Winnica (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Winnica
Вінниця
Kościół Dominikanów (obecnie sobór Przemienienia Pańskiego)
Kościół Dominikanów (obecnie sobór Przemienienia Pańskiego)
Herb Flaga
Herb Winnicy Flaga Winnicy
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Vinnytsia Oblast.svg winnicki
Prawa miejskie 1640/1795[1]
Burmistrz Wołodymyr Hrojsman
Powierzchnia 68,68[2] km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

372 189[3]
5 419 os./km²
Nr kierunkowy +380 43
Kod pocztowy 21000
Tablice rejestracyjne AB
Podział miasta 3 rejony: zamostjański, leniński, staromiski
Położenie na mapie obwodu winnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu winnickiego
Winnica
Winnica
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Winnica
Winnica
Ziemia 49°13′48″N 28°28′48″E/49,230000 28,480000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Siedziba administracji państwowej i lokalnej
Uniwersytet Pedagogiczny
Barokowy kościół kapucynów
Cerkiew św. Mikołaja z 1746
Cerkiew greckokatolicka
Dworzec kolejowy
Secesyjna willa kapitana Czetkowa

Winnica (ukr. Вінниця) – miasto w środkowej części Ukrainy, nad Bohem, na wschodnim Podolu. Stolica obwodu winnickiego. 372 189 mieszkańców (według stanu na 1 listopada 2013)[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Do Unii Lubelskiej (1569) w składzie Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1363 roku Fiodor Koriatowicz wybudował na miejscu dzisiejszej Winnicy drewniany zamek, co stało się początkiem dla rozwoju miasta. Nazwa „Winnica” pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie Władysława Jagiełły 13 czerwca 1385 roku. Miasto w XV wieku lokował na prawie magdeburskim Aleksander Jagiellończyk.

W 1545 roku komisarz Zygmunta Augusta stwierdził, że tutejszy drewniany zamek starościński jest niewielki, bo ma tylko 3 wieże i 30 horodni, dlatego należy go rozbudować. Zapisano także, że były na nim ówcześnie dwa działka i 26 hakownic. W mieście w 1545 roku było 274 domów.

W 1569 miasto zostało inkorporowane wraz z województwem bracławskim do Korony w ramach Rzeczypospolitej. Było miastem królewskim Korony[4].

Od 1589 odbywały się tu sejmiki, od 1654 r. sądy grodzkie, od 1598 r. sądy ziemskie (przeniesione z Bracławia)[5] i sejmiki ziemskie.

Po pokoju w Buczaczu do pokoju w Karłowicach (1672–1699) pod panowaniem Turcji.

W 1783 roku Prot Potocki podpisał tu statut zakładający Kompanię Handlową Polską (Kompanię Handlu Czarnomorskiego).

Po II rozbiorze Polski (1793) miasto znajdowało się w zaborze rosyjskim, jako siedziba ujezdu winnickiego guberni podolskiej.

W czasie zaboru rosyjskiego w mieście istniało Winnickie Gimnazjum Państwowe, w którym do upadku powstania listopadowego większość kadry stanowili polscy profesorowie, a wykłady odbywały się głównie w języku polskim[6]. W 1898 r. w Winnicy zostało powołane Podolskie Towarzystwo Rolnicze w którym badania prowadził m.in. Ludwik Garbowski.

W 1918 Ukraińska Republika Ludowa, Hetmanat i ponownie URL. W czasie ofensywy polsko-ukraińskiej na Kijów w wojnie polsko-bolszewickiej siedziba rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, miejsce spotkania Symona Petlury i Józefa Piłsudskiego. W czerwcu 1920 zajęte ostatecznie przez Armię Czerwoną, włączone do Ukraińskiej SRR (od 1922 w składzie ZSRR) do której należało do 1991 roku.

W latach 1937–1938 NKWD rozstrzelało i pochowało na terenie obecnego Centralnego Parku Miejskiego ponad 9000 osób, których groby ekshumowali Niemcy w 1943 (tzw. mord w Winnicy).

 Osobne artykuły: Wielki terror (ZSRR)mord w Winnicy.

W latach 1942–1943, w czasie II wojny światowej, około 10 km na północ od Winnicy, na wschód od szosy do Żytomierza (naprzeciw Strzyżawki), znajdowała się kwatera główna Hitlera (niem. Führerhauptquartier) FHQ Wehrwolf.

