Kokaina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kokaina
Kokaina Kokaina
chlorowodorek kokainy
chlorowodorek kokainy
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C17H21NO4
Masa molowa 303,35 g/mol
Wygląd biały krystaliczny proszek
Identyfikacja
Numer CAS 50-36-2
53-21-4 (chlorowodorek)
PubChem 5760[4]
DrugBank APRD00080[2]
Podobne związki
Podobne związki skopolamina, atropina
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC N01 BC01
R02 AD03
S01 HA01
S02 DA02
Legalność w Polsce środek odurzający grupy I-N
Stosowanie w ciąży kategoria C
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kokaina (metylobenzoiloekgonina) – substancja pobudzająca pochodzenia roślinnego. Odznacza się dużym potencjałem uzależniającym psychicznie[potrzebne źródło]. Jest to alkaloid tropanowy, otrzymywany z liści krasnodrzewu pospolitego (koki) (Erythroxylon coca), który pierwotnie porastał tereny Andów w Ameryce Południowej.

Kokaina wykazuje podobieństwo strukturalne do niektórych innych alkaloidów, np. atropiny i skopolaminy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Indianie peruwiańscy pierwsi zauważyli oddziaływanie liści koki. Używali jej w celach obrzędowych, a także podczas dalekich wypraw morskich.

Kokaina zwiększa wytrzymałość i pozwala pokonywać szybciej spore odległości pieszo[potrzebne źródło].

Pierwsi zakazali uprawy i zażywania koki Hiszpanie, kiedy w XVI wieku zdobyli Peru. Zakaz nie był respektowany.

Kokainę pierwszy raz wyekstrahował z koki Albert Niemann w 1860. W Niemczech chlorowodorek kokainy zaczęto stosować w medycynie w 1884. Jakkolwiek syntetyczne środki znieczulające są dzisiaj bardzo rozpowszechnione, kokainę nadal w pewnym stopniu wykorzystuje się w stomatologii i okulistyce. Kokainę w 1879 r. zaczęto używać w leczeniu uzależnienia od morfiny, jednak część pacjentów zaczęła eksperymentować z zażywaniem obu środków.

W późnych czasach wiktoriańskich używano kokainy dla rozrywki. Zygmunt Freud był entuzjastą kokainy. Napisał piosenkę, w której sławił walory tego środka. Opowiadanie Roberta Stevensona Doktor Jekyll i pan Hyde powstało podczas sześciodniowej sesji kokainowej. Nieustraszony polarnik Ernest Shackleton badał Antarktykę, wspomagając się tabletkami o nazwie Forced March. Fikcyjna postać literacka, bohater znanych powieści detektywistycznych Artura Conan Doyle’aSherlock Holmes – nie stronił od przyjmowania kokainy dożylnie.

Kiedy kokainę zmiesza się z alkoholem, uzyskuje się kokatylen. Było to przyczyną popularności domieszkowania kokainą win – najbardziej znane Vin Mariani. Wina kokainowe zyskały sobie smakoszy wśród premierów, szlachty, a nawet papieży. Architekt Frédéric Auguste Bartholdi stwierdził, że gdyby posmakował Vin Mariani wcześniej w swoim życiu, zaprojektowałby Statuę Wolności kilka setek metrów wyższą.

W 1884 Koller wprowadził kokainę do lecznictwa jako środek miejscowo znieczulający w okulistyce, następnie używano tego alkaloidu do znieczulania infiltracyjnego.[6] Kokainę wkrótce sprzedawano już bez recepty. Używano jej w różnych medykamentach, lekarstwach na ból zębów i napojach. Także w papierosach gwarantujących podniesienie z depresji i w tabliczkach kokainowo-czekoladowych. Zachęcano kupujących zapewnieniami, że kokaina z tchórza robi bohatera, z milczka gadułę i zmniejsza ból cierpiącym.

