Konferencja genewska (1954)
 Ostatni dzień obrad konferencji w Genewie | |||||||||
| Data |
26 kwietnia – 20 lipca 1954 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miejsce | |||||||||
| Wynik |
decyzje polityczne:
decyzje militarne:
| ||||||||
| Przyczyna |
konflikty w Korei i Wietnamie | ||||||||
| |||||||||
Konferencja genewska – międzynarodowa konferencja polityczna zwołana w dniach 26 kwietnia – 20 lipca 1954 roku[2] w Genewie (Szwajcaria). Jej celem było znalezienie sposobów na zakończenie konfliktu w Indochinach oraz omówienie kwestii przyszłości Korei po wojnie koreańskiej[3].
W konferencji uczestniczyły cztery państwa wielkiej czwórki: Związek Radziecki (Wiaczesław Mołotow), Stany Zjednoczone (John Foster Dulles, następnie Walter Bedell Smith), Francja (Georges Bidault, później Pierre Mendès-France) oraz Wielka Brytania (Anthony Eden). Do grona głównych mocarstw dołączyła także Chińska Republika Ludowa, reprezentowana przez premiera i ministra spraw zagranicznych Zhou Enlaia[4].
W obradach brały udział również państwa, których siły walczyły pod auspicjami ONZ w wojnie koreańskiej, a także strony zainteresowane zakończeniem I wojny indochińskiej: Państwo Wietnamskie, Việt Minh, Laos i Kambodża. Obecne były także liczne delegacje obserwatorów i przedstawicieli mediów[5][6].
Konferencja w sprawie Korei
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza część obrad poświęcona była kwestiom koreańskim. Dyskutowano możliwość ponownego zjednoczenia półwyspu i przeprowadzenia ogólnokoreańskich wyborów. Rozmowy zakończyły się jednak niepowodzeniem – nie osiągnięto żadnego wspólnego stanowiska ani deklaracji. Niektórzy uczestnicy i analitycy zarzucali Stanom Zjednoczonym podejmowanie kroków przeciwko zjednoczeniu Korei jako państwa socjalistycznego[5][7][8].
Konferencja w sprawie Indochin
[edytuj | edytuj kod]Tło
[edytuj | edytuj kod]Konferencja genewska odbywała się w kontekście dwóch poważnych konfliktów zimnowojennych w Azji: wojny koreańskiej i I wojny indochińskiej. Oba spory miały swoje źródła w rozpadzie systemu kolonialnego oraz w rywalizacji mocarstw o strefy wpływów po II wojnie światowej. Rozmowy w sprawie Indochin odbywały się w cieniu bitwy pod Điện Biên Phủ, która zakończyła się 7 maja 1954 roku klęską sił francuskich. Informacja o kapitulacji dotarła do Genewy w dniu otwarcia debaty nad przyszłością Wietnamu[9].
Przebieg negocjacji
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze wystąpienie w imieniu Việt Minhu wygłosił Pham Van Dong, deklarując dążenie do niepodległości Wietnamu, Laosu i Kambodży oraz obiecując wolność od represji dla przeciwników politycznych. Ku zaskoczeniu Zachodu, zasugerował również możliwość rozważenia podziału kraju, co było efektem nacisków ze strony delegacji chińskiej i radzieckiej[10].
Strona francuska początkowo opowiadała się za koncepcją tzw. „cętkowanego podziału”, przewidującego przekazanie komunistom wybranych regionów, z wyłączeniem głównych miast. Delegacja cesarza Bảo Đạia stanowczo sprzeciwiała się podziałowi.
Rola Stanów Zjednoczonych
[edytuj | edytuj kod]Sekretarz stanu John Foster Dulles od początku prezentował nieprzejednane stanowisko, sprzeciwiając się podziałowi kraju i unikając bezpośrednich kontaktów z delegacją chińską. W czerwcu opuścił Genewę, a przewodnictwo delegacji przejął Walter Bedell Smith. Stany Zjednoczone odmówiły podpisania deklaracji końcowej, ograniczając się do jednostronnego oświadczenia, w którym zastrzegły sobie prawo reagowania na ewentualne naruszenia ustaleń[4].
