Kanopy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wazy kanopskie z czasów XIX dynastii (Muzeum Egipskie w Berlinie)
Etruska urna kanopska (VI wiek p.n.e.)

Kanopy (także wazy lub urny kanopskie) – w starożytnym Egipcie rytualne naczynia, w których umieszczano wnętrzności, wyjęte z ciała przed mumifikacją i zakonserwowane.

Nazwa pochodzi od greckiej nazwy starożytnego egipskiego miasta Kanopos (gr. Kánōbos, łac. Canopus)[1][2] w Delcie, w okolicach dzisiejszej Aleksandrii, w którym odnaleziono te naczynia po raz pierwszy[a]. Zwykle wykonane były z alabastru lub gliny[3], spotyka się również kanopy drewniane, kamienne i fajansowe. Zawsze występowały w rytualnej liczbie czterech związanej z bóstwami pogrzebowymi – tzw. synami Horusa[4][5].

Gliniane kanopy znane są już z okresu Starego Państwa. Początkowo zamykane były płaskimi pokrywami[2], na początku Nowego Państwa nakrywkami wyobrażającymi głowę zmarłej osoby (lub głowy Synów Horusa w postaci ludzkiej – według innej wersji), a w Epoce Późnej zaczęto je przyozdabiać głowami synów Horusa w postaci zwierzęcej: Imseta (głowa ludzka – dla wątroby), Hapiego (głowa pawiana – dla płuc), Kebehsenufa (głowa sokoła – dla jelit) i Duamutefa (głowa psa podobnego do szakala – dla żołądka)[4]. Każdy z geniuszy opiekuńczych zmarłego był z kolei pod ochroną bogiń opiekuńczych: Izyda strzegła wątroby, Neftyda – płuc, Neit – żołądka, a Selkit – jelit.

Kanopy zwykle umieszczane były w specjalnie na ten cel wykonywanej skrzyni-kaplicy, na której ścianach umieszczano rzeźbione wizerunki bogiń opiekuńczych. Pozy bogiń, ich kolejność oraz przyporządkowanie do kierunków świata, ściśle określały święte teksty.

Później nazwę tę stosowano także dla etruskich urn z nakryciem wyobrażającym głowę ludzką, wykonywanych w VII-VI wieku p.n.e.[2], odnosząc ją błędnie do rodzaju popielnic w pochówku ciałopalnym[6].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Czczony tam Ozyrys w Epoce Późnej wyobrażany był w uproszczonej postaci naczynia w kształcie odwróconego stożka zakończonego głową bóstwa; mylna interpretacja XIX-wiecznych badaczy starożytności spowodowała, że utożsamiono je z naczyniami używanymi przy mumifikacji (Guy Rachet: Słownik cywilizacji egipskiej. Katowice: Książnica, 2006, s. 152-153).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sztuka świata. T. 17. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, ​ISBN 978-83-213-4726-4​.
  2. a b c Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
  3. Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1989.
  4. a b Nowa encyklopedia PWN. T. 3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, ​ISBN 83-01-11966-7​.
  5. Krystyna Zwolińska, Zasław Malicki: Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993.
  6. Encyklopedia sztuki starożytnej. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974.