Jurmała

Jurmała

Jūrmala

Herb Flaga
Państwo	Łotwa
Mer	Jānis Lediņš
Powierzchnia	100 km²
Wysokość	3 m n.p.m.
Populacja (2016) • liczba ludności • gęstość	57 371 573,7 os./km²
Kod pocztowy	LV-2008
Położenie na mapie Łotwy Jurmała
56°57′N 23°45′E
Strona internetowa

Jurmała (łot. Jūrmala, ros. Юрмала, niem. dawniej Rigastrand) – miasto w środkowej części Łotwy, na granicy Liwonii i Kurlandii, ok. 10 km na zachód od Rygi, nad Morzem Bałtyckim, znane uzdrowisko, położone między Zatoką Ryską i rzeką Lelupą, składające się z szeregu położonych obok siebie osiedli, głównie letniskowych, miasto wydzielone, 55 603 mieszkańców (2005).

Członkowie Latvijas Skautu un Gaidu Centrālā Organizācija niosą flagę Łotwy w Jurmale (1934)

Historia

Znaczna część miasta Jurmała była dawniej częścią Rygi, jednak kilka mniejszych osiedli, jak Sloka czy Ķemeri posiadały status oddzielnych miast i osiedli o charakterze uzdrowiskowym. W okresie niemieckim Jurmała nosiła nazwę Riga-Strand. Uzdrowisko w tym miejscu powstało już w XVIII wieku, a w XIX wieku szybko się rozwinęło i było bardzo popularne, m.in. wśród oficerów rosyjskiej armii, którzy przyjeżdżali tutaj na rehabilitacje po wojnie napoleońskiej 1812, wracając później w to miejsce ze swoimi rodzinami. Z Rygą łączyły już wówczas Jurmałę regularne kursy dyliżansowe. W 1834 r. wybudowano tu pierwszy hotel, a w 1881 r. zezwolono na wspólne kąpiele morskie kobiet i mężczyzn.

W okresie radzieckim Jurmała stała się jednym z najważniejszych ośrodków letniskowych i uzdrowiskowych w kraju. W 1959 nastąpiły duże zmiany administracyjne i okoliczne osiedla uzdrowiskowe zostały połączone w jedno miasto, nazwane Jūrmala, które z czasem zaczęło ściągać w sezonie letnim do 250 tys. gości. Miasto było regularnie odwiedzane przez oficjeli, m.in. Chruszczowa i Breżniewa. Z Rygą połączono je wielopasmową szosą – jedną z najnowocześniejszych w całym Związku Radzieckim. Po odzyskaniu niepodległości przez Łotwę Jurmała dalej przyciąga turystów głównie z Rosji i Białorusi. Zamożni Rosjanie nabywają tu także chętnie nieruchomości, których ceny należą do najwyższych na Łotwie.

W 2005 roku miastem wstrząsnęła afera korupcyjna Jūrmalgeita, w ramach której doszło do przekupstwa przy wyborze burmistrza. W wyniku prowadzonego śledztwa doszło do skazaniu kilku radnych. W maju 2010 roku w radzie miasta Jurmały miał miejsce kolejny skandal, który media nazwały „Jūrmalgeita 2”. Ówczesny burmistrz Jurmały Raimonds Munkevics i członek jego partii Normunds Pīrants zaoferowali łapówkę członkini rady Ivecie Blau w restauracji „Armēņu virtuve”. Obaj podejrzani zostali aresztowani, a Munkevics stracił stanowisko przewodniczącego rady. W styczniu 2014 roku sąd w Jurmale skazał Munkevicsa na cztery lata, a Pīrantsa na trzy lata więzienia.

Geografia

Klimat

W Jurmale panuje klimat umiarkowany o wyraźnie zaznaczonych porach roku. Lata są na ogół łagodne i częściowo pochmurne, natomiast zimy długie, mroźne, śnieżne i wietrzne. W ciągu roku temperatura zazwyczaj waha się od około –6°C do 22°C; wartości skrajne występują rzadko i tylko sporadycznie spadają poniżej –16°C lub rosną powyżej 27°C.

Okres ciepły trwa przeciętnie od końca maja do początku września i charakteryzuje się średnimi dziennymi temperaturami maksymalnymi przekraczającymi 18°C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnimi temperaturami w zakresie od około 14°C (minimalna) do 22°C (maksymalna).

Okres chłodny rozpoczyna się w drugiej połowie listopada i trwa do połowy marca; w tym czasie średnie dzienne temperatury maksymalne utrzymują się poniżej 4°C. Najzimniejszym miesiącem jest luty, ze średnimi temperaturami od około –5°C (minimalna) do 0°C (maksymalna).