Winnica i jej okolice były miejscem działania Einsatzgruppe D, która wymordowała, jak się szacuje, do 28 tysięcy ludzi, w tym praktycznie całą żydowską populację miasta.

Od 1991 niepodległa Ukraina.

25 lutego 2010 roku w Winnicy przy ulicy Sobornej 24 został otwarty Konsulat Generalny RP.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • kościół i kolegium jezuitów z lat 1610-1617 w stylu barokowym, obecnie archiwum obwodowe
  • kościół i klasztor dominikanów z 1758 roku w stylu barokowym, w miejscu starszego z XVII wieku, fundacji sędziego Michała Grocholskiego. Po upadku powstania listopadowego zamieniony w 1832 roku przez Rosjan na prawosławny sobór Przemienienia Pańskiego. Po 1839 roku zmieniono kształt hełmów wież na czterospadowe. Po 1917 roku wieże obniżono. Wiosną 1920 roku kościół zwiedzali Józef Piłsudski z Semenem Petlurą. W 1930 roku władze radzieckie umieściły w kościele składy, a od 1962 roku salę gimnastyczną. Od 1980 do 1990 roku mieściła się tu sala muzyczna. Obecnie katedra eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[7]
  • kościół oo. kapucynów z 1746 roku, fundacji starosty Ludwika Kalinowskiego, po 1990 r. znalazły się w nim organy z wyrzuconego z przejętego przez prawosławnych kościoła podominikańskiego
  • mury miejskie z XVII wieku w ruinie
  • drewniana cerkiew św. Mikołaja z 1746 r.
  • dworzec kolejowy
  • zamek (pozostała po nim tylko góra zamkowa nad Południowym Bugiem - Bohem)
  • dawny pałac Grocholskich w Pietniczanach
  • Hotel Savoy z 1912 roku w stylu eklektycznym
  • willa kapitana Czetkowa z początku XX wieku w stylu secesyjnym
  • dom lekarza Nowińskiego, w którym przebywał w roku 1920 Józef Piłsudski
  • dom mecenasa Długołęckiego w stylu secesyjnym

Religia[edytuj | edytuj kod]

Winnica jest siedzibą eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[8] oraz eparchii winnickiej niekanonicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego[9]. W mieście funkcjonują cztery parafie katolickie (na Wiszence, Tiażyłowie, Piętniczanach oraz na ulicy Sobornej. przy ostatniej działa klasztor kapucynów[10]). W Winnicy działa zbór chrześcijan baptystów „Dom Ewangelii”[11] oraz świątynia Międzynarodowego Towarzystwa Świadomości Kryszny[12]. W Winnicy funkcjonuje również kilkanaście zborów Świadków Jehowy.

Winnica jest jednym z największych ośrodków neokatechumenatu na Ukrainie. Obecnie w mieście przy kościele Matki Boskiej Anielskiej istnieje około 15 wspólnot neokatechumenalnych.

Ludzie związani z Winnicą[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Winnicą.
  • Jan Glińczewski - wieloletni prezes Konfederacji Polaków Podola
  • Jerzy Wójcicki - redaktor gazety i portalu "Słowo Polskie", prezes Stowarzyszenia "Kresowiacy", rzecznik Partii Polaków "Solidarność"

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. А. Івченко: Міста України. Київ: 1999, s. 89. ISBN 966-7085-56-2.
  2. Місто Вінниця (ukr.). Вінницька міська рада. [dostęp 2014-01-05].
  3. 3,0 3,1 Чисельність населення на 1 листопада 2013 року (ukr.). Головне управління статистики у Вінницькій області. [dostęp 2014-01-05].
  4. Winnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  5. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  6. Kurier Galicyjski”, 13-30 stycznia 2012, nr 1(149), s. 14.
  7. Свято-Преображенский Кафедральный Собор. Винница город.
  8. ВІННИЦЬКА єпархія.
  9. КАРТА ЄПАРХІЙ.
  10. KLASZTOR Kapucynów w Winnicy.
  11. Баптистская церковь в городе Виннице.
  12. Винницкое общество сознания Кришны.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, Warszawa, 1880–1902, s. 553.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]