Zmiany polityczne we Francji
[edytuj | edytuj kod]18 czerwca 1954 roku premierem Francji został Pierre Mendès-France, który zapowiedział, że poda się do dymisji, jeśli w ciągu 30 dni nie doprowadzi do zawarcia porozumienia. Wyznaczyło to konkretny termin zakończenia negocjacji i nadało rozmowom nową dynamikę[11][12].
Propozycje graniczne
[edytuj | edytuj kod]Jednym z najtrudniejszych zagadnień negocjacyjnych podczas konferencji genewskiej była kwestia wyznaczenia linii podziału Wietnamu. Strona francuska, osłabiona klęską pod Điện Biên Phủ, proponowała ustalenie granicy na północy kraju, wzdłuż 18. równoleżnika, co pozwalałoby zachować pod jej kontrolą ważne ośrodki, takie jak Hanoi i Hajfong. Việt Minh natomiast, korzystając ze swojej przewagi militarnej na froncie, początkowo żądał granicy wysuniętej znacznie bardziej na południe – wzdłuż 13. równoleżnika – obejmującej część Płaskowyżu Centralnego i historycznego regionu Annam[13][14].
Propozycje obu stron spotkały się ze sprzeciwem mocarstw patronujących konferencji, zwłaszcza Chin i Związku Radzieckiego, które – obawiając się eskalacji konfliktu i ewentualnej interwencji Stanów Zjednoczonych – skłaniały Việt Minh do przyjęcia bardziej umiarkowanego stanowiska. To właśnie z inicjatywy Zhou Enlaia i przy wsparciu radzieckiej delegacji wysunięto kompromisową propozycję podziału wzdłuż 16. równoleżnika. Rozwiązanie to nie spotkało się jednak z pełną akceptacją i w toku dalszych negocjacji, przy intensywnym udziale brytyjskiego ministra spraw zagranicznych Anthony’ego Edena oraz premiera Francji Pierre’a Mendès-France’a, udało się wypracować ostateczne rozwiązanie. Granicę ustalono wzdłuż 17. równoleżnika, co miało umożliwić stworzenie krótkiej, względnie łatwej do obrony linii rozdzielającej siły Việt Minhu i armii francuskiej, a jednocześnie pozostawiało Francji oraz wspieranemu przez nią rządowi południowowietnamskiemu kontrolę nad Sajgonem i delty Mekongu[4][15].
Porozumienia genewskie
[edytuj | edytuj kod]Rezultatem obrad w Genewie był zestaw dokumentów określanych zbiorczo jako porozumienia genewskie. Ich treść obejmowała zarówno szczegółowe układy wojskowe, jak i polityczne deklaracje stron uczestniczących w rozmowach. Najważniejszym z nich było porozumienie o zawieszeniu broni w Wietnamie, podpisane 21 lipca 1954 roku pomiędzy przedstawicielami Francji a delegacją Việt Minhu. Dokument ten wprowadzał formalny koniec działań wojennych na terytorium Wietnamu, a także regulował sposób wycofywania i rozmieszczania wojsk po obu stronach linii demarkacyjnej. Ustalono, że obszary położone na północ wzdłuż 17. równoleżnika pozostaną pod administracją Demokratycznej Republiki Wietnamu, a terytoria na południu – pod kontrolą Państwa Wietnamskiego. Postanowiono również, że w ciągu trzystu dni od wejścia w życie porozumienia mieszkańcy będą mogli swobodnie zmieniać miejsce zamieszkania i wybrać, pod czyją administracją pragną pozostać[16].
Oprócz spraw wojskowych ustalono także kwestie polityczne. Deklaracja końcowa konferencji przewidywała, że w lipcu 1956 roku w całym Wietnamie odbędą się wybory powszechne, których celem miało być ponowne zjednoczenie kraju w ramach jednego rządu. Deklaracja została podpisana i zaakceptowana przez Francję, Wielką Brytanię, Chiny i Związek Radziecki. Stany Zjednoczone oraz rząd południowowietnamski odmówiły jej przyjęcia, argumentując, że przewidziane wybory nie mogłyby zostać przeprowadzone w sposób wolny i uczciwy[17].
