Międzyzdroje

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: album zespołu Lady Pank.
Międzyzdroje
Plaża w Międzyzdrojach
Plaża w Międzyzdrojach
Herb
Herb Międzyzdrojów
Dewiza: Miasto gwiazd
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat kamieński
Gmina Międzyzdroje
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1947
Burmistrz Leszek Dorosz
Powierzchnia 4,50 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

5 417[1]
1 203,8 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 72-500
Tablice rejestracyjne ZKA
Położenie na mapie powiatu kamieńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kamieńskiego
Międzyzdroje
Międzyzdroje
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Międzyzdroje
Międzyzdroje
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Międzyzdroje
Międzyzdroje
Ziemia53°55′44″N 14°27′05″E/53,928889 14,451389
TERC
(TERYT)
4324307044
SIMC 0979248
Hasło promocyjne: Międzyzdroje – miasto gwiazd
Urząd miejski
ul. Książąt Pomorskich 5
72-500 Międzyzdroje
Strona internetowa

Międzyzdroje (niem. Misdroy[2]) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Międzyzdroje, położone na wyspie Wolin nad Morzem Bałtyckim. Według danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 5479 mieszkańców[3].

Międzyzdroje są ośrodkiem wypoczynkowym i turystycznym. W mieście znajduje się siedziba dyrekcji Wolińskiego Parku Narodowego. Popularną letnią imprezą rozrywkową jest organizowany corocznie w lipcu Europejski Festiwal Gwiazd.

Nazwa[edytuj]

Nazwa Międzyzdroje jest rodzaju męskiego nieżywotnego (męskorzeczowego) i oznacza miejsce między zdrojami.

Położenie[edytuj]

Międzyzdroje leżą w północno-zachodniej części woj. zachodniopomorskiego, w zachodniej części powiatu kamieńskiego, w zachodniej części gminy Międzyzdroje.

Miasto znajduje się nad Zatoką Pomorską, w środkowej części wybrzeża wyspy Wolin, 13 km na północny wschód od Świnoujścia, 14 km na północny zachód od miasta Wolina i 21 km na południowy zachód od Kamienia Pomorskiego. 3 km na południowy zachód od niego położone jest jezioro Wicko Małe, zatoka Zalewu Szczecińskiego. Międzyzdroje od wschodu i południa graniczą z terenami Wolińskiego Parku Narodowego.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 4,50 km²[4].

W latach 1946–1998 miasto administracyjnie należało do woj. szczecińskiego.

Środowisko naturalne[edytuj]

Część wschodnia Międzyzdrojów leży na zachodnich stokach morenowego Pasma Wolińskiego, na którym w odległości 4–5 km dominują wzniesienia Gosań i Grzywacz, a na południe od miasta Leśnogóra (91 m n.p.m.).

Miasto znajduje się na pograniczu części polodowcowej i części naniesionej przez wody, stąd w jego granicach występują elementy kompleksów siedliskowych Półwyspu Przytorskiego (plaża, wydmy, torfowiska), jak i elementy wysoczyzny polodowcowej (klify, wzgórza morenowe).

W Międzyzdrojach zauważalna jest silna antropopresja i niszczenie pasa wydm nadmorskich, będących naturalną ochroną terenów nadmorskich. Miasto jest położone nad Zatoką Pomorską, nad wąskim pasem wydm, który jest intensywnie zagospodarowany przez infrastrukturę turystyczną. W kilku miejscach grzbiet nadmorskiego wału został zabudowany przez punkty gastronomiczne i hotel Amber Baltic. W zachodniej części Międzyzdrojów na fragmencie wydmy wybudowano deptak spacerowy. Środkową część wybrzeża wydmowego pokrywają skwery i park miejski. We wschodniej części Międzyzdrojów, gdzie wybrzeże wydmowe przechodzi w klif znajduje się przystań morska. Na pas wydm wpłynęła także rozbudowa mola spacerowego[5].

Głównym ciekiem wodnym jest struga Stary Zdrój, która wypływa z centrum Międzyzdrojów w kierunku południowym, gdzie uchodzi do jeziora Wicko Małe.

