Krasnodrzew pospolity
Wygląd
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
krasnodrzew pospolity |
Nazwa systematyczna | |
Erythroxylum coca Lam. Encycl. 2:393. 1786[3] |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Erythroxylum_coca.jpg/250px-Erythroxylum_coca.jpg)
Krasnodrzew pospolity, koka, krzew kokainowy (Erythroxylum coca Lam.) – gatunek krzewu prawdopodobnie pochodzący z rejonu Andów. Obecnie występuje wyłącznie w uprawie. Główne rejony uprawy to: Ameryka Południowa, Jawa, Kamerun.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Krzew dorastający do wysokości 2–3 m.
- Liście
- Pojedyncze, cienkie, odwrotnie jajowate lub podłużnie jajowate, całobrzegie. Pachną herbatą.
- Kwiaty
- Małe, zebrane po kilka w kątach liści, 5-krotne: korona kwiatu białożółta, składająca się z 5 płatków. Pręcików 10, słupek 1 o zalążni trójkomorowej.
- Owoce
- Czerwone pestkowce.
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]- Erythroxylum coca Lam. var. coca
- Erythroxylum coca Lam. var. ipadu Plowman
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Roślina lecznicza
- Liście koki, zawierające kokainę w ilości 0,25–1,3%[4], są wykorzystywane przez południowoamerykańskich rdzennych mieszkańców jako używka. Sama roślina odgrywa ważną rolę w tradycyjnej kulturze andyjskiej. W wielu rejonach stanowiła podstawę egzystencji rdzennych rolników, zwłaszcza w górach, niesprzyjającym innym uprawom. Roślina wykorzystywana jest do produkcji Coca-Coli, przy czym o ile w początkach jej produkcji (po 1886 roku) surowiec zawierał kokainę, w późniejszych latach (po około 1900 roku) stosowany był dekokainizowany wyciąg z koki[5][6]. Krasnodrzew jest poza tym wykorzystywany do produkcji narkotyku[potrzebny przypis].
Zwalczanie
[edytuj | edytuj kod]Liśćmi koki odżywiają się larwy motyla Eloria noyesi – rząd Kolumbii zaproponował plan walki z plantacjami koki w tym kraju za pomocą tego gatunku[potrzebny przypis].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-03] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-03] (ang.).
- ↑ Taxon: Erythroxylum coca. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-06-16]. (ang.).
- ↑ kokainowy krzew, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ Drew Benson: Coca Kick in Drinks Spurs Export Fears. MindFully.org. [dostęp 2011-09-21]. (ang.).
- ↑ Martin Jelsma, Pien Metaal, Ricardo Soberon, Mario Argandoña, Anthony Henman, Ximena Echeverría: Coca Yes, Cocaine No?. Transnational Institute. [dostęp 2011-09-21]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- C.E. Turner i inni, Isolation of dihydrocuscohygrine from peruvian coca leaves, „Phytochemistry”, 20 (6), 1981, s. 1403–1405, DOI: 10.1016/0031-9422(81)80048-9 [dostęp 2024-04-24] (ang.).
- Zbigniew Podbielkowski, Słownik roślin użytkowych, Warszawa: PWRiL, 1989, ISBN 83-09-00256-4 .
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 62143
- EoL: 483360
- GBIF: 2873939
- identyfikator iNaturalist: 64337
- IPNI: 330132-2
- ITIS: 289672, 506807
- NCBI: 289672
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2801328
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:330132-2
- identyfikator Tropicos: 12500004
- USDA PLANTS: ERCO41
- CoL: 3BFSN