Digitalizacja (bibliotekarstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Domowa digitalizacja starych slajdów przy pomocy rzutnika przeźroczy, statywu oraz aparatu cyfrowego.

Digitalizacja (ucyfrowienie) – wprowadzenie do pamięci komputera tradycyjnych, drukowanych lub rękopiśmiennych materiałów bibliotecznych lub archiwalnych w postaci danych cyfrowych metodą skanowania. Powstający w wyniku skanowania plik graficzny ma postać bitmapy i nie stanowi użytecznej postaci dokumentu cyfrowego, ponieważ:

  • zajmuje nieproporcjonalnie dużo miejsca w stosunku do treści (np. tekstu) istotnej z punktu widzenia użytkownika
  • nie pozwala na przeszukiwanie treści, np. znalezienie określonej frazy tekstu lub wyodrębnienie ilustracji

Dlatego bardzo istotnym procesem wykonywanym po skanowaniu jest obróbka cyfrowa, polegająca m.in. na kompresji danych graficznych oraz automatycznym rozpoznawaniu znaków, słów i całego tekstu metodami OCR. W wyniku takiej obróbki materiały nadają się do upublicznienia w bibliotece cyfrowej.

Cele digitalizacji:

  • archiwizacja obiektu
  • ochrona oryginału przed zniszczeniem
  • udostępnianie użytkownikom (najczęściej w sieci)

Przyjęte w Polsce uproszczone standardy merytoryczne digitalizacji wyraźnie różnią się od zachodnich, m.in.[1]:

  • celem digitalizacji materiałów bibliotecznych w Polsce nie jest archiwizacja i udostępnianie egzemplarzy wzorcowych, tj. kompletnych egzemplarzy wydawnictw, jakie zostały wyprodukowane przez wydawców, lecz akurat posiadanego przez daną bibliotekę, czyli bez względu na to, czy jest on kompletny, uszkodzony, wybrakowany itp.,
  • digitalizację danego obiektu nie poprzedzają badania bibliograficzne (brak takiego wymogu prawnego, ani zalecenia środowiska bibliotekarskiego),
  • polskie biblioteki cyfrowe nie współpracują ze sobą w zakresie uzupełniania zasobów cyfrowych w celu udostępnienia kompletów druków zwartych i ciągłych, stąd to samo dzieło czasami jest dublowane, a więc udostępniane przez kilka bibliotek cyfrowych, np. biblioteka cyfrowa, która posiada wybrakowany egzemplarz, nie poszukuje w innych bibliotekach brakujących elementów (tomów, zeszytów, numerów), by udostępnić komplet, lecz digitalizuje i udostępnia to, co posiada bez informowania użytkowników o brakach zdigitalizowanego dokumentu,
  • zdigitalizowane dokumenty udostępnia się bez uwzględnienia układu wewnętrznego publikacji, a więc np. strona 135 na karcie tytułowej digitalizowanego dokumentu nie jest tożsama ze stroną 135 na wykazie kolejnych skanów (stroną nr 1 zdigitalizowanego dokumentu w polskich bibliotekach cyfrowych jest przednia okładka, zaś na Zachodzie - strona nr 1 wersji cyfrowej to strona nr 1 oryginału, a okładka, wyklejki itp. elementy wstępne są oznakowane odrębnie).

W Polsce do udostępniania cyfrowych materiałów piśmienniczych w Internecie wykorzystywany jest m.in. system dLibra, do materiałów muzealnych dMuseion, a do archiwaliów system ZoSIA i serwis szukajwarchiwach.pl.

Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości UE biblioteki mogą, jeśli prawo krajowe na to zezwala, digitalizować i udostępniać na stanowiskach komputerowych w swoich czytelniach wszelkie książki ze swoich zbiorów swoim czytelnikom (bez możliwości wykonania kopii np. do pamięci USB lub drukowanej). Wykonanie kopii (np. drukowanej lub elektronicznej) dla czytelnika jest już zwielokrotnieniem utworu i musi się łączyć z godziwą rekompensatą na rzecz podmiotu praw autorskich (np. na rzecz wydawnictwa lub innego posiadacza autorskich praw majątkowych do danego utworu)[2][3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Uwagi te są istotne przy korzystaniu z zasobów polskich bibliotek cyfrowych.
  2. Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 11 września 2014 w sprawie Technische Universität Darmstadt - sygn. C-117/13 (pol.)
  3. Rafał Bułach: ETS: biblioteki mogą digitalizować książki, ale tylko do czytelni (pol.). 12.09.2014. [dostęp 2014-09-12].

Bibliografia[edytuj]