Napój Coca-cola wszedł na rynek w 1886 jako mieszanka ekstraktów krzewu koka i nasion drzewa kola. Reklamowano ją jako „wartościowy napój pobudzający umysł i leczący wszystkie przypadłości nerwowe”. Do 1903 r. typowe opakowanie zawierało około 60 mg kokainy. Dzisiejsza Coca-cola nadal zawiera ekstrakt z liści koki – The Coca-Cola Company importuje obecnie ok. 8 ton liści rocznie, jednak zabieg ten ma wpływ jedynie na walory smakowe, gdyż narkotyk jest usuwany.

W roku 1886 nastąpił jednocześnie wzrost doniesień z całego świata o nowych przypadkach kokainizmu i ostrych zatruciach kokainą. Część osób na skutek tego przestała całkowicie zażywać kokainę, inni przerzucili się z zastrzyków na formę doustną jako rzekomo mniej szkodliwą. Rozpowszechnienie Coca-Coli wspierało ten proces.

Używanie kokainy stawało się wówczas modne w pewnych kręgach, takich jak artyści, intelektualiści, pisarze oraz gangsterzy.

W końcu do opinii publicznej zaczęła docierać prawda o skutkach uzależnienia od kokainy. Po pierwszej wojnie światowej kokaina została zakazana w większości państw. Wciąż była jednak popularna, choć na zmniejszenie jej popularności wpłynęło pojawienie się heroiny.

Popularność kokainy zwiększyła się ponownie w USA w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku i zaczęła wypierać marihuanę. W dystrybucji narkotyku dostrzegli interes Kolumbijczycy: bracia Fabio Ochoa, Jorge Ochoa i Juan David Ochoa oraz Pablo Escobar, którzy stworzyli kartel narkotykowy z Medellin.

W 1996 r. gazeta San Jose Mercury News opublikowała serię artykułów śledczych pt. Ciemny związek (Dark Alliance), zarzucając spowodowanie epidemii kokainizmu w gettach amerykańskich świadomym i celowym działaniom CIA. Publikacja wywołała oburzenie społeczne w USA, aczkolwiek nikt nie został pociągnięty do odpowiedzialności karnej.

Kokaina w medycynie[edytuj | edytuj kod]

W laryngologii i okulistyce stosuje się 1–20% roztwór chlorowodorku kokainy w celu znieczulenia miejscowego ze względu na efekt sympatykomimetyczny, dzięki któremu dochodzi do obkurczenia naczyń błony śluzowej zmniejszając przy tym krwawienie, lub rozszerzenia źrenicy ułatwiającego prowadzenie wielu zabiegów na oku. Mechanizm tego działania związany jest ze zmniejszeniem przepuszczalności błony komórkowej w stosunku do jonów sodu, co hamuje proces depolaryzacji, w efekcie czego tworzy się lokalny blok przewodzenia impulsów nerwowych[6]. Dawka jednorazowa nie może przekraczać 30 mg, a dobowa – 60 mg.[7] W Polsce nie znajduje się w urzędowym wykazie leków dopuszczonych do obrotu[8].

Działanie ogólnoustrojowe[edytuj | edytuj kod]

Narkotyk[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Ponad połowa światowej produkcji kokainy odbywa się w Kolumbii. Farmerzy po zebraniu liści koki siekają je na drobną mieszankę i polewają płynnym nawozem dla zmiękczenia liści. Liście przygotowane w ten sposób wrzucane są do beczek i zalewane benzyną w celu wyekstrahowania substancji psychoaktywnej z liści koki (zawartość substancji psychoaktywnej w liściach wynosi do 2%)[9]. Następnie liście usuwane są z mieszaniny, która zostaje zneutralizowana sodą. Powstała w ten sposób mieszanka jest podgrzewana w celu odparowania płynu, a pozostała na skutek tego zabiegu pasta poddawana jest suszeniu. Kolumbijscy farmerzy produkujący kokainową pastę sprzedają ją kartelom. Otrzymują za to bardzo niewielkie zapłaty. Szacuje się, że z każdego sprzedanego na ulicy grama kokainy farmer otrzymuje 5 centów[10].

