Krasnodrzew pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krasnodrzew pospolity
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd malpigiowce
Rodzina krasnodrzewowate
Rodzaj krasnodrzew
Gatunek krasnodrzew pospolity
Nazwa systematyczna
Erythroxylum coca Lam.
Encycl. 2:393. 1786[3]
Owocujący krzew koki, widoczne czerwone jagody

Krasnodrzew pospolity, koka, krzew kokainowy (Erythroxylum coca Lam.) – gatunek krzewu prawdopodobnie pochodzący z rejonu Andów. Obecnie występuje wyłącznie w uprawie. Główne rejony uprawy to: Ameryka Południowa, Jawa, Kamerun.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzew dorastający do wysokości 2-3 m.
Liście
Pojedyncze, cienkie, odwrotnie jajowate lub podłużnie jajowate, całobrzegie. Pachną herbatą.
Kwiaty
Małe, zebrane po kilka w kątach liści, 5-krotne: korona kwiatu białożółta, składająca się z 5 płatków. Pręcików 10, słupek 1 o zalążni trójkomorowej.
Owoce
Czerwone jagody.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Odmiany
  • Erythroxylum coca Lam. var. coca
  • Erythroxylum coca Lam. var. ipadu Plowman

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina lecznicza
Liście koki, zawierające kokainę w ilości 0,25-1,3%[4] są wykorzystywane przez południowoamerykańskich rdzennych mieszkańców jako używka. Sama roślina odgrywa ważną rolę w tradycyjnej kulturze andyjskiej. W wielu rejonach stanowiła podstawę egzystencji rdzennych rolników, zwłaszcza w górach, niesprzyjającym innym uprawom. Roślina wykorzystywana jest do produkcji Coca-Coli, przy czym o ile w początkach jej produkcji (po 1886 roku) surowiec zawierał kokainę, w późniejszych latach (po około 1900 roku) stosowany był dekokainizowany wyciąg z koki[5][6]. Krasnodrzew jest poza tym wykorzystywany do produkcji narkotyku.

Zwalczanie[edytuj | edytuj kod]

Liśćmi koki odżywiają się larwy motyla Eloria noyesi – rząd Kolumbii zaproponował plan walki z plantacjami koki w tym kraju za pomocą tego gatunku.


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-03] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-03] (ang.).
  3. Taxon: Erythroxylum coca (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-06-16].
  4. Encyklopedia Powszechna PWN. T. 2. G-M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 496.
  5. Drew Benson: Coca Kick in Drinks Spurs Export Fears (ang.). MindFully.org. [dostęp 2011-09-21].
  6. Martin Jelsma, Pien Metaal, Ricardo Soberon, Mario Argandoña, Anthony Henman, Ximena Echeverría: Coca Yes, Cocaine No? (ang.). Transnational Institute. [dostęp 2011-09-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Turner C. E., Elsohly M. A., Hanuš L., Elsohly H. N. 1981. Isolation of dihydrocuscohygrine from Peruvian coca leaves. Phytochemistry 20, 6: 1403-1405.
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.