Jan Arnošt Smoler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Arnošt Smoler
Ilustracja
Data urodzenia 1816
Data śmierci 1884
Zawód, zajęcie pisarz, wydawca

Jan Arnošt Smoler (wym. [ˈjan ˈaʀnɔʃt ˈsmɔlɛʀ]; ur. 3 marca 1816, zm. 13 czerwca 1884) – górnołużycki pisarz i wydawca. Przywódca serbołużyckiego odrodzenia narodowego w XIX w.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jan Arnošt Smoler urodził się we wsi Łućo, obecnie Merzdorf. Jego ojciec Jan Karol Smoler pracował tam jako nauczyciel. W 1821 został przeniesiony do wsi Łaz i pełnił tu dodatkowo funkcję kantora w miejscowej parafii ewangelickiej. W 1830 roku Smoler rozpoczął studia w gimnazjum w Budziszynie. Tu organizował kółko samokształceniowe dla kolegów Łużyczan, którego celem było poznawanie języka i kultury serbskołużyckiej. W 1835 roku poznał Handrija Zejlera, który przyjechał do Łaz jako pastor. W 1836 roku Smoler rozpoczął studia teologiczne we Wrocławiu. Zbierał studiujących Łużyczan i organizował Łużycko-niemieckie Towarzystwo Badania Dziejów i Języków Łużyckich. Początkowo pełnił w nim funkcję sekretarza, a od 1839 roku prezesa. W 1839 roku zaproponował zmiany w sposobie zapisywania tekstów serbskołużyckich. Swoją propozycję opublikował w 1842 roku w Krótkim wykładzie ogólnych zasad pisowni (Krotke wulozenje powsitkowlleho prawjepisanja)[1].

W latach 1841–1843 wydał obszerny zbiór pieśni ludowych i podań łużyckich pod tytułem Pjesnički hornych a delnych Łužiskich Serbow, mający podstawowe znaczenie dla etnografii łużyckiej[2].

W 1842 roku rozpoczął studia slawistyczne na Uniwersytecie Wrocławskim. W 1845 roku nie kończąc ich wyjechał do Budziszyna. Ósmego kwietnia 1845 roku zorganizował spotkanie działaczy łużyckich na którym została podjęta decyzja o utworzeniu Macierzy Serbskołużyckiej – Maćica Serbska. Smoler utworzył i został redaktorem pisma organizacji, które otrzymało nazwę Časopis Towarstwa Maćicy Serbskeje. Na zakończenie zebrania w którym wzięli udział m. innymi H. Zejler, Korla Awgust Mosak-Kłosopólski, Křesćan Bohuwěr Pful po występie chóru, który zakończył zebranie śpiewając niemieckie i słowiańskie pieśni, podjęto decyzję o organizowaniu corocznych koncertów, którym nadano nazwę Święta pieśni (spewanske swjedźenje). W okresie Wiosny Ludów (1848–1849) był zwolennikiem zachowania lojalności wobec króla i rządu Saksonii, licząc na ustępstwa z jego strony. Kiedy w 1849 do Budziszyna przyjechał Michał Bakunin w celu namówienia Smolera do poparcia rewolucji w Saksonii, Smoler nie zgodził się na to i także pod jego wpływem ruch łużycki pozostał lojalny wobec monarchii saskiej. Po upadku rewolucji rząd saski zgodził się na pewne koncesje na rzecz Serbów łużyckich w zakresie polityki kulturalnej (zgoda na nauczanie górnołużyckiego w gimnazjum w Budziszynie, zgoda na bezpłatnych tłumaczy w sądach z górnołużyckiego na niemiecki)[3]. W 1850 roku został nauczycielem górnołużyckiego w gimnazjum w Budziszynie i rok później wydał dla uczniów Małą gramatykę języka serbołużyckiego (Mała recnica serbska)[1].

W 1872 roku Smoler został przewodniczącym Maćicy Serbskiej i zaczął zbierać fundusze na budowę domu dla organizacji. Podróżował po Europie zbierając pieniądze na ten cel. W 1875 roku wyjechał do Poznania, gdzie zwiedza Bazar, który stał się wzorem dla budowy domu dla Maćicy. Zmarł w Budziszynie[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Kronika V. Jan Arnošt Smoler (1816 – 1884) Lud 1984 t. 68 s. 335–344
  2. Krzysztof Radosław Mazurski, Andrzej Zieliński, Łużyce, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984, s. 71, ISBN 83-03-00772-6, OCLC 76329792.
  3. Parczewski Alfons, Jan Ernest Smoler. Ustęp z historii narodowego odrodzenia Górnych Łużyc., 1883.