Przyroda[edytuj]

Według danych z 2005 roku[6] miasto obejmowało 73 ha lasów i gruntów leśnych, 60 ha użytków rolnych.

Międzyzdroje otoczone są na lądzie obszarem „Wolin i Uznam”, a od morza strefą „Ostoja na Zatoce Pomorskiej”, będącymi specjalnymi obszarami ochrony przyrody programu Natura 2000.

W mieście znajdują się pomniki przyrody i drzewa pomnikowe[7][8]:

  • buki „Króla Władysława IV” – 3 buki o obwodach 420, 325, 320 cm
  • cis „Jadwiga” – cis pospolity o obwodzie 94 cm (ul. Zwycięstwa 41)
  • cis „Jagiełło” – cis pospolity o obwodzie 140 cm (ul. Zwycięstwa 41)
  • cisy „Strażnicy Księcia” – cisy pospolite o wysokości 5 m (ul. Gryfa Pomorskiego i ul. Krótka)
  • dąb „Bolko” – dąb szypułkowy o obwodzie 435 cm, wysokość 22 m (ul. Kolejowa i ul. Leśna)
  • dąb „Karczmarz” – dąb bezszypułkowy o obwodzie 415 cm, wysokość 24 m (ul. Gryfa Pomorskiego i ul. Spokojna),
  • dąb „Regalinda” – o obwodzie 460 cm (ul. Kolejowa – Leśne Ustronie)
  • dąb „Storrada” – dąb szypułkowy o obwodzie 310 cm (ul. Kolejowa 24)
  • dąb „Szwedzki”
  • dąb „Telesfor” – dąb szypułkowy o obwodzie 465 cm, wysokość 24 m, wiek około 500 lat (ul. Gryfa Pomorskiego i ul. Wesoła).
  • robinia z bluszczem o obwodzie 195 cm, wysokość 15 m (ul. Zdrojowa)
  • jesion mannowy „Gryf” – trójpienne drzewo o obwodzie pni 62 cm, 52 cm, 48 cm i wysokości ok. 8 m, rosnące przy ulicy Bohaterów Warszawy[9]
  • 0,5 km na południowy zachód od osiedla Lubiewo (skrzyżowanie ulic Wolińskiej z Nowomyśliwską) – ścieżka dydaktyczna „Paprocie”, dł. 3 km, 10 przystanków z tablicami poglądowymi.

Większość międzyzdrojskich pomników przyrody powołano na przełomie lat 2003/2004. W połowie 2015 r. było ich 30[10].

Turystyka[edytuj]

Wejście na molo

Na atrakcyjność turystyczną Międzyzdrojów wpływa położenie geograficzno-przyrodnicze.

Na obszarze miasta ustalono 2 kąpieliska nadmorskie, tj. kąpielisko Międzyzdroje Zachód (od mola na zachód 500 m) z wyłączeniem 50 metrowego pasa bezpieczeństwa oraz kąpielisko Międzyzdroje Wschód (od mola na wschód 500 m)[11].

Walorami turystycznymi miasta są: położenie nad morzem, piaszczyste plaże, wzniesienia w Paśmie Wolińskim, bliskość Wolińskiego Parku Narodowego[12], historyczne zabudowania uzdrowiskowe i Park Zdrojowy w nadmorskiej części miasta.

Do atrakcji turystycznych Międzyzdrojów można zaliczyć:

Międzyzdroje w 2007 roku miały: 10 hoteli, 2 pensjonaty, 1 zakład uzdrowiskowy, 22 ośrodki wczasowe, 2 ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe, 1 ośrodek kolonijny, 2 pola biwakowe, 4 zespoły ogólnodostępnych domków turystycznych i 5 innych obiektów zbiorowego zakwaterowania[6].

Miasto w sezonie 2007 posiadało 6546 miejsc noclegowych, w tym 2638 całorocznych. Według danych GUSu w ciągu całego 2007 roku z noclegu w Międzyzdrojach skorzystało 106 688 osób, z czego 25% stanowili turyści zagraniczni[6].

