Jezioro Turkusowe
53°52′37″N 14°26′20″E/53,876944 14,438889.jpg) | |
| Położenie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowości nadbrzeżne | |
| Region | |
| Wysokość lustra |
2,6 m n.p.m. |
| Morfometria | |
| Powierzchnia |
6,74 ha |
| Głębokość • maksymalna |
|
Położenie na mapie gminy Międzyzdroje  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego  | |
Położenie na mapie powiatu kamieńskiego  | |
| 53°52′37″N 14°26′20″E/53,876944 14,438889 | |
Jezioro Turkusowe – jezioro na terenie Wolińskiego Parku Narodowego na wyspie Wolin, na południu wsi Wapnica (gmina Międzyzdroje), w powiecie kamieńskim, w województwie zachodniopomorskim. Powierzchnia jeziora wynosi 6,74 hektara, a jego głębokość to 21,2 m. Ponieważ lustro wody leży na wysokości 2,6 m n.p.m., jezioro tworzy kryptodepresję o głębokości 18,6 m p.p.m.[1]
Historia powstania
[edytuj | edytuj kod]
W miejscu dzisiejszego Jeziora Turkusowego do połowy XX w. znajdowało się wyrobisko kopalni kredy, pracującej do II wojny światowej na potrzeby cementowni Johannesa Quistorpa w pobliskim (0,5 km na zachód) Lubinie.
Quistorp, przewidując wzrost zapotrzebowania na materiały budowlane w szybko rozwijającym się Królestwie Prus, w 1855 r. rozpoczął nad brzegiem jeziora Wicko Wielkie budowę nowoczesnej na owe czasy cementowni. Surowcem do produkcji wysokiej klasy cementu portlandzkiego była doskonałej jakości kreda, której złoża istniały w sąsiedztwie. Szczególne znaczenie miała ogromna ławica kredy (porwak lodowcowy) oderwana przez lądolód od południowej części dna morza (na terenie dzisiejszego Bałtyku), przetransportowana wiele kilometrów na południe i osadzona w obecnym miejscu wśród dyluwialnych piasków i żwirów w formie wzniesienia, zwanego dziś Piaskową Górą. Podczas wieloletniej eksploatacji powstało wyrobisko, które pochłonęło znaczną część góry i sięgające kilkunastu metrów poniżej poziomu morza[2].
Cementownia wstrzymała pracę w marcu 1945 r. w obliczu zbliżającego się frontu. Kiedy w maju do Lubina wkroczyły wojska radzieckie, Rosjanie potraktowali zakład jako łup wojenny: dokonali demontażu urządzeń i instalacji znajdujących się w kopalni i cementowni, które załadowano na statki i wywieziono do Związku Radzieckiego. Nienadzorowane wyrobisko zaczęło napełniać się stopniowo wodami podskórnymi[2]. W 1948 władze polskie postanowiły wznowić eksploatację złoża. Wypompowano wodę, sprowadzono niezbędne maszyny i urządzenia. Kopalnia funkcjonowała do 1954, kiedy to ze względu na wyczerpywanie się złoża i rosnące trudności z pozyskiwaniem kredy (wyrobisko stawało się coraz głębsze) zakończono jego eksploatację. Od tego momentu wyrobisko zaczęło ponownie wypełniać się wodami podskórnymi i opadowymi (w odróżnieniu od genezy Jeziora Szmaragdowego w Szczecinie, proces ten był powolny i nie miał charakteru katastrofalnego). Ok. 1960 poziom wody zrównał się z wysokością lustra wody w Zalewie Szczecińskim. Obecnie sięga 2,6 m n.p.m.
Nazwa jeziora pochodzi od niebieskawo-zielonej barwy lustra wody wywołanej rozszczepieniem światła słonecznego w czystej wodzie i odbiciem refleksów od białego podłoża kredowego z zalegającymi na dnie związkami węglanu wapnia[2].
Na południowym wysokim brzegu jeziora wznosi się szczyt Piaskowej Góry – punkt widokowy na jezioro, Wapnicę i Pagórki Lubińsko-Wapnickie. Jezioro Turkusowe jest jedną z atrakcji turystycznych Wolińskiego Parku Narodowego. Poprowadzono tędy niebieski turystyczny Szlak Nad Bałtykiem i Zalewem Szczecińskim (Międzyzdroje – Wolin)[3].
Niedaleko jeziora rośnie 400-letni dąb Prastary[4] mający status pomnika przyrody, którego obwód wynosił w 2012 roku 705 cm. Dąb został w 2015 roku podpalony przez wandali[5].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Arkadiusz Szumski: Jezioro Turkusowe. [w:] Międzyzdrojski Informator Turystyczny [on-line]. [dostęp 2008-12-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-12-23)]. (pol.).
- 1 2 3 Mirosław J. Barański. Jezioro Turkusowe: spadek po Johannesie Quistorpie. „Na Szlaku. Magazyn turystyczno-krajoznawczy”. R. XXXIX (e-227 (423)), s. 28-31, Wrzesień 2025. Oddział Wrocławski PTTK. ISSN 1230-9931.
- ↑ Jerzy Kosacki, Bogdan Kucharski: Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 2001, s. 117. ISBN 83-7200-583-4.
- ↑ Dąb szypułkowy Prastary [online], rowery.wzp.pl [dostęp 2024-11-21].
- ↑ Krzysztof Borkowski, Robert Tomusiak, Paweł Zarzyński. Drzewa Polski. 2016. PWN. s.271