W miejscowości Ķemeri mieści się siedziba Parku Narodowego Ķemeru, na terenie którego można spotkać rzadkie okazy roślinności bagiennej i ptaków.

Fragment plaży w Jurmale (2021)

Plaże

Jurmała dysponuje 24-kilometrową plażą ciągnącą się wzdłuż Zatoki Ryskiej, w odległości około 25 km od Rygi. Wybrzeże pokrywa drobny, biały piasek kwarcowy, a szerokość pasa plażowego w centralnej części miasta wynosi od 25 do 50 metrów. Plażę od pasa leśnego oddziela pas wydm, wznoszący się do 17 metrów nad poziomem morza, który chroni wybrzeże przed wiatrem. Do plaży prowadzą drewniane pomosty, montowane wiosną i demontowane jesienią.

W Jurmale funkcjonuje 13 oficjalnych kąpielisk, w tym 11 nad Morzem Bałtyckim i 2 nad rzeką Lelupą. Wybrane plaże, takie jak Bulduri, Dzintari, Majori, Dubulti i Jaunķemeri, zostały wyróżnione Błękitną Flagą, potwierdzającą jakość wód i standardy bezpieczeństwa. Część zejść na plażę jest przystosowana dla osób z niepełnosprawnościami, a w wybranych miejscach udostępniono dodatkowe udogodnienia, takie jak specjalne koła do pływania i sprzęt dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej.

Podział administracyjny

Jurmała nie posiada zwartej zabudowy, składa się z szeregu uzdrowiskowych osiedli, od zachodu na wschód są to: Ķemeri, Jaunķemeri, Sloka, Kauguri, Vaivari, Asari, Melluži, Pumpuri, Jaundubulti, Dubulti, Majori, Dzintari, Bulduri i Lielupe.

Architektura

Jurmała słynie z drewnianych domów

Jurmała wyróżnia się zabudową drewnianą, której rozwój rozpoczął się w XIX i na początku XX wieku, choć początki miejscowości jako kurortu sięgają już końca XVIII stulecia. Wówczas do nadmorskich osad zaczęli przybywać pierwsi letnicy, co zapoczątkowało ponad dwustuletnią historię miejscowości jako ośrodka wypoczynkowego. Dynamiczny rozwój architektury uzdrowiskowej determinowały m.in. łatwa dostępność drewna oraz możliwość wznoszenia obiektów w jednym sezonie budowlanym. Materiał ten dobrze odpowiadał zmiennym warunkom klimatycznym Zatoki Ryskiej i wpisywał się w wielowiekowe tradycje łotewskiego rzemiosła.

W XIX i na początku XX wieku poszczególne budynki powstawały we współpracy inwestorów z rzemieślnikami wielu specjalności, m.in. blacharzami, szklarzami, garncarzami i malarzami. Zamożniejsi mieszkańcy zatrudniali zawodowych architektów, głównie bałtyckich Niemców i Łotyszy, a także twórców rosyjskich, fińskich i innych narodowości. Wśród najbardziej cenionych projektantów działających w Jurmale znajdują się Artūrs Mēdlingers, Wilhelm Bockslaff, Heinrich Scheel i Eižens Laube.

Historyczny krajobraz Jurmały zdominowany jest przez zabudowę drewnianą, natomiast obiekty murowane stanowią wyjątek. Charakterystyczne dla miasta są bogate dekoracje snycerskie wokół okien, na fasadach i kalenicach budynków. W architekturze współistnieją cechy wielu stylów: klasycyzm o wyraźnie symetrycznych kompozycjach, historyzm, secesja z miękkimi liniami i motywami roślinnymi, narodowy romantyzm oraz funkcjonalizm o prostej, geometrycznej formie. Do dziś wiele odrestaurowanych willi i domów ogrodowych pełni funkcje mieszkalne, część z nich przystosowano zaś do nowych potrzeb – mieszczą się tam m.in. restauracje, często serwujące lokalne specjały, w tym świeże ryby.

Okres radziecki przyniósł powstanie typowych bloków mieszkalnych i dużych kompleksów wypoczynkowych, zwłaszcza w latach 50. i 60. XX wieku. Nowa zabudowa nierzadko kontrastowała skalą i estetyką z tradycyjnymi drewnianymi willami, a intensywna industrializacja w regionie doprowadziła do znacznego pogorszenia stanu środowiska. Zanieczyszczenie wód przyczyniło się do utraty funkcji uzdrowiskowych, a po pieriestrojce miejscowość przeżyła okres stagnacji. Sytuacja ta uległa zmianie dopiero po odzyskaniu przez Łotwę niepodległości i przeprowadzeniu szeroko zakrojonych działań rewitalizacyjnych.

Współcześnie Jurmała odzyskała status kurortu. Renowacja zabytkowej zabudowy drewnianej oraz ochrona krajobrazu kulturowego stały się ważnymi elementami polityki miejskiej. Nowa architektura nawiązuje do dziedzictwa: wykorzystuje tradycyjne proporcje, drewniane detale i harmonię skali. Rolę w dokumentowaniu i ochronie lokalnych walorów architektonicznych pełnią m.in. Jurmałskie Centrum Przestrzeni Kulturowej i Projektowania Środowiska oraz liczne zabytki, w tym willa Emīliji Benjamiņi, koncertowa sala Dzintari, modernistyczny dworzec w Dubulti, obiekty zdrojowe w Kemeri i tereny parkowe nad rzeką Lelupą.

Transport

Jūrmala jest położona ok. 20 km na zachód od Rygi, z którą łączy ją droga A10/E22 oraz linia kolejowa. Do miasta można dotrzeć różnymi środkami transportu.

Transport drogowy

Wjazd samochodem na teren Jūrmali jest objęty dzienną opłatą w wysokości 3 EUR. Podróżujący od strony Rygi uiszczają ją w punkcie poboru opłat w Priedaine, natomiast przy wjeździe od strony Tukums – w punkcie w Vaivari. Opłatę można uiścić gotówką, kartą płatniczą lub za pomocą aplikacji mobilnej.

Kolej

Przystanek kolejowy Asari w Jurmale (2016)

Przez całą długość Jūrmali przebiega linia kolejowa łącząca Rygę z Tukums. Na terenie miasta znajduje się 14 przystanków, od Priedaine po Ķemeri. Pociągi odjeżdżają z Dworca Głównego w Rydze z torów nr 3 i 4 (peron 4), w kierunku Tukums, Ķemeri lub Sloka. Czas przejazdu z Rygi do poszczególnych części Jūrmali wynosi od 20 do 50 minut.

Komunikacja minibusowa

Połączenia minibusowe między Rygą a Jūrmalą odjeżdżają z Międzynarodowego Dworca Autobusowego w Rydze (Prāgas iela 1). Kursy w kierunku Jaunķemeri i Sloki zapewniają dojazd do centralnej części miasta (Majori) w około 30 minut.

Transport wodny

W sezonie letnim między Rygą a Jūrmalą kursują statki pasażerskie, m.in. „New Way”, „Elizabete” oraz historyczny żaglowiec „Lībava”. Rejs rozpoczyna się na brzegu Dźwiny w Rydze i trwa około 2,5 godziny w jedną stronę.

Rower

Do Jūrmali prowadzi trasa rowerowa EuroVelo 10. Odcinek pomiędzy Rygą a Jūrmalą liczy około 20 km i rozpoczyna się przy moście Vanšu. Trasa prowadzi ulicami Daugavgrīvas, Kliņģeru, Kuldīgas i Slokas, następnie Kandavas i Jūrmalas gatve, po czym biegnie równolegle do linii kolejowej aż do granicy miasta.

Festiwale

W czasach Związku Radzieckiego Jurmała była miejscem organizowania różnych festiwali, m.in. festiwalu muzyki popularnej „Jūrmala” (1986–1993).

W lipcu w Jurmale organizuje się festiwal muzyki popularnej Nowa Fala, przyciągający znanych wykonawców głównie z krajów byłego ZSRR ale także innych części świata.

Dd 2015 w Jurmale, w Dworze Koncertowym Dzintari. odbywa się festiwal Laima Rendezvous. Festiwal został założony przez łotewską piosenkarkę Laimę Vaikule i co roku przyciąga artystów zarówno z Łotwy, jak i z innych krajów, w tym Rosji, Ukrainy i Gruzji. W programie wydarzenia znajdują się koncerty solowe, duety i występy grupowe, a także wydarzenia towarzyszące, takie jak afterparty i specjalne prezentacje artystyczne.

Miasta partnerskie

• Anadia, Portugalia
• Eskilstuna, Szwecja
• Jakobstad, Finlandia
• Gävle, Szwecja
• Cabourg, Francja
• Połąga, Litwa
• Parnawa, Estonia
• Kazań, Rosja
• Terracina, Włochy

Linki zewnętrzne

• Jurmała – oficjalna strona miasta
• Archiwalne zdjęcia miejscowości w bibliotece Polona