Znakowane szlaki turystyczne przechodzące przez Międzyzdroje:

Z tutejszego mola organizowane są krótkie rejsy wycieczkowe po Morzu Bałtyckim[15]. Na terenie miasta działa klub przewodników PTTK „Na Wyspach”, który prowadzi usługi przewodnickie, a także organizuje wycieczki lokalne i regionalne.[potrzebny przypis]

Architektura[edytuj]

 Osobny artykuł: Zabytki Międzyzdrojów.
Zabytkowa willa
Park Zdrojowy im. Fryderyka Chopina

Układ przestrzenny tworzy 69 ulic z placem Neptuna oraz osiedle mieszkalne Lubiewo. Nadmorska część miasta Międzyzdroje skupia historyczne zabudowania kurortu i Park Zdrojowy, które są objęte ochroną konserwatorską[16]. Część obszaru położona u podnóża Kawczej jest zabudowana wysokimi budynkami wypierającymi zabudowę historyczną. Wschodnia część miasta stanowi obszar zurbanizowany o zróżnicowanym sposobie użytkowania, właściwym dla centralnej części miasta, strefy podmiejskiej i osiedla mieszkaniowego.

Charakterystycznym obiektem w Międzyzdrojach jest molo żelbetowe o długości 395 m, przy którym końcu znajduje się przystań żeglugi przybrzeżnej.

Po wschodniej stronie wejścia na molo ustawiona jest szafka meteorologiczna z przełomu XIX/XX w., będąca obiektem małej architektury. Przeszklona witryna z termometrem, higrometrem i barometrem, informuje spacerujących kuracjuszy i turystów o stanie pogody. Dekoracja odlanego trzonu naśladuje wykończenie snycerskie. Szafkę zwieńczają tympanony (zwrócone w cztery strony świata) z przedstawieniem scenek zoomorficznych: piejący kogutwschód, pszczoły wokół ulapołudnie, lecąca sowazachód, nietoperzpółnoc. Została uratowana przed zniszczeniem i odnowiona z inicjatywy miejscowych działaczy PTTK. Po przestawieniu wieżyczki w inne miejsce nie pokrywa się ze stronami świata[17].

Zieleń miejska[edytuj]

Głównym skupiskiem zieleni miejskiej w Międzyzdrojach jest Park Zdrojowy im. Fryderyka Chopina, położony w kwartale ulic Bohaterów Warszawy, Tysiąclecia Państwa Polskiego i Zdrojowej u podnóża klifowego brzegu. Został założony na przełomie XIX/XX wieku i jest objęty ochroną konserwatorską. W parku 1999 roku odsłonięto pomnik Fryderyka Chopina. Znajduje się tu również dawny dom zdrojowy z końca XIX wieku, który jest obecnie Międzynarodowym Domem Kultury. Tuż obok mieści się Gabinet Gwiazd, będący gabinetem figur woskowych[18].

W skład układu zieleni miasta wchodzą: park zdrojowy i promenada (4,8 ha), zieleńce (3,6 ha), zieleń uliczna (3,5 ha), tereny zieleni osiedlowej (1,7 ha), cmentarz (2,6 ha), lasy gminne (45,1 ha) (dane z 2006 roku[6]).

Miejsca pamięci narodowej[edytuj]

  • Pomnik Fryderyka Chopina (w parku zdrojowym)
  • Pomnik poświęcony ludziom, którzy nie powrócili z morza
  • Pomnik Chwała Bohaterom (na rondzie)

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Międzyzdrojów.

W XII wieku na terenie dzisiejszych Międzyzdrojów istniały dwie osady: Żelazo i Kępieńce, obie na południe od miasta. Wieś Żelazo badacze lokują w rejonie obecnej wioski Zalesie, Kępieńce w rejonie dzisiejszego osiedla Lubiewo (skrzyżowanie ulic Wolińskiej z Nowomyśliwską).

Pomnik poświęcony żołnierzom II wojny światowej

W połowie XIII w., w centrum obecnych Międzyzdrojów (u zbiegu ulic Krótkiej i Gryfa Pomorskiego) powstała karczma, która obsługiwała główny trakt handlowy, biegnący przez Uznam do Kamienia Pomorskiego i Wolina. Pierwotna nazwa Misdroige, Misdroie zachowała się w XV-wiecznym akcie darowizny księcia Bogusława I na rzecz prepozytury katedralnej w Kamieniu Pomorskim. W 1579 znana była nazwa Mysdroye.

