Książnica Cieszyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Książnica Cieszyńska
Ilustracja
Książnica Cieszyńska
Państwo  Polska
Miejscowość Cieszyn
Adres ul. Mennicza 46
43-400 Cieszyn
Dyrektor Krzysztof Szelong
Data założenia 1 stycznia 1994
Siglum Plik:ksiaznica cieszynska logo.jpg
Wielkość zbiorów ponad 130 000 woluminów
Położenie na mapie Cieszyna
Mapa lokalizacyjna Cieszyna
Książnica Cieszyńska
Książnica Cieszyńska
Położenie na mapie powiatu cieszyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu cieszyńskiego
Książnica Cieszyńska
Książnica Cieszyńska
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Książnica Cieszyńska
Książnica Cieszyńska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Książnica Cieszyńska
Książnica Cieszyńska
Ziemia49°45′00,857″N 18°37′46,139″E/49,750238 18,629483
Strona internetowa

Książnica Cieszyńska – publiczna biblioteka o statusie naukowym z siedzibą w Cieszynie, w województwie śląskim (Polska). Sprawuje pieczę nad zabytkowymi kolekcjami książkowymi powstałymi w mieście. Obok gromadzenia, ochrony i konserwacji regionalnego dziedzictwa piśmienniczego do jej głównych zadań należy tworzenie nowoczesnego warsztatu do badań regionalnych i bibliologicznych, a także inspirowanie, organizowanie i prowadzenie prac naukowych w zakresie kultury piśmienniczej Śląska Cieszyńskiego oraz popularyzacja wiedzy o historii i kulturze tego regionu[1]. Udostępnianie zbiorów Książnicy Cieszyńskiej ma charakter prezencyjny – są one dostępne jedynie w jej czytelniach.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowe kolekcje biblioteczne wchodzące obecnie w skład Książnicy Cieszyńskiej, połączone zostały w latach trzydziestych XX w. w ramach ówczesnego Muzeum Miejskiego. W strukturze placówki muzealnej pozostały one do 1960 r., kiedy to zostały wyodrębnione i przekształcone w terenowy Oddział Zabytkowy Biblioteki Śląskiej w Katowicach. W 1988 r. Biblioteka Śląska zrezygnowała z dalszej opieki nad cieszyńskimi zbiorami, które przekazane zostały do Miejskiej Biblioteki Publicznej w Cieszynie. Zbiory przechowywane – jeszcze od lat trzydziestych – w nieprzystosowanych warunkach lokalowych stopniowo ulegały fizycznej degradacji, a ich znaczenie naukowe i kulturalne – marginalizacji. Część książek znajdowała się poza jakąkolwiek ewidencją, istniejące katalogi i inwentarze nie odpowiadały współczesnym normom. W celu uzdrowienia sytuacji, po trwających kilka lat przygotowaniach, 1 stycznia 1994 r. rozpoczęła swą działalność Książnica Cieszyńska[2]. Biblioteka przez pierwszy okres swej działalności zajmowała lokale zastępcze. Do obecnej siedziby przy ulicy Menniczej 46 w Cieszynie przeniosła się w roku 1999.

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Kamienica Bludowskich w Cieszynie ok. 1900 roku

Kamienica przy ul. Menniczej 46 należy do najbardziej reprezentacyjnych obiektów Cieszyna. Znajduje się w najstarszej części miasta, w miejscu bezpośrednio przylegającym do dawnych murów miejskich, w obszarze pierwotnej jego zabudowy. Powszechnie nazywana jest "mennicą" i utożsamiana z mennicą cieszyńskich Piastów, jednak źródła wskazują, że pieniądz bito tu dopiero w latach 1647–1655[3].

Jej druga zwyczajowa nazwa – "pałac Bludowskich" – wiąże się z osobą Jerzego Fryderyka hrabiego Bludowskiego z Dolnych Błędowic który nabył posiadłość w roku 1704 i do roku 1719 przebudował do stanu przypominającego obecny. Od 1889 r. kamienica znalazła się w rękach ostatniego prywatnego właściciela – rodziny Scholtisów (Szołtysów) i jej spadkobierców. W 1902 r. elewację frontową przyozdobiono pseudorokokową dekoracją. W 1983 r. znajdujący się już w bardzo złym stanie budynek odkupiło miasto. W 1993 r. zdecydowano o przeznaczeniu budynku dla potrzeb Książnicy Cieszyńskiej, co wiązało się z jego gruntownym remontem[4].

Przebudowa obiektu została zrealizowana według projektu inż. arch. Krzysztofa Barysza. Wiązała się m.in. z dobudową nowoczesnego segmentu przystosowanego do celów bibliotecznych. Prace modernizacyjne prowadzono w latach 1995–2001. W ten sposób powstał obiekt śmiało łączący w sobie elementy zabytkowej architektury z nowatorskimi rozwiązaniami przestrzennymi i wyposażony w nowoczesną infrastrukturę techniczną. Budynek posiada ok. 2700 m², przy czym powierzchnia magazynowa wynosi 695 m². Znajdują się tu dwie czytelnie: ogólna i zbiorów specjalnych, cztery magazyny (dwa wyposażone w regały kompaktowe), dwie pracownie konserwacji (sucha i mokra), introligatornia oraz kilkanaście pomieszczeń biurowych i magazynków podręcznych jak również sala konferencyjna z zapleczem. Wydzielony jest kompleks kilku pomieszczeń komory dezynfekcyjnej oraz sale ekspozycyjne. Książnica posiada nowoczesne systemy przeciwpożarowe oraz przeciwwłamaniowe. Wydzielona część budynku chroniona jest przez kontrolę dostępu[5].

Zbiory[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze zabytkowej biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika

Liczebność zbiorów Książnicy Cieszyńskiej szacuje się na ponad 130 000 woluminów dzieł drukowanych, w tym ok. 18 500 starych druków i 51 inkunabułów, a ponadto ok. 17 000 jednostek ewidencyjnych rękopisów. Zdecydowaną większość stanowią powstałe w Cieszynie w okresie od XVIII do XX w. kolekcje zabytkowe. Najstarszą i najcenniejszą z nich jest księgozbiór ks. Leopolda Jana Szersznika[6]. Miejscem jego pierwotnego bytowania była otwarta w roku 1802 w Cieszynie pierwsza publiczna biblioteka na Górnym Śląsku (i jedna z najstarszych w całej monarchii habsburskiej). Liczy ok. 15 tys. woluminów (w tym ok. 11 tys. starych druków, 39 inkunabułów, 9 średniowiecznych rękopisów).

Pozostałe historyczne księgozbiory to: biblioteka Czytelni Ludowej[7] (ok. 17 000 woluminów, w tym ok. 2000 starych druków i 7 inkunabułów), biblioteka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego[8] (ok. 10 000, w tym ok. 500 starych druków oraz ok. 9000 jednostek inwentarzowych archiwaliów), księgozbiór Tadeusza Regera[9] (ok. 7000 woluminów i ok. 5500 jednostek inwentarzowych archiwaliów), biblioteka Józefa Ignacego Kraszewskiego[10] (14 500 woluminów XIX-wiecznych i ok. 1000 starych druków) i najliczniejsza biblioteka pomuzealna[11] (ok. 27 500 druków zwartych wydanych po 1800 r., ok. 500 druków starych oraz kilkanaście tysięcy roczników czasopism). Od roku 2003 w depozycie Książnicy Cieszyńskiej znajduje się również biblioteka Dekanatu[12] będąca własnością parafii Św. Marii Magdaleny w Cieszynie. Zbiór liczy 4253 woluminów (w tym 5 inkunabułów).

Współczesny księgozbiór liczy dziś ok. 28 tys. tytułów pozycji zwartych i jest cały czas poszerzany. Składają się na niego wszelkiego rodzaju książki dotyczące Śląska (w szczególności zaś Śląska Cieszyńskiego), wydane tak na terenie Polski, jak również w Niemczech i Czechach oraz literatura bibliologiczna, pomocna w opracowywaniu zasobów historycznych. Znaleźć można tu ponadto podstawowe opracowania z zakresu nauk humanistycznych, jak np. historii, sztuki, literaturoznawstwa, językoznawstwa, filozofii czy pedagogiki, a także liczne bibliografie, słowniki oraz wydawnictwa encyklopedyczne.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

  • Książnica Cieszyńska wraz z instytucjami partnerskimi (cieszyński oddział Archiwum Państwowego w Katowicach, Biblioteka i Archiwum im. Tschammera przy parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie, Archiwum i Biblioteka Konwentu Zakonu Bonifratrów w Cieszynie, Biblioteka Muzeum Śląska Cieszyńskiego) realizowała w latach 2007–2010 projekt „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego”, którego celem było kompleksowe zabezpieczenie cieszyńskich zbiorów oraz stworzenie warunków zapewniających im trwałe bezpieczeństwo i możliwości włączenia do obiegu naukowego i kulturalnego. Placówki zostały wyremontowane i wyposażone w nowoczesną infrastrukturę techniczną, zbiory natomiast poddano konserwacji i – w dużej części – zdigitalizowano. Przy parafii Ewangelicko-Augsburskiej powstało Muzeum Protestantyzmu na Śląsku Cieszyńskim. Otwarto trasę dydaktyczno-turystyczną o nazwie „Szlak cieszyńskich archiwów i bibliotek zabytkowych”, wyposażając ją w zestaw wydanych drukiem przewodników i informatorów[13].
  • Od 23 stycznia 2009 r. Książnica Cieszyńska współtworzy Śląską Bibliotekę Cyfrową. Do sierpnia 2012 opublikowała w internecie ponad 2000 publikacji. Samej prasy Książnica udostępnia 48 tytułów (co daje w przybliżeniu ok. 500 000 stron). Przed przystąpieniem do ŚBC Książnica realizowała od 2003 zbliżony projekt pilotażowy – Cieszyńską Bibliotekę Wirtualną[14].
  • Od 31 marca 2005 r. działa internetowy Elektroniczny Słownik Biograficzny Śląska Cieszyńskiego zapewniający szybki dostęp do informacji na temat postaci powiązanych z regionem. Słownik liczy ok. 6500 haseł (dla porównania największy książkowy słownik takiego typu dla Śląska Cieszyńskiego zawiera 1200 nazwisk)[15].
  • Od 2004 r. ukazuje się wydawnicza seria źródłowa „Bibliotheca Tessinensis. Series Polonica”, mającą na celu upowszechnianie nieznanych lub trudnodostępnych źródeł historycznych odnoszących się do przeszłości Śląska Cieszyńskiego. Równocześnie drugą podserię BT wydaje Ośrodek Dokumentacyjny Kongresu Polaków w Republice Czeskiej – nosi ona podtytuł „Series Bohemica”[16].
  • Książnica opracowała bibliografie – książki cieszyńskiej (1990–2001), publicystyki historycznej na łamach prasy Śląska Cieszyńskiego (1996–1999), oraz zawartości Kalendarza Cieszyńskiego (kompleksową). Wszystkie dostępne są w formie tradycyjnej oraz cyfrowej – na stronie internetowej placówki oraz w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej[17].
  • Książnica Cieszyńska realizuje konferencje naukowe[18], wystawy (do sierpnia 2012 przygotowała ich 71[19]), spotkania autorskie i wiele imprez okolicznościowych (np. Noc Muzeów, Skarby z cieszyńskiej trówły). Oferuje lekcje biblioteczne z zakresu historii regionalnej oraz historii książki[20] (z możliwością zobaczenia historycznych księgozbiorów), prowadzi działalność wydawniczą (do sierpnia 2012 – 26 pozycji[21]), popularyzuje nowoczesne formy czytelnictwa (e-booki, bookcrossing) i przedstawiania historii (historia mówiona, wystawy wirtualne).
  • Książnica Cieszyńska przywiązuje dużą wagę do popularyzacji historii Zaolzia oraz przedstawiania aktualnych zagadnień związanych z polską mniejszością na Zaolziu po polskiej stronie Śląska Cieszyńskiego. Wyrazem tego jest m.in. realizowany na przełomie lat 2011/2012 projekt "Zaolzie teraz"[22]. Głównym partnerem Książnicy po drugiej stronie Olzy jest Kongres Polaków w Republice Czeskiej.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pełna lista statutowych celów KC
  2. Historia Książnicy Cieszyńskiej (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  3. J. Spyra: Moneta w dawnym Cieszynie. Cieszyn: 2005, s. 59–77.
  4. J. Spyra: Kamienica przy ul. Menniczej 46 w Cieszynie (siedziba Książnicy Cieszyńskiej). Opracowanie historyczne. Wydruk komputerowy dostępny w siedzibie Książnicy Cieszyńskiej.
  5. Ł. Brzeżycka, A. Fedrizzi-Szostok. Ochrona zbiorów w cieszyńskich bibliotekach zabytkowych. Część pierwsza. „Poradnik bibliotekarza”. 7/8, s. 5, 2012 (pol.). 
  6. Księgozbiór ks. Leopolda Jana Szersznika (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  7. Biblioteka Czytelni Ludowej (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  8. Biblioteka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  9. Księgozbiór Tadeusza Regera (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  10. Biblioteka Józefa Ignacego Kraszewskiego (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  11. Biblioteka pomuzealna (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  12. Biblioteka Dekanatu (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  13. Projekt „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego” (pol.). www.eog.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  14. Opis kolekcji: Książnica Cieszyńska (pol.). www.sbc.org.pl. [dostęp 2012-09-11].
  15. O słowniku (pol.). www.słownik.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  16. Bibliotheca Tessinensis (pol.). www.bt.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  17. Działalność > Działalność dokumentacyjna (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  18. Działalność naukowa > Konferencje (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  19. Działalność popularyzacyjna > Wystawy (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  20. Działalność popularyzacyjna > Lekcje biblioteczne (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  21. Działalność naukowa > Wydawnictwa (pol.). www.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].
  22. Zaolzie teraz (pol.). www.zaolzieteraz.kc-cieszyn.pl. [dostęp 2012-09-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]