Kościół św. Jakuba w Warszawie (Tarchomin)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Jakuba w Warszawie
Distinctive emblem for cultural property.svg 644/6 z dnia 1.07.1965[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół św. Jakuba
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia parafia św. Jakuba Apostoła w Warszawie (Tarchomin)
Wezwanie św. Jakuba
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół św. Jakuba w Warszawie
Kościół św. Jakuba w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Jakuba w Warszawie
Kościół św. Jakuba w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kościół św. Jakuba w Warszawie
Kościół św. Jakuba w Warszawie
Ziemia52°19′09″N 20°56′27″E/52,319167 20,940833

Kościół św. Jakubakościół parafialny przy ul. Mehoffera 2 leżący na terenie diecezji warszawsko-praskiej, w dekanacie tarchomińskim. Jest siedzibą parafii św. Jakuba Apostoła.

Świątynia jest wybitnym przykładem gotyku mazowieckiego[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki kościoła pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła w Warszawie sięgają początków XV w., a pierwsza informacja o kościele pochodzi z 1427 z księgi ławniczej miasta Nowej Warszawy[3].

W II połowie XV w. gospodarzem Tarchomina została rodzina Gołyńskich. Murowany kościół został ufundowany przez wojewodę mazowieckiego Jakuba Gołyńskiego oraz jego syna, kanonika katedralnego płockiego Mikołaja Gołyńskiego pełniącego również funkcję proboszcza Tarchomina[4]. Budowa kościoła była kontynuowana przez kolejnego właściciela Białołęki, starostę warszawskiego Adriana Gołyńskiego. Za rok budowy przyjmuje się 1518 – data ta została umieszczona na jednej z cegieł w prezbiterium[5]. Nie wiadomo dokładnie, czy budowa została zakończona za życia zmarłego w 1540 Gołyńskiego, ale kościół stał już w 1570, kiedy kanonik płocki Jan Dąbrowski ufundował w nim altarię. Kościół zbudowano na niewielkim sztucznie usypanym wzgórku w celu zabezpieczenia go przed wylewami Wisły[6]. Został konsekrowany przez biskupa płockiego Piotr Dunina-Wolskiego[6].

Kościół był budową jednonawową z węższym i niższym prezbiterium skierowanym na południowy wschód, zbudowaną z cegły w stylu gotyckim. Wejście znajdowało się pierwotnie w ścianie bocznej[5]. Świątynia została konsekrowana w 1582 przez biskupa płockiego Piotra Dunina-Wolskiego[7]. W czasie potopu szwedzkiego kościół został ograbiony i od tej pory niszczał w związku z wyludnieniem zniszczonego Tarchomina.

W początkach XVIII w. Tarchomin został zakupiony przez rodzinę Ossolińskich. Z inicjatywy Franciszka Maksymiliana Ossolińskiego w 1720 rozpoczęto restaurację i rozbudowę świątyni. Do 1730 wybudowano nową zakrystię, skarbiec przy prezbiterium i barokową kruchtę od frontu. Kościół wzmocniono 12 skarpami, otynkowano i pokryto nowym dachem. Uporządkowano również cmentarz przykościelny, wzniesiono budynki kostnicy i dzwonnicy, które wbudowano w mur otaczający cmentarz. We wnętrzu kościoła został zbudowany nowy drewniany chór muzyczny i położono nowe stropy, ołtarz główny z tabernakulum, dwa ołtarze boczne, zaś po 1730 nową ambonę, chrzcielnicę z czarnego marmuru i kryptę grobową rodziny Ossolińskich. W 1785 ówczesny proboszcz ks. Franciszek Czajkowski dokładnie opisał parafię ukazując usytuowanie i położenie kościoła parafialnego. Parafia wówczas należała do diecezji płockiej, archidiakonatu pułtuskiego, dekanatu radzymińskiego, województwa mazowieckiego, ziemi i powiatu warszawskiego. W 1878 w kościele zostały zainstalowane siedmiogłosowe organy.

