Kulon zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy ptaka. Zobacz też: Stanisław Kulon, Klaudia Kulon.
Kulon zwyczajny
Burhinus oedicnemus[1]
(Linnaeus, 1758)
Burhinus oedicnemus oedicnemus
Burhinus oedicnemus oedicnemus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd siewkowce
Rodzina kulony
Rodzaj Burhinus
Gatunek kulon zwyczajny
Podgatunki
  • B. o. oedicnemus
  • B. o. discinctus
  • B. o. harterti
  • B. o. insularum
  • B. o. saharae
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     obszar całorocznego występowania, część ptaków migrujących zimuje także na tych obszarach

     zimowiska

Kulon zwyczajny, kulon (Burhinus oedicnemus) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny kulonów (Burhinidae), zamieszkujący niemal całą Europę poza północnymi i północno-wschodnimi skrajami kontynentu oraz Afrykę Północną i Azję zachodnią, środkową i południową. Przylot w kwietniu, odlot w sierpniu-październiku[3][4]. Zimuje w północnej i wschodniej Afryce oraz zachodniej Azji[5]. W Polsce niegdyś liczny, obecnie skrajnie rzadko lęgowy. Nad środkową Wisłą gniazduje od ośmiu do dziesięciu par[3].

Etymologia nazwy naukowej[edytuj | edytuj kod]

Oba człony nazwy naukowej wywodzą się z języka greckiego. Nazwa rodzajowa Burhinus pochodzi od słów βου- (bou-) – duży, wielki oraz ῥις (rhis), ῥινος (rhinos) – nos. Epitet gatunkowy oedicnemus ma źródło w wyrazach οιδεω (oideō) – spuchnąć, nabrzmiewać oraz κνημη (knēmē) – noga[6].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wymiary[edytuj | edytuj kod]

Całkowita długość ciała kulona to ok. 40–44 cm. Rozpiętość skrzydeł zawiera się w zakresie 77–85 cm. Przeciętny osobnik dorosły osiąga wagę mieszczącą się w przedziale 290–535 g[7][3].

Wygląd zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Upierzenie w większości o piaskowej barwie. Biała brew oraz pasek policzkowy. Widoczne ciemne nakrapianie i paski na wierzchnich częściach ciała, natomiast brzuch ma jasny, prawie biały kolor. Kantarek jaśniejszy niż reszta głowy. W locie na małych pokrywach skrzydłowych widoczne wąskie, białe paski z jednym brzegiem ciemnobrązowym, drugim czarnym. Końcówki dużych pokryw skrzydłowych jasnoszare. Spodnia część skrzydła w większości jasna, pierś pokryta ciemnymi wzorami, gardło białe. Spód ogona jasnobrązowy. Długie, mocne, jasnożółte nogi. Dziób krótki o żółtej barwie, z czarną końcówką. Oczy duże i żółte[8][5][7][3][9][10].

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje brzegi rzek, półpustynne stepy i niskie zakrzewienia, suche ugory, tereny uprawne oraz kamieniste obszary[8][3].

Tryb życia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Kulon zwyczajny prowadzi nocny tryb życia. Płochliwy, w przypadku zagrożenia kuli się, a następnie szybko przemieszcza się do ukrycia[3].

Głos: donośne triliuuuu[3] lub powtarzane kur-lee[5]. Nawoływanie kulona zwyczajnego jest słyszalne po zmierzchu, może trwać do 30 minut[7].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Okres godowy[edytuj | edytuj kod]

Gatunek na ogół monogamiczny, ale znane są przypadki, gdzie samiec tworzył pary z dwoma różnymi samicami[8].

Toki: samiec chodzi na wyciągniętych nogach z głową zniżoną do poziomu reszty ciała, czasem również podnosi ogon. Może również łukowato wyginać szyję i oferować samicy pożywienie[8].

Habitat: gniazda budowane najczęściej na skalistym podłożu, często w okolicy punktowo porośniętą roślinnością lub w miejscach, gdzie jest ona niska (m.in. pastwiska)[5].

Gniazdo: zagłębienie w ziemi wyłożone muszlami i małymi kamieniami lub fragmentami roślin[8].

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

W większości przypadków samica składa jaja wiosną. W północnej Afryce okres lęgowy trwa od marca do czerwca, w Palestynie od kwietnia do czerwca, od stycznia do czerwca na Wyspach Kanaryjskich. Możliwe dwa lęgi rocznie w normalnych warunkach, częściej jeden ze względu na niską dostępność odpowiednich terenów lęgowych. W ciągu roku może wyprowadzać do pięciu lęgów uzupełniających w przypadku utraty jaj lub śmierci piskląt[8][3][7].

Jaja: samica składa do trzech jaj, najczęściej dwa[11][3], zazwyczaj z dwudniowym odstępem między każdym zniesieniem. Mogą mieć kremową lub płowożółtą barwę, ponadto widoczne ciemne plamy i prążki[8].

Wysiadywanie: trwa 26–27 dni, z udziałem obojga rodziców[3].

Pisklęta: karmione przez samca i samicę do momentu uzyskania pełnego upierzenia po 36–42 dniach. Ubarwienie w nierzucających się w