Jerzy Duszyński (biochemik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy biochemika. Zobacz też: inne osoby nazywające się Jerzy Duszyński.
Jerzy Duszyński
Data i miejsce urodzenia 6 marca 1949
Warszawa
Profesor nauk biologicznych
Specjalność: biochemia
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Doktorat 1975
Habilitacja 1983
Profesura 18 października 1993
Prezes Polskiej Akademii Nauk
Okres spraw. od 2015
Poprzednik Michał Kleiber

Jerzy Duszyński (ur. 6 marca 1949[1] w Warszawie[2]) – polski biochemik, profesor nauk biologicznych, w latach 2008–2009 wiceminister nauki, profesor zwyczajny Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN[3], dziekan Wydziału II Nauk Biologicznych i Rolniczych Polskiej Akademii Nauk, od 2015 prezes PAN.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Działalność zawodowa i naukowa[edytuj | edytuj kod]

W 1971 ukończył studia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Warszawskiego. Doktoryzował się w 1975, zaś w 1983 uzyskał stopień doktora habilitowanego[4]. 18 października 1993 otrzymał tytuł profesora nauk biologicznych. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z biochemią[3].

Zawodowo związany z Polską Akademią Nauk, gdzie zajmował m.in. stanowiska dziekana Wydziału II Nauk Biologicznych i Rolniczych oraz członka prezydium PAN (w kadencji 2011–2014[5]). Pełnił funkcję sekretarza (1990–1992) i przewodniczącego (1996–2001) rady naukowej, a także wicedyrektora ds. naukowych (2002–2003) i dyrektora (2003–2008) Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN. W 2007 został członkiem korespondentem PAN[1]. 19 marca 2015 wybrany na prezesa Polskiej Akademii Nauk, pokonując w głosowaniu Mirosławę Marody[2]. W październiku 2018 został wybrany na drugą kadencję (2019–2022), będąc wówczas jedynym kandydatem na tę funkcję[4].

W swoim dorobku ma kilkadziesiąt publikacji w prestiżowych międzynarodowych czasopismach naukowych. Wygłaszał wiele zaproszonych wykładów na międzynarodowych zjazdach naukowych. Członek Academia Europaea, członek zagraniczny Chińskiej Akademii Nauk[6], a także członek rady dyrektorów instytutu badawczego IRB Barcelona[7] oraz rady STS Forum w Japonii.

Główne dokonania naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • Pierwsze eksperymentalne udokumentowanie zjawiska kanałowania substratów oraz istnienia wewnątrzkomórkowych mikrokompartmentów. Te zjawiska sprawiają, że wewnątrzkomórkowa dyfuzja metaboitów jest nietypowa. Może to mieć poważne konsekwencje dla regulacji metabolizmu komórkowego[8].
  • Pierwsze i nowatorskie wyznaczenie wartości współczynnika kontroli metabolicznej nośnika nukleotydów andeninowych w komórce in situ[9].
  • Eksperymentalne wyznaczenie pojemności energetycznej głównych elementów sytemu fosforylacji oksydacyjnej[10].
  • Odkrycie wpływu pH na transport jonów wapnia do komórek ssaczych. Stężenie jonów wapnia jest ważnym czynnikiem regulujących metabolizm komórki. Odkrycie ma duże implikacje dla regulacji metabolizmu komórek[11].
  • Ustalenie, że stężenie jonów wapnia w cytozolu jest wypadkową procesów transportujących jony wapnia przez błonę komórkową oraz przez błony organelli wewnątrzkomórkowych (takich jak mitochondria i siateczka śródplazmatyczna). Białko PML wpływa na oddziaływanie mitochondriów i siateczki śródplazmatycznej i w ten sposób wpływa na wewnątrzkomórkowy metabolizm wapniowy. To odkrycie może tłumaczyć pewne stany patologiczne[12].
  • Opracowanie nowatorskiej metody izolacji frakcji subkomórkowych, która pozwala oszacować stopień interakcji pomiędzy wewnątrzkomórkowymi organellami i błoną plazmatyczną[13].

Działalność pozanaukowa[edytuj | edytuj kod]

W okresie 1980–1985 był przewodniczącym „Solidarności” w Instytucie Biologii Doświadczalnej[1]. Był przewodniczącym rady miejskiej w Podkowie Leśnej oraz jednym z założycieli Fundacji Szkoły Festiwalu Nauki[1]. W kadencji 2006–2009 pełnił funkcję przewodniczącego resortowego Zespołu Interdyscyplinarny do spraw Infrastruktury Badawczej[5]. Od 2008 do 2009 zajmował stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego[14].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2011)[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Duszyński, Jerzy, Polska Akademia Nauk [dostęp 2015-02-11].
  2. a b Prof. Jerzy Duszyński został nowym prezesem PAN, wyborcza.pl, 19 marca 2015 [dostęp 2018-10-27].
  3. a b Jerzy Duszyński w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2018-10-27].
  4. a b Profesor Jerzy Duszyński ponownie prezesem PAN, PAP, 25 października 2018 [dostęp 2018-10-27].
  5. a b Prof. Jerzy Duszyński, członek korespondent PAN, Polska Akademia Nauk [dostęp 2018-10-27].
  6. Prezes PAN członkiem Chińskiej Akademii Nauk, PAP, 28 listopada 2017 [dostęp 2019-09-30].
  7. Boards, IRB Barcelona [zarchiwizowane 2017-07-11] (ang.).
  8. Duszynski J. i inni, Microcompartmentation of aspartate in rat liver mitochondria, „Journal of Biological Chemistry”, 253 (J. Biol. Chem.), 1978, s. 6149–6157 (ang.).
  9. Duszynski J. i inni, Quantification of the role of the adenine nucleotide translocator in the control of mitochondrial respiration in isolated rat liver cells, „FEBS Lett.”, 146, 1982, s. 262–266 (ang.).
  10. Wojtczak L. i inni, Energy storage capacity of the mitochondrial protonmotive force, „Bioch. Biophys. Acta”, 851, 1986, s. 313–321 (ang.).
  11. Zabłocki K. i inni, Extracellular pH modifies mitochondrial control of capacitative calcium entry in Jurkat cells, „Journal of Biological Chemistry”, 280, 2005, s. 3516–3521 (ang.).
  12. Giorgi C. i inni, PML Regulates Apoptosis at Endoplasmic Reticulum Modulating Calcium Release., „Science”, 30(6008), 2010, s. 1247–1251 (ang.).
  13. Suski J.M. i inni, Isolation of plasma membrane-associated membranes from rat liver, „Nature Protocols”, 2, 2014, s. 312–322 (ang.).
  14. Prof. Duszyński i prof. Marody ubiegają się o prezesurę w PAN, PAP, 20 lutego 2015 [dostęp 2018-10-27].
  15. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 grudnia 2010 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2011 r. nr 30, poz. 334).