W 1881 majątek Tarchomina kupił Władysław Kisiel-Kiślański, dzięki któremu w latach 1894–1898 przeprowadzono gruntowny remont kościoła i innych zabudowań[8]. Naprawiono wtedy zewnętrzne tynki, posadzka pokryta została lastrikiem, zaś na ścianach prezbiterium Franciszek Stelmaski namalował postacie czterech ewangelistów oraz św. Stanisława i św. Wojciecha[8]. Usunięto również cztery stare i zniszczone ołtarze oraz odremontowano ołtarze – główny i dwa boczne – oraz ambonę[8].

W 1941 Niemcy skonfiskowali dzwony, a w 1944 kościół poniósł straty z powodu działań wojennych. Uszkodzony dach i stropy naprawiono w 1945, zaś w latach 1982–1983 dach pokryto miedzianą blachą.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Jednonawowy kościół zbudowano w stylu gotyckim z cegły ułożonej w wątku polskim. Na jednej ze ścian bocznych zachowały się ślady portalu oraz dekoracji z zendrówki. Od frontu w XVIII wieku dobudowano barokową kruchtę.

Wnętrze świątyni jest utrzymane w stylu barokowym[7]. Znajdują się tam chrzcielnica z czarnego marmuru, lichtarze z herbem fundatora i płyta spiżowa do krypty, a także tablice ku pamięci Stadnickich z XVIII w. i rzeźby Piotra i Pawła z drewna lipowego. Z końca XIX w. pochodzi posadzka i malowidła czterech Ewangelistów oraz św. Stanisława i Wojciecha. W podłodze ozdobna metalowa płyta z herbem Ossolińskich herbu Topór i napisem: Aedificat proprias hic ascia moesta ruina przykrywająca kryptę, w której pochowano chorążego Dworu Królewskiego, kapitana sandomierskiego, Regimentu Laski Wielkiej Królewskiej Chorągwi Ignacego Ossolińskiego zmarłego jako pięcioletnie dziecko w 1755, ale już obdarzonego tytułami[9]. Trumienkę z kośćmi i tabliczką informacyjną odkryto w 1978 przy budowie sali dla ministrantów[9].

W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający Pana Jezusa na Krzyżu, a nad nim obraz przedstawiający patrona kościoła, św. Jakuba Apostoła. Po bokach znajdują się dwie wysokie drewniane figury św. Piotra i św. Pawła[7]. Świątynia ma dwie zakrystie[2].

Organy zbudował w końcu XIX wieku Józef Szymański z Warszawy, po wojnie częściowo je rozbudowano, a w 1978–1979 zostały gruntownie wyremontowane. W 2006 organy zostały rozbudowane poprzez dodanie II manuału.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych m. st. Warszawy. [dostęp 2010-01-22].
  2. a b Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 91.
  3. Historia Białołęki i jej dzień dzisiejszy. [dostęp 2012-07-24].
  4. O parafii Św. Jakuba Apostoła w Tarchominie. [dostęp 2012-07-22].
  5. a b Ewa Korpysz. Czy pierwsza była św. Katarzyna?. „Stolica”, s. 19, marzec 2016. 
  6. a b Edward Figauzer: Kościół Św. Jakuba Apostoła w Tarchominie [w:] Historia Białołęki i jej dzień dzisiejszy. Warszawa: Gminny Ośrodek Kultury Warszawa-Białołęka, 2002, s. 185. ISBN 83-917635-0-1.
  7. a b c Kościoły Warszawy. Warszawa: Wydawnictwa Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów Warszawy, 1982, s. 193.
  8. a b c Jan Berger: Pod zaborami [w:] Historia Białołęki i jej dzień dzisiejszy. Warszawa: Gminny Ośrodek Kultury Warszawa-Białołęka, 2002, s. 37. ISBN 83-917635-0-1.
  9. a b Edward Figauzer: Kościół Św. Jakuba Apostoła w Tarchominie [w:] Historia Białołęki i jej dzień dzisiejszy. Warszawa: Gminny Ośrodek Kultury Warszawa-Białołęka, 2002, s. 186. ISBN 83-917635-0-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]