Jonas Juška

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jonas Juška
Ilustracja
znaczek pocztowy z okazji 200-lecia urodzin
Data i miejsce urodzenia 8 czerwca 1815
Dilbė, powiat telszewski, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 11 maja 1886
Kazań, Imperium Rosyjskie
Miejsce spoczynku Wielona
Zawód, zajęcie językoznawca
Narodowość litewska
Edukacja Charkowski Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Karazina

Jonas Juška (pol. Jan Juszkiewicz) (ur. 8 czerwca 1815 w Dilbė niedaleko Żoran, zm. 11 maja 1886 w Kazaniu) – litewski językoznawca.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Początkowo uczył się w Gimnazjum w Krożach, a w latach 1840–1844 studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie w Charkowie. Po studiach był nauczycielem w wielu różnych miastach Imperium Rosyjskiego. Od 1875 r. do śmierci w 1886 r. mieszkał w Kazaniu. W 1990 r. został ekshumowany i pochowany w Wielonie. Młodszym bratem Jonasa był ksiądz Antanas Juška.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Korespondował z Janem Niecisławem Baudouin de Courtenay. W 1857 r. dokonał w języku rosyjskim recenzji „gramatyki języka litewskiego” Augusta Schleichera. W opracowaniu „dialekty języka litewskiego i litewskiego piśmiennictwa lub ortografii” zaprezentował pierwszą wyczerpującą klasyfikację dialektów języka litewskiego. Podzielił je na dialekt żmudzki, dialekt Małej Litwy, Ejragolski i wschodni, dodatkowo określił ich główne cechy. W zapisie języka jako pierwszy wprowadził czeskie litery š, č lub i, ė zamiast polskich sz, cz i literę v zamiast polskiego w. Sugerował użycie znaku ' by wyrazić miękkość litery. W 1863 r. napisał książkę w języku rosyjskim o gramatyce języka litewskiego, nie została ona opublikowana. Pierwszy raz w języku litewskim użył w niej takich sformułowań jak liczebnik, końcówka, sylaba. Napisał „Litewski słownik etymologiczny”, porównał w nim wyrazy litewskie, łotewskie, pruskie i przedstawił ich odpowiedniki w językach słowiańskich. Rozpoczął również pisanie słownika litewsko-rosysjko-polskiego, którego nigdy nie ukończył. Jonas Juška był pierwszym litewskim językoznawcą, który zainteresował się podobieństwem języka litewskiego do sanskrytu. Brał udział w przygotowywaniu leksykografii do prac folklorystycznych brata Antanasa Juški, redagował słownik litewsko-polski, sfinalizował 10 rozdziałów, przetłumaczył literę L na język rosyjski i doprecyzował tłumaczenie litewskiego na język polski[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Algirdas Sabaliauskas: Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. IX (Juocevičius-Khiva), Jonas Juška (1815). Wilno: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. ISBN 5-420-01486-6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Juozas Tumas-Vaižgantas: Literatura litewska pisana rosyjskimi literami i bracia Juška-Juszkiewicze. Kowno: 1924.
  • Antanas Mockus: Broliai Juškos. Wilno: 2004.