Klasztor Pirita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Klasztor Pirita
Pirita klooster
Ilustracja
Ruiny klasztoru, 2005
Państwo  Estonia
Miejscowość dzielnica Pirita, Tallinn
Kościół rzymskokatolicki
Rodzaj klasztoru Brygidki
Liczba zakonników do 85
Obiekty sakralne
Klasztor Zakon Najświętszego Zbawiciela (św. Brygidy)
Data budowy XV w.
Data zburzenia 1577
Data reaktywacji 15 września 2001
Położenie na mapie Estonii
Mapa lokalizacyjna Estonii
Klasztor Pirita
Klasztor Pirita
Ziemia59°28′00″N 24°50′10″E/59,466789 24,836086
Strona internetowa klasztoru

Klasztor Pirita (est. Pirita klooster) – klasztor poświęcony świętej Brygidzie, położony w dzielnicy Pirita w Tallinnie w Estonii. Funkcjonował od wczesnych lat XV w. do ok. 1577 roku. Był największym klasztorem w Inflantach i jednym z największych w północnej Europie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia klasztoru św. Brygidy w Tallinnie – klasztoru Pirita – sięga XV w. Pomysł założenia klasztoru w stolicy Estonii został wysunięty przez kupców Tallinna (H. Huxer, G. Kruse, H. Swalbart) w 1400 roku[1][2]. W 1407 roku przybyło do Tallinna dwóch mnichów z opactwa Vadstena, położonego nad jeziorem Wetter w Szwecji, by doradzać kupcom[3]. Początkowo budowla była drewniana[4]. Pozwolenie na wydobycie kamienia na materiał budowlany uzyskano w 1417 roku dzięki pomocy mistrza krajowego inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego[1][2]. Zakon również przekazał działkę pod budowę. Klasztor został zbudowany według projektu i pod nadzorem architekta Heinricha Swalbarta[1].

Centralny budynek klasztoru – kościół – został poświęcony 15 sierpnia 1436 roku przez biskupa Tallinna Heinricha II[1][2]. W okresie świetności był największym katolickim klasztorem w Inflantach, dzięki wykorzystaniu dogodnego punktu położenia na szlaku handlowym między wschodem i zachodem. Wybudowany został w okresie rozkwitu średniowiecznego budownictwa. Prace budowlane trwały do początku lat 90. XV wieku. Klasztor Pirita działał przez ponad 175 lat[1].

Reguła zakonna[edytuj | edytuj kod]

Plan klasztoru Pirita

Pierwszy klasztor poświęcony św. Brygidzie powstał w Szwecji i miał on ściśle określone reguły funkcjonowania. Zgodnie z nimi działał także klasztor Pirita. Kościół klasztorny był obszerną, halową, trójnawową budowlą na planie prostokąta o wymiarach 24 × 56 m, z masywnymi, dwustopniowymi przyporami wzmacniającymi z zewnątrz każdą ścianę o powierzchni 1360 m². Fasadę świątyni zdobił trójkątny szczyt o wysokości 35 metrów. Został zbudowany również zgodnie z zasadami św. Brygidy. We wnętrzach dominował ascetyczny szarawoniebieski kolor[1][4].

Zgodnie z zasadami w kościele było 13 kaplic, noszących imiona apostołów tak, że każdy kapłan miał własny ołtarz. Ponadto kościół miał kilka ołtarzy pomocniczych, w tym kaplicę św. Brygidy i św. Michała. Na północ od kościoła znajdowały się cztery skrzydła zabudowań klasztornych, tworzących wewnątrz prostokątny wirydarz[1][4].

Rysunek Carla Friedricha Christiana Buddeusa, między 1830 a 1840

W murach klasztornych mieszkali zarówno mężczyźni, jak i kobiety, jednak nie mógł on mieć więcej niż 85 członków – 60 sióstr i 25 braci, w tym 13 kapłanów, 4 diakonów i 8 braci świeckich. Klasztor sióstr zakonnych i klasztor mnichów były oddzielone kościołem, w którym, podczas wspólnych mszy, zakonnice i mnisi nie widzieli się – mniszki przebywały na galerii, a mężczyźni na dole. Mogli ze sobą rozmawiać jedynie w specjalnych pokojach, nazywanych salonami, które były podzielone ścianą, w której znajdowały się małe otwory. Rozmawiający nie widzieli się, ale mogli wymienić informacje czy przekazać sobie jakieś przedmioty[1][2][4].

Upadek klasztoru[edytuj | edytuj kod]

Upadek klasztoru rozpoczął się w 1525 roku w związku z postępującą reformacją. Zarówno wojny inflanckie (1558–1583), jak i pożar, który spustoszył część gospodarczą klasztoru wiosną 1574 roku, doprowadziły do zniszczenia starego klasztoru Pirita[1]. W pierwszych latach wojny inflanckiej Rada Miejska Tallinna dyskutowała o rozbiórce klasztoru ze względów strategicznych, ale idee rozbiórki nie zostały zrealizowane z powodu sprzeciwu rycerstwa. W 1577 roku klasztor został zaatakowany przez wojska rosyjskiego cara Iwana IV Groźnego, które zrabowały i podpaliły zabudowania konwentu podczas oblężenia Tallinna. Od tego czasu pozostaje on w ruinie[3][1][5]. Przez długi czas okolica klasztoru była wykorzystywana przez lokalnych mieszkańców jako cmentarz[4].

Nowy klasztor[edytuj | edytuj kod]

Nowe sanktuarium, Tallinn

Po odzyskaniu przez Estonię niepodległości w 1991 roku matka Tekla Famiglietti, stojąca na czele Zakonu Najświętszego Zbawiciela (św. Brygidy), wysłała do rządu estońskiego list z pytaniem o ruiny klasztoru Pirita[6].

Jesienią 1993 roku przybyła z pierwszą wizytą do Estonii. Ruiny historycznego klasztoru Pirita zrobiły na niej duże wrażenie. Famiglietti podjęła decyzję o przywróceniu ciągłości zakonu na terenie Estonii. 16 kwietnia 1994 roku cztery mniszki przybyły do Tallinna – matka Teresa z siostrami Riccard, Patrizia i Hedvig[3][6]. Pod koniec 1995 roku zakon stał się właścicielem działki o powierzchni 0,9 hektara na terenie dawnego gospodarstwa Mihkli, bezpośrednio po północnej stronie starego klasztoru. Nowy kompleks klasztorny został wybudowany zgodnie z projektem biura architektonicznego Luhse & Tuhal z Parnawy[6].

Kamień węgielny pod budowę położono jesienią 2000 roku, a 15 września 2001 roku poświęcono nowe sanktuarium. W latach 2001–2004 klasztor prowadzony był przez matkę Patrizię, od 2004 roku kieruje nim matka Riccarda z Meksyku. W klasztorze mieszka osiem mniszek, urodzonych w Meksyku i Indiach[3][6].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Kloostri ajalugu (est.). Pirita klooster. [dostęp 2019-06-25].
  2. a b c d Монастырь святой Бригитты в Пирита Источник (ros.). Triptoestonia.com. [dostęp 2019-06-26].
  3. a b c d Papież Franciszek zjadł obiad w klasztorze sióstr brygidek w dzielnicy Pirita w Tallinie. Deon.pl. [dostęp 2019-06-26].
  4. a b c d e Tallinn – klasztor św. Brygidy. Medievalheritage.eu. [dostęp 2019-06-26].
  5. Dzielnica Pirita. Fotopodroze.eu. [dostęp 2019-06-26].
  6. a b c d Püha Birgitta ja ordu uus haru (est.). Pirita klooster. [dostęp 2019-06-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]