Jezioro Genewskie
46°26′N 6°33′E/46,433333 6,550000
 Mapa Jeziora Genewskiego | |
| Położenie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowości nadbrzeżne | |
| Wysokość lustra |
372,05 m n.p.m. |
| Wyspy | |
| Morfometria | |
| Powierzchnia |
581,4 km² |
| Wymiary • max długość • max szerokość |
|
| Głębokość • średnia • maksymalna |
|
| Objętość |
89 km³ |
| Hydrologia | |
| Rzeki zasilające | |
| Rzeki wypływające | |
Położenie na mapie Alp  | |
Położenie na mapie Francji  | |
Położenie na mapie Szwajcarii  | |
Położenie na mapie Górnej Sabaudii  | |
Położenie na mapie Vaud  | |
| 46°26′N 6°33′E/46,433333 6,550000
| |
| |
Jezioro Genewskie (hist. Jezioro Lemańskie, fr. Lac Léman lub Lac de Genève, wł. Lago Lemano lub Lago di Ginevra, niem. Genfersee) – jezioro położone na granicy Szwajcarii i Francji, znajduje się w obniżeniu tektonicznym między Alpami i Jurą. Największe jezioro w Alpach i Europie Zachodniej. Jezioro Genewskie nie zostało uznane największym jeziorem w Szwajcarii, ze względu na obszar należący również do Francji.
Podstawowe dane liczbowe dotyczące jeziora
[edytuj | edytuj kod]- Powierzchnia jeziora wynosi 582 km²; jezioro tradycyjnie dzieli się na trzy części: le Haut Lac („Górne Jezioro”, od Villeneuve po linię Lozanna – Évian-les-Bains), le Grand Lac (po linię Nyon Yvoire) oraz le Petit Lac („Małe Jezioro”, liczące 81,2 km², czyli ok. 15% powierzchni – do Genewy)[1].
- Głębokość maksymalna wynosi 308,99 m[2], średnia 154 m.
- Długość maksymalna (wzdłuż linii łączącej Villeneuve i Genewę) 72,3 km[3].
- Szerokość maksymalna (pomiędzy Évian-les-Bains i Lozanną) 13,8 km[3].
- Objętość wód jeziora ok. 89 miliardów m³[3].
- Długość linii brzegowej 200,2 km, z tego na Szwajcarię przypada 142,2 km (kanton Vaud – 102 km, kanton Valais – 7,6 km, kanton Genewa – 32,6 km), a na Francję (departament Haute-Savoie) – 58 km[3].
- Powierzchnia basenu jeziora (wraz z jeziorem) 7.976 k/m².
- Podział powierzchni jeziora: do Szwajcarii należy 343 km² (59%), a do Francji – pozostałe 239 km² (41%)[1].
- Średnie położenie lustra wody na wysokości 372,05 m n.p.m. System śluz u wylotu Rodanu z jeziora w Genewie umożliwia regulację poziomu lustra wody w zależności od aktualnych warunków, zwłaszcza pór roku. Średni wysoki poziom wody w okresie letnim utrzymywany jest na poziomie 372,3 m. Średni niski poziom wody w okresie zimowym wynosi 371,7 m. W latach przestępnych obniża się go do 371,5 m[3] celem wykonywania niezbędnych prac konserwacyjnych.
- Do jeziora wpływa kilkaset rzek i rzeczek, z których największą jest Rodan; Rodan jest również jedyną rzeką wypływającą z jeziora. Wyprowadza on z jeziora średnio 243 m³ wody/s.
- Na jeziorze jest 5 wysp (nie licząc wystających z wody skał i większych głazów), są to: Île de Choisi, Île de Salagnon, Île de la Harpe, Île aux Oiseaux i Île de Peilz[3].
- Według różnych obliczeń, jezioro wypełni się w sposób samoistny osadami za ok. 42 000 (według Colleta) do 64 000 (według Forela) lat.
- Na jeziorze obserwowany jest cykliczny przypływ, którego wysokość wynosi 4,4 mm (cztery i cztery dziesiąte milimetra), natomiast amplituda ruchów sejszowych na Jeziorze Genewskim może osiągać 20 cm na wysokości Morges i około 40 cm w rejonie Genewy.
- Gdyby udało się osuszyć jezioro, Rodan potrzebowałby 16 lat i 11 miesięcy, by wypełnić misę jeziorną do obecnego poziomu.
- Gdyby między portami w Morges i Évian-les-Bains naciągnąć idealnie prosto linę, to na środku szerokości jeziora byłaby ona zanurzona ok. 6 metrów pod lustrem wody (wynika to z kulistości Ziemi).
- Gdyby cała ludność świata (ok. 6,6 miliarda w listopadzie 2007) zanurzyła się w jeziorze, jego poziom podniósłby się zaledwie o ok. 70 cm.
Na północnym brzegu jeziora znajdują się winnice, zgrupowane w dwa rejony winiarskie: La Côte na zachód od Lozanny i Laveaux na wschód od tego miasta.
Nad jeziorem leżą miasta Genewa, Lozanna i Nyon oraz liczne ośrodki turystyczne, wypoczynkowe, sportowe i uzdrowiskowe m.in.:
- Montreux – słynie z festiwalu jazzowego
- Vevey – słynie z winnic Lavaux i Święta Winobrania
- Thonon-les-Bains
- Évian-les-Bains
- Morges.
Fauna jeziora
[edytuj | edytuj kod]W Jeziorze Genewskim występuje ok. 30 gatunków ryb. Najpospolitsze to płoć, lin, okoń i szczupak. Typowymi gatunkami są tu palia alpejska i kilka podgatunków Salmo trutta. Występuje tu także miętus pospolity, spotykany nawet na największych głębokościach (ok. 300 m) oraz niestanowiący elementu naturalnej fauny jeziora sum pospolity[4].
Ochrona przyrody
[edytuj | edytuj kod]Na wybrzeżach Jeziora Genewskiego znajduje się pięć rezerwatów przyrody, cztery w Szwajcarii, jeden we Francji. Ich celem jest głównie ochrona miejsc przebywania i gniazdowania ptaków wodno-błotnych. Są to[4]:
- Les Grangettes (fr. Réserve naturelle des Grangettes), pomiędzy Villeneuve a Bouveret;
- L’Île aux Oiseaux (fr. Réserve naturelle de lÎle aux Oiseaux) w Préverenges;
- Les Crenées (fr. Réserve naturelle des Crenées) w Mies;
- La Pointe à la Bise (fr. Réserve naturelle de la Pointe à la Bise) w Collonge-Bellerive;
- Le Delta de la Dranse (fr. Réserve naturelle nationale du Delta de la Dranse) w delcie rzeki Dranse w Publier (Francja).
Jezioro stało się inspiracją do stworzenia m.in. „Liryków lozańskich” Adama Mickiewicza i „Rozłączenia” Juliusza Słowackiego.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Jean-François Bergier: Léman (lac). [w:] Dictionnaire Historique de la Suisse (DHS) [on-line]. 18 marca 2009. [dostęp 2025-11-28]. (fr.).
- ↑ Według pomiarów wykonanych przez Uniwersytet Genewski w 2012 r. [1]
- ↑ a b c d e f Le lac Léman. Société Internationale de Sauvetage du Léman, 12 grudnia 2012. [dostęp 2024-05-11]. (fr.).
- ↑ a b Matthieu Gafsou, Rencontrez les habitants du Léman, Lausanne: CGN, 2023.