Lipawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lipawa
Ilustracja
Widok miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Łotwa
Region Lipawa
Burmistrz Uldis Sesks
Powierzchnia 60,4 km²
Wysokość 7 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

78 144[1]
1294,4 os./km²
Położenie na mapie Łotwy
Mapa lokalizacyjna Łotwy
Lipawa
Lipawa
Ziemia56°31′N 21°01′E/56,516667 21,016667
Strona internetowa
Portal Portal Litwa, Łotwa i Estonia

Lipawa (łot. Liepāja, niem. Libau, lit. Liepoja, ros. Либава, est. Liibavi, jid. ליבאַװע) – miasto na Łotwie, w Kurlandii, nad Morzem Bałtyckim i Jeziorem Lipawskim, miasto wydzielone, 79 995 mieszkańców (2014), trzecie co do wielkości miasto na Łotwie, drugie największe miasto portowe Łotwy (za Rygą), największe miasto Kurlandii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Hala targowa w Lipawie
Wędkarze nad kanałem
Protestancki kościół pw. św. Anny w Lipawie

Lipawa została założona przez plemiona Kurów zajmujące się rybołówstem w 1253 jako Lyva. W 1263 zakon kawalerów mieczowych, po połączeniu się z zakonem krzyżackim założył tutaj osadę Libau. Nazwa Liepāja weszła do powszechnego użycia po 1560. W 1625 książę Kurlandii i Semigalii Fryderyk Kettler nadał osadzie prawa miejskie, potwierdzone przez króla Polski Zygmunta III Wazę w 1626. Od II rozbioru Polski w 1793 był to jedyny port I Rzeczypospolitej. Podczas Powstania kościuszkowskiego wybuchło tu Powstanie kurlandzkie.

W roku 1795, po upadku księstwa Kurlandii w wyniku III rozbioru Polski, Lipawa została przyłączona do Cesarstwa Rosyjskiego. W czasie powstania styczniowego, tą drogą sprowadzano uzbrojenie dla powstańców (m. in. sztucery z Belgii). W XIX wieku miasto szybko rozwijało się jako główny bałtycki port Rosji, a na początku XX stało się miejscem, z którego wielu obywateli rosyjskich udawało się na emigrację do Stanów Zjednoczonych. W 1876 doprowadzono tutaj kolej, dzięki czemu jeszcze bardziej rozwinął się port, zdolny przyjmować towary z całej Rosji. W 1900 7% rosyjskiego eksportu przypadało na port w Lipawie. Podczas I wojny światowej Lipawa była okupowana przez Niemcy, po zakończeniu wojny i ogłoszeniu niepodległości przez Łotwę przez 6 miesięcy miasto pełniło funkcję tymczasowej stolicy, przed przybyciem rządu do Rygi.

2 listopada 1920 podpisano w Lipawie umowę o rozejmie i preliminariach pokoju w Rydze[2].

W 1940 Lipawę włączono do ZSRR. Planując napaść na zachód Europy, w porcie zgromadzono 3/4 zapasów paliwa Floty Bałtyckiej. 22 czerwca 1941 miasto znalazło się w ogniu walk z Wehrmachtem, który zdobył Lipawę wraz ze znajdującymi się tutaj materiałami pędnymi[3].

Podczas II wojny światowej Lipawa uległa znacznym zniszczeniom, a terror okresu stalinowskiego sprawił, że została częściowo wyludniona, głównie przez deportacje na Syberię, ale również przez ucieczki mieszkańców miasta na zachód. Niemcy wymordowali miejscowych Żydów w 1941.

Podczas okupacji sowieckiej w latach 1945–1991 port w Lipawie przestał pełnić funkcje handlowe, gdyż utworzono tam (w północnej części miasta, dzielnica Karosta) duży port Marynarki Wojennej ZSRR i bazę okrętów podwodnych. W 1991 port ponownie otwarto dla statków handlowych, zaś ostatni żołnierze sowieccy opuścili Lipawę w 1994. W 1997 na terenie Lipawy utworzono specjalną strefę ekonomiczną, która spowodowała szybki rozwój gospodarczy portu i miasta.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Lipawie znajduje się wiele zabytków architektury, sztuki i kultury. Kultywowane są tutaj dawne tradycje morskie i kulturalne. Lipawa to również ośrodek edukacyjny, działa tutaj najstarsza na Łotwie orkiestra symfoniczna, odbywają się festiwale muzyki rockowej Liepājas dzintars ("Bursztyn Lipawy"). W mieście występuje klub hokejowy i piłkarski Liepājas Metalurgs (mistrz kraju w piłce nożnej).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Port w Lipawie jest trzecim co do wielkości w kraju. Mieści się on w specjalnej strefie gospodarczej. Strefa zajmuje 37 km². Na jej terenie działa 19 spółek, w tym największa: zakłady metalurgiczne Liepājas metalurgs. W porcie przeładowuje się głównie drobnicę, drewno i ładunki metalowe. Lipawa posiada połączenia promowe z Karlshamn w Szwecji i Rostockiem. Znajduje się tutaj również międzynarodowy port lotniczy.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

Sieć tramwajowa w Lipawie (wraz z odcinkami zlikwidowanymi)
 Osobny artykuł: Tramwaje w Lipawie.

Lipawa jest najmniejszym łotewskim miastem posiadającym komunikację tramwajową (sieci tramwajowe posiadają jeszcze Ryga i Dyneburg). Sieć została uruchomiona w 1898. Od początku tramwaje kursują po torach o prześwicie 1000 mm. Szczytowym okresem rozwoju było lato 1972 kiedy długość sieci wynosiła 16 km. Wówczas to w czerwcu otwarto przedłużenie linii na południe oraz w październiku zlikwidowano linię nr 2. Od tej pory w Lipawie istnieje tylko jedna linia łącząca pętle Brîvîbas iela (na północy) z Centrâlkapi (na południowym wschodzie). Sieć lipawska jest całkowicie dwutorowa. Tabor stanowią wyłącznie tramwaje Tatra KT4[4].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Lipawie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. «Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās pagastu dalījumā»
  2. Protokół wymiany dokumentów ratyfikacyjnych (Dz. U. 1921 nr. 28 poz. 162)
  3. Wiktor Suworow "Dzień M", Rebis Poznań 2008, s. 87
  4. Piotr Tomasik. Tramwaje na Łotwie. „Świat Kolei”. 7/2012, s. 48-53. Łodź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]