Odrębne dokumenty dotyczyły również Laosu i Kambodży. Oba państwa uzyskały gwarancje niepodległości i neutralności, a strony konfliktu zobowiązały się do wycofania wojsk i respektowania suwerenności tych krajów[17][18].
Nad realizacją postanowień porozumień czuwać miała Międzynarodowa Komisja Kontroli i Nadzoru, w której skład weszli przedstawiciele Indii, Kanady i Polski, pełniący rolę obserwatorów i mediatorów w przypadku sporów interpretacyjnych[17].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 The Geneva Conference, Ministry of Foreign Affairs, the People's Republic of China, 19 października 2003 [zarchiwizowane 2003-10-19] (ang.).
- ↑ Young 1991 ↓, s. 41.
- ↑ Indochina - Midway in the Geneva Conference: Address by the Secretary of State. „Avalon Project”, 7 maja 1954. Yale Law School. [dostęp 2010-04-29].
- 1 2 3 Hastings 2021 ↓, s. 121-135.
- 1 2 The Geneva Conference. Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, 2000-11-17. [dostęp 2010-04-29].
- ↑ Hastings 2021 ↓, s. 122.
- ↑ Hart-Landsberg 1998 ↓, s. 215–216.
- ↑ Jon Halliday, Bruce Cumings: Korea, The Unknown War. Pantheon Books, 1988, s. 211: Przedstawiciel Kanady Ronning powiedział: Komuniści przybyli do Genewy by negocjować... Myślałem, że będę uczestniczyć w konferencji pokojowej... Tymczasem zrobiono wszystko, by zapobiec realizacji procesu pokojowego... Niewybaczalne było zakończenie konferencji bez traktatu pokojowego. Oświadczenie Mołotowa... mogło zostać przyjęte jako podstawa do porozumienia dla większości Szesnastki [państwa, które walczyły pod flagą ONZ].
- ↑ Hastings 2021 ↓, s. 121.
- ↑ Hastings 2021 ↓, s. 123-124.
- ↑ Hastings 2021 ↓, s. 126.
- ↑ Logevall 2012 ↓, s. 575-579.
- ↑ Hastings 2021 ↓, s. 127-128.
- ↑ Logevall 2012 ↓, s. 595-596.
- ↑ Logevall 2012 ↓, s. 585-597.
- ↑ Hastings 2021 ↓, s. 130-133.
- 1 2 3 Hastings 2021 ↓, s. 129.
- ↑ Logevall 2012 ↓, s. 603.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Kenneth Conboy: War in Laos 1954-1975. Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, 1994. ISBN 0-8974-7315-9.
- George Esper: The Evewitness History of the Vietnam War. New York: Ballantine Books, 1983.
- Martin Hart-Landsberg: Korea: Division, Reunification & U.S. Foreign Policy. Monthly Review Press, 1998.
- Max Hastings: Wietnam. Epicka tragedia 1945-1975. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021. ISBN 978-83-08-08432-8.
- Stanley Karnow: Vietnam, a History: The First Complete Account of Vietnam at War. New York: The Viking Press, 1983. ISBN 0-670-74604-5.
- Fredrik Logevall: Embers of War: The Fall of an Empire and the Making of America's Vietnam. London: Random House, 2012. ISBN 978-0-679-64519-1.
- Piotr Ostaszewski: Wietnam: Najdłuższy konflikt XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2000. ISBN 83-7181-140-3.
- Martin Windrow: The French Indochina War 1946-1954. Oxford: Osprey Publishing, 1998. ISBN 1-8553-2789-9.
- Marilyn Blatt Young, The Vietnam Wars, 1945–1990, New York: HarperPerennial, 1991, ISBN 0-06-092107-2, OCLC 60058507.