Po wojnie trzydziestoletniej tereny Międzyzdrojów i całą wyspę Wolin opanowali Szwedzi. W roku 1715 wyspę zajęli Prusacy.

W XVIII w. Anglicy odkryli i rozsławili właściwości morskich kąpieli. Wypoczynek nad morzem był w Europie coraz bardziej modny i powszechny.

Jeszcze do połowy XIX w. Międzyzdroje były biedną rybacką wioską. Początki istotnych przemian notuje się od 1832. W 1835 powstały na plaży pierwsze obiekty kąpieliskowe, a na przełomie XIX/XX w. miejscowość stała się modnym kurortem z zakładem solankowym, spacerową promenadą, Parkiem Zdrojowym, hotelami, pensjonatami i willami. 1 lipca 1895 oddano do użytku drewniane molo o długości 300 m. W 1913 Międzyzdroje odwiedziło 20 000 letników.

Pierwsza i II wojny światowe oszczędziły miastu jakichkolwiek zniszczeń.[potrzebny przypis] Po 1945 Międzyzdroje zostały przyłączone do Polski. W 1947 r. miejscowość otrzymała prawa miejskie. Od lat 50. XX w. powoli wznawiano działalność turystyczno-wypoczynkową. W latach 1972–1984 Międzyzdroje były częścią Świnoujścia. W 2004 oddano do użytku żelbetowe molo o długości 395 m.

Kultura i oświata[edytuj]

Międzynarodowy Dom Kultury
Ławeczka Gustawa Holoubka przy alei Gwiazd

Międzyzdroje stanowią gminny ośrodek edukacyjny. W mieście znajduje się Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II[19], do którego w 2007 roku uczęszczało 224 uczniów, a także Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bolesława Chrobrego[20], gdzie chodziło 285 dzieci. W Międzyzdrojach mieści się także przedszkole miejskie do którego w 2007 roku chodziło 163 dzieci[6].

W Międzyzdrojach znajduje się Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Kochanowskiego, której księgozbiór obejmuje ponad 7 tys. książek w czytelni i około 33 tys. w wypożyczalni. Z biblioteki mogą korzystać zarówno mieszkańcy, jak i turyści. Przy bibliotece działa dziecięce koło teatralne, a sama biblioteka włącza się w organizację czasu wolnego dla dzieci[21].

Instytucją kulturalną w mieście jest Międzynarodowy Dom Kultury, który organizuje większość imprez kulturalnych[22].

Nieopodal Międzyzdrojów, na Białej Górze (administracyjnie stanowiącej część miasta) usytuowany jest oddział Archiwum Państwowego w Szczecinie, gromadzący, przechowujący i udostępniający zainteresowanym dokumentację historyczną wytworzoną m.in. przez jednostki samorządowe podległego sobie rejonu (powiaty: Świnoujście, Kamień Pomorski, Gryfice, Goleniów)[23].

Lista imprez odbywających się cykliczne w Międzyzdrojach[24]:

  • Międzynarodowy Turniej Tańca Towarzyskiego Perła Bałtyku – 2. połowa maja
  • Międzynarodowy Festiwal Pieśni Chóralnej – 2. połowa czerwca
  • Festiwal Gwiazd – początek lipca
  • Muzyczne lato w Międzyzdrojach – imprezy plenerowe - lipiec, sierpień
  • Międzynarodowe Czwartki Organowe – sierpień
  • Bieg Śniadaniowy i Mityng Lekkoatletyczny im. W. Komara i T. Ślusarskiego - 2. połowa sierpnia
  • Gala Boksu Zawodowego - Seasideboxing Show Międzyzdroje - sierpień
  • Spotkania Artystyczne Seniorów – wrzesień
  • Turniej Tańca Towarzyskiego o puchar miasta Międzyzdroje – październik

Sport i rekreacja[edytuj]

Obiekty sportowe i rekreacyjne w mieście:

  • baseny w hotelach (Amber Baltic, Bielik, Wolin, Trofana, Aurora)
  • korty tenisowe
  • stadion miejski przy ulicy Gryfa Pomorskiego – posiada certyfikaty PZLA i PZPN. Istnieje płyta boiska ze sztuczną trawą, bieżnia lekkoatletyczna z nawierzchnia typu MONDO. Stadion posiada sztuczne oświetlenie. Obiekt umożliwia prowadzenia całorocznych zajęć szkoleniowych, meczów, zawodów sportowych i różnych masowych imprez rekreacyjnych w takich dyscyplinach jak piłka nożna, lekka atletyka, biegi przełajowe.
  • Hala Sportowa im. Andrzeja Grubby przy ulicy Leśnej
  • Klub Sportowy „Fala Międzyzdroje”[25] (do 2001 Leśnik Międzyzdroje) – rozgrywki ligowe A klasy

Lista cyklicznych imprez sportowych w Międzyzdrojach[26]:

  • Festiwal siły, sprawności i urody – z udziałem gwiazd sportu – początek sierpnia
  • Bieg śniadaniowy – Mityng Lekkoatletyczny im. W.Komara i T.Ślusarskiego – 17 sierpnia[27]
  • Sea and sky Festival Unity Line – Ogólnopolski Festiwal Kitesurfingu Kite Cup Międzyzdroje – sierpień

Religia[edytuj]

Kościół pw. św. Piotra Apostoła

Międzyzdroje mają jedną parafię rzymskokatolicką pw. św. Piotra Apostoła w archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej. Na obszarze miasta znajduje się kościół oraz kaplica zakonna „Stella Matutina” ss boromeuszek pw. Matki Boskiej Uzdrowicielki Chorych, która jest także kaplicą rektorską.

W mieście działa także zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan oraz Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa[28].

Administracja[edytuj]

Urząd miejski

Mieszkańcy Międzyzdrojów wybierają do swojej rady miejskiej 13 radnych (13 z 15). Pozostałych 2 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Międzyzdroje. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest urząd miejski przy ul. Książąt Pomorskich.

Burmistrzowie Międzyzdrojów:

  • Jerzy Neukampf (1990-1994)
  • Henryk Pawlak (15.07.1994-21.07.1994)
  • Włodzimierz Zasadzki (21.07.1994-14.07.1996)
  • Stanisław Sapała (15.07.1996-1.11.1998)
  • Adrianna Hebel (1998-2001)
  • Stanisław Świrski (2001-2002)
  • Henryk Jabłoński (2002-2006)
  • Leszek Tomasz Dorosz (od 2006)

Międzyzdroje należą do Związku Miast Bałtyckich. Miasto utrzymuje współpracę samorządową z polską wsią Boronów.

Mieszkańcy Międzyzdrojów wybierają posłów z okręgu wyborczego nr 41 (Szczecin), senatora z okręgu nr 98, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Międzyzdrojów w 2014 roku [1].


Piramida wieku Miedzyzdroje.png

Transport[edytuj]

Węzeł drogowy znajduje się na południowo-zachodnim osiedlu Lubiewo, gdzie przebiega droga krajowa nr 3 ze Szczecina do Świnoujścia oraz rozpoczyna się droga wojewódzka nr 102 do Kołobrzegu.

W mieście znajduje się przystanek kolejowy na linii Szczecin Dąbie – Świnoujście.

Komunikację miejską w Międzyzdrojach zapewnia linia autobusowa nr 10 ze Świnoujścia.

W Międzyzdrojach zostały ustanowione 2 przystanie morskie. Pierwszą z nich jest molo, z którego odpływają krótkie rejsy wycieczkowe po Morzu Bałtyckim[15]. Druga przystań morska znajduje się na wschód od mola[29]. Wykorzystywana jest przez tutejszych rybaków. W skład przystani wchodzą dwie dalby wyciągowe[30]. W granicach przystani morskiej znajduje się akwatorium o powierzchni 25 tys. m², które stanowi obszar wód Morza Bałtyckiego o średniej szerokości 100 m, licząc od linii brzegu, położonym naprzeciw części lądowej przystani[31].

Międzyzdrojanie[edytuj]

Osoby urodzone w Międzyzdrojach posiadające biogram w polskiej Wikipedii:

Miejscowości partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Miedzyzdroje, w oparciu o dane GUS.
  2. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 224-225. ISBN 83-04-01090-9.
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  5. Tomasz Arkadiusz Łabuz: Zagospodarowanie wydm nadmorskich w miejscowościach wybrzeża Zatoki Pomorskiej. W: Ryszard K. Borówka, Stanisław Musielak: Środowisko przyrodnicze wybrzeży zatoki Pomorskiej i Zalewu Szczecińskiego. Szczecin: Wyd. Oficyna In Plus,, 2005, s. 149-158. ISBN 83-89402-30-0.
  6. a b c d e Dane dla jednostki podziału terytorialnego. W: Bank Danych Regionalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny.
  7. 2.12.1 Istniejące obszary i obiekty chronione. W: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gminy Międzyzdroje. Międzyzdroje: Międzyzdroje, 2003-09-08.
  8. Jerzy M. Kosacki. Zbiór drzew pomnikowych i pomników przyrody z własnymi nazwami rosnących na terenie województwa zachodniopomorskiego. „Wędrowiec Zachodniopomorski”. 22/2007, s. 56-57, 2007. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Szczecinie. ISSN 1642-8455. 
  9. Uchwała Nr XXV/232/12 Rady Miejskiej w Międzyzdrojach z dnia 31 maja 2012 r. ws. ustanowienia pomnika przyrody (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego Nr 2012 poz. 1588).
  10. Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody (pol.). W: Wyszukiwarka [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2015-06-19].
  11. Uchwała Nr XXIII/225/12 Rady Miejskiej w Międzyzdrojach z dnia 26 kwietnia 2012 roku ws. wykazu kąpielisk na rok 2012.
  12. Turystyka w Wolińskim Parku Narodowym i okolicach. Woliński Park Narodowy. [dostęp 2013-01-19].
  13. Małgorzata Aftewicz: Kino z widokiem na morze. Kurier Szczeciński, 2009-12-21. [dostęp 2010-01-24].
  14. Roman Kostynowicz: Kościoły archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, Tom II. Szczecin: Ottonianum, 2000, s. 408-409. ISBN 83-7041-202-5.
  15. a b Międzyzdroje. Ustka Tour. [dostęp 2009-03-18].
  16. 9.2 Kurort. W: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gminy Międzyzdroje. Międzyzdroje: Międzyzdroje, 2003-09-08.
  17. Aleksandra Hamburg-Fedorowicz: Międzyzdroje. Detal architektoniczny z przełomu XIX/XX wieku. Antikon 2002. III Polsko-Niemiecka Konferencja Architektura ryglowa - wspólne dziedzictwo. [dostęp 2013-01-19].
  18. Międzynarodowy Dom Kultury. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  19. Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II w Międzyzdrojach. Gimnazjum nr 1 w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  20. Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bolesława Chrobrego w Międzyzdrojach. Szkoła Podstawowa nr 1 w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  21. O bibliotece. Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Kochanowskiego w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  22. Międzynarodowy Dom Kultury w Międzyzdrojach. Międzynarodowy Dom Kultury w Międzyzdrojach. [dostęp 2009-03-16].
  23. http://www.szczecin.ap.gov.pl/pl/Ploty Archiwum Państwowe w Szczecinie
  24. Międzynarodowy Dom Kultury. Kalendarz imprez. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  25. Historia Klubu Sportowego Fala MIędzyzdroje. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  26. Kalendarz imprez. Urząd Miasta i Gminy Międzyzdroje. [dostęp 2009-03-16].
  27. Czerwiński 5,70, Michalski zero (pol.). Sports.pl. [dostęp 19 sierpnia 2010].
  28. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 10 stycznia 2015.
  29. Zarządzenie Nr 1/92 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 27 maja 1992 r. ws. ustalenia granicy morskiej przystani rybackiej w Niechorzu (Dz. Urz. Woj. Szczecińskiego z 1992 r. Nr 7, poz. 87).
  30. (§13.) Zarządzenie nr 3 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 7 października 2004 roku (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2004 r. Nr 81, poz. 1405).
  31. (§15.) Zarządzenie Nr 2 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 3 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2002 r. Nr 38, poz. 798).

Linki zewnętrzne[edytuj]