica jest jednym z największych ośrodków neokatechumenatu na Ukrainie. Obecnie w mieście przy kościele Matki Boskiej Anielskiej istnieje około 15 wspólnot neokatechumenalnych.

Ludzie związani z Winnicą[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Winnicą.

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. А. Івченко: Міста України. Київ: 1999, s. 89. ISBN 966-7085-56-2.
  2. Місто Вінниця (ukr.). Вінницька міська рада. [dostęp 2014-01-05].
  3. [1]
  4. Чисельність населення на 1 листопада 2013 року (ukr.). Головне управління статистики у Вінницькій області. [dostęp 2014-01-05].
  5. Winnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  6. Lustracye królewszczyzn ziem ruskich, Wołynia, Podola i Ukrainy z piérwszéj połowy XVII wieku / wydał Aleksander Jabłonowski, Warszawa 1877, s. 75.
  7. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  8. a b c d Winnica Miasteczko na Dzikich Polach. Otwarty Przewodnik Krajoznawczy. [dostęp 2016-12-05].
  9. a b Winnica katolicka. Część II. Kurier Galicyjski. [dostęp 2016-12-05].
  10. [2]
  11. Kurier Galicyjski”, 13-30 stycznia 2012, nr 1(149), s. 14.
  12. [3]
  13. Свято-Преображенский Кафедральный Собор. Винница город.
  14. Winnica: pamiątkowe tablice na byłym cmentarzu, kresy.wm.pl [dostęp 2016-09-29].
  15. ВІННИЦЬКА єпархія.
  16. КАРТА ЄПАРХІЙ.
  17. KLASZTOR Kapucynów w Winnicy.
  18. Баптистская церковь в городе Виннице.
  19. Винницкое общество сознания Кришны.
  20. Znajdź miejsce zebrań Świadków Jehowy. jw.org. [dostęp 2015-11-15].

Bibliografia[edytuj]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, Warszawa, 1880–1902, s. 553.

Linki zewnętrzne[edytuj]