Lewamizol bywa dodawany do kokainy sprzedawanej w Stanach Zjednoczonych ze względny na niższą cenę i podobne skutki. Dodatek ten powoduje u zażywających plamicę i zmniejszenie ilości neutrofili[11].

Sole kokainy[edytuj | edytuj kod]

Kokaina – proszek

Kokaina w postaci soli (chlorowodorku) jest śnieżnobiałym lub żółtawym proszkiem. Przed wprowadzeniem na rynek jest mieszana z innymi substancjami, wypełniaczami, w celu zwiększenia objętości. Substancje używane w tym procesie to soda kuchenna, cukry (np. laktoza, glukoza), inozytol, mannitol i miejscowe środki znieczulające, takie jak lidokaina. Ta postać kokainy jest rozpuszczalna w wodzie, dzięki czemu można ją wypić lub wstrzyknąć.

Kokaina w postaci wolnej zasady[edytuj | edytuj kod]

Sól kokainy można przekształcić w wolną zasadę poprzez zalkalizowanie jej roztworu, a następnie ekstrakcję kokainy za pomocą rozpuszczalnika organicznego. Procedura ta pozwala usunąć niektóre zanieczyszczenia z produktu w formie proszku i wielu zażywających kokainę uważa ją za zdrowszą formę narkotyku. Łatwopalne rozpuszczalniki używane do ekstrakcji bywają przyczyną pożarów w nielegalnych laboratoriach kokainowych.

Krak (crack)[edytuj | edytuj kod]

Kobieta paląca krak w fifce

Nazwa krak pochodzi od ang. crack (pękanie), ze względu na dźwięki powstające podczas jego palenia. Jest to kokaina w formie wolnej zasady, wyizolowana przez strącanie następujące podczas gotowania roztworu chlorowodorku kokainy i wodorowęglanu sodu.

W porównaniu z innymi formami kokainy krak jest silnie uzależniający, o natychmiastowym, krótkotrwałym działaniu (5 do 10 minut). Narkotyk jest zażywany poprzez podgrzewanie i wdychanie oparów. Crack pojawił się w USA w latach osiemdziesiątych.

Zażywanie kokainy[edytuj | edytuj kod]

Postać i sposób zażywania kokainy wpływa na intensywność i czas efektów psychotropowych, a także na szybkość powstawania uzależnienia. Intensywność efektu zależy od ilości narkotyku, jaka dostała się z krwią do mózgu. Procent zaabsorbowanego narkotyku zależy również od przyjętej dawki. Im większa, tym większa część wywrze swoje działanie.

Im szybciej narkotyk dostaje się do mózgu, tym szybciej odczuwalne są efekty jego działania. Długość i intensywność ich trwania wiąże się z metodą podania narkotyku. Efekt odurzenia odczuwalny jest niedługo po zażyciu kokainy. Odczucia psychotropowe, określane jako high, są powiązane z koncentracją narkotyku we krwi, szczególnie dopływającej do mózgu. Im szybciej kokaina dotrze do mózgu, tym większe będą te efekty; szybko również znikną. W rezultacie te sposoby przyjmowania kokainy, które powodują szybkie i intensywne odczucia, powodują również krótsze ich trwanie.

„Ścieżki” kokainy na lusterku

Główne metody wprowadzenia kokainy do organizmu:

Żucie

Żuje się listki koki, które zazwyczaj wymieszane są z substancją zasadową (np. wapnem), lub parzy się je jak herbatę i pije.

Wciąganie

Nosem Wdychana nosem sproszkowana kokaina dostaje się do krwiobiegu poprzez śluzówkę.
Ustami tzw. „po kolumbijsku”. Polega na bezpośrednim wdychaniu sproszkowanej kokainy za pomocą długiej cienkiej rurki, efekty po zażyciu są podobne jak przy wciągnięciu nosem.

Wstrzykiwanie

Igła jest używana do wprowadzenia rozpuszczonej kokainy bezpośrednio do krwiobiegu. W ten sposób narkotyk w całości dostaje się do krwiobiegu z pominięciem wszystkich naturalnych systemów obronnych organizmu. Stwarza to zagrożenie przedawkowania w krótkim czasie. Tak podanej kokainie dotarcie do mózgu zabiera około jednej minuty. Czas potrzebny do osiągnięcia maksymalnych efektów psychotropowych i fizjologicznych jest krótszy niż w przypadku innych. Maksymalny efekt fizjologiczny pojawia się już po dziesięciu minutach, a psychotropowy po czterech. Oba trwają po około trzynaście minut.

Palenie

Wdychanie oparów kokainy (freebase, crack) lub dymu do płuc. Inhalacja sprawia, że kokaina dostaje się do mózgu po 19 sekundach, jakkolwiek tylko 30–60% dawki zostaje zaabsorbowane. Opary wdycha się przez odpowiednio skonstruowaną fajkę. Palacze osiągają maksymalny efekt fizjologiczny po dwóch minutach, a psychotropowy po minucie. Efekty te utrzymują się krótko – od 10 do 30 minut.[potrzebne źródło]

Efekty psychotropowe[edytuj | edytuj kod]

Na siłę efektów wpływa ilość przyjętej dawki. Kokaina wpływa dodatnio na poziom dopaminy – odpowiedzialnej za ośrodki przyjemności w mózgu. Powoduje odczucie euforii, zmniejsza niepokój i zwiększa poczucie pewności siebie, zwłaszcza w kontaktach międzyludzkich. Duże dawki kokainy, wprowadzone którymś z efektywnych sposobów do organizmu, powodują euforyczne doświadczenia, które kreują jaskrawe, długoterminowe wspomnienia, stanowiące podstawę dla później pojawiającej się ochoty na narkotyk. Przy większych dawkach powstają również halucynacje i paranoje, przypominające objawy schizofrenii.

Właściwości uzależniające[edytuj | edytuj kod]

Kokaina bardzo silnie uzależnia psychicznie, powodując zmiany w mózgu[12].

Po zażyciu kokainy następuje okres euforii, a potem okres złego samopoczucia, który skłania do zażycia kolejnej dawki. Niektóre osoby mogą nie być w stanie powstrzymać się przed przyjęciem drugiej dawki jeszcze w trakcie działania pierwszej.

Przyjemne efekty wywoływane przez kokainę są przyczyną powstania wewnętrznego przymusu ciągłego używania narkotyku pomimo niekorzystnych skutków, jakie mogą wystąpić. To łaknienie jest spowodowane uzależnieniem psychicznym. Powoduje ciągłe zwiększanie dawek – większość osób nie potrafi narzucić sobie ściśle określonych ilości. W pogoni za euforią wiele osób często ignoruje oznaki niebezpieczeństwa.

Psychologiczne czynniki uzależnienia są takie same dla kokainy, jak i dla wszystkich psychoaktywnych narkotyków. Uzależniona od tego rodzaju narkotyków osoba może okazywać chęć przyjmowania ich przez dłuższy czas, niż to na początku zakładała. Przy dłuższym zażywaniu kokainy odczucia euforii, wiary w siebie i rozradowania zmniejszają się, a ich miejsce zaczyna z wolna zajmować depresja, podenerwowanie i stany schizofreniczne. Często, aby ominąć te niemiłe konsekwencje, zwiększa się dawki do większych ilości, odlatując na kilka godzin, a nawet dni. Ponieważ taka osoba nie potrafi sama zmniejszyć ilości branej kokainy lub całkowicie przestać brać, okoliczności związane ze zdobywaniem, przygotowaniem i zażyciem narkotyku zabierają jej coraz więcej czasu. Osoby uzależnione alienują się, stają się podejrzliwe i samolubne – coraz ważniejsze staje się zdobycie narkotyku. W tym celu oszukują, kradną i popełniają inne przestępstwa. Już pierwsze zażycie kokainy powoduje silną chęć sięgnięcia po nią po raz kolejny. Zważywszy na wysoką cenę narkotyku i silne efekty uzależniające, kokaina szybko zaczyna odgrywać coraz większą rolę w życiu zażywającego[potrzebne źródło].

Inne niebezpieczeństwa[edytuj | edytuj kod]

Efekty wymienione poniżej nie są widoczne po pierwszym, drugim zażyciu narkotyku, jednak nasilają się z każdą kolejną dawką. Z czasem zejścia po zażyciu kokainy stają się coraz bardziej nieprzyjemne.

  • zaburzenia osobowości
  • depresja z próbami samobójczymi
  • psychoza pokokainowa – zaburzenia funkcjonowania społecznego i urojenia, w tym urojenia prześladowcze
  • krwawienia z nosa
  • zniszczenie błony śluzowej
  • przedziurawienie przegrody nosowej
  • aseptyczna martwica przegrody nosowej
  • kaszel
  • chrypka
  • duszność
  • trudności z donoszeniem ciąży
  • zwiększona umieralność noworodków u matek używających kokainę

Do ww. objawów trzeba dodać objawy wynikające z zachowania podczas intoksykacji – urazy, samobójstwa, zabójstwa.

Przedawkowanie[edytuj | edytuj kod]

Ostre zatrucie zazwyczaj występuje po przyjęciu sproszkowanej kokainy w ilości 500 mg.[6] Natomiast wstrzyknięcie już 20 mg dożylnie kończy się śmiercią spowodowaną porażeniem ośrodka oddechowego (śmierć przez uduszenie).[potrzebne źródło] Zanim to nastąpi, mają miejsce następujące objawy zatrucia ostrego:

  • drgawki,
  • podwyższone ciśnienie krwi, kołatanie serca (przyśpieszone i niemiarowe bicie serca),
  • zablokowanie ośrodka oddechowego zlokalizowanego w mózgu,
  • napady szału z jednoczesnym zamroczeniem.

Po pewnym czasie może pojawić się znużenie, senność, a w końcu traci się świadomość, co sprzyja ustaniu czynności oddechowej.

Zewnętrzne oznaki używania[edytuj | edytuj kod]

Do zewnętrznych objawów zażycia kokainy należą:

  • nadpobudliwość i wzmożona aktywność,
  • pobudzenie seksualne,
  • zwiększona rozmowność, towarzyskość i pewność siebie,
  • rozszerzone źrenice, słabo reagujące na światło.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Kokaina

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Department of Chemistry, The University of Akron: Cocaine (ang.). [dostęp 2011-12-28].
  2. 2,0 2,1 Kokaina – karta leku (APRD00080) (ang.). DrugBank.
  3. Kokaina (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-06-24].
  4. Kokaina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  5. Louis Pagliaro, Ann Marie Pagliaro: Pagliaros’ Comprehensive Guide to Drugs and Substances of Abuse. Waszyngton: American Pharmacists Association, 2004. ISBN 1582120668.
  6. 6,0 6,1 6,2 Wojciech Kostowski, Zbigniew S. Herman: Farmakologia – podstawy farmakoterapii: podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy. Wyd. 3 poprawione i uzupełnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, s. 1569. ISBN 8320033527.
  7. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  8. OBWIESZCZENIE PREZESA URZĘDU REJESTRACJI PRODUKTÓW LECZNICZYCH, WYROBÓW MEDYCZNYCH I PRODUKTÓW BIOBÓJCZYCH z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2011-12-28]. (pol.)
  9. J.K. Piotrowski: Podstawy toksykologii. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2006, s. 492. ISBN 8320431220.
  10. National Geographic – serial dokumentalny (Drugs Inc.: Cocaine).
  11. Francie Diep. Kokaina coraz groźniejsza. „Świat Nauki”. nr. 10 (242), s. 12, październik 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 
  12. N.D. Volkow, J.S. Fowler, A.P. Wolf, R. Hitzemann i inni. Changes in brain glucose metabolism in cocaine dependence and withdrawal.. „American Journal of Psychiatry”. 148, s. 621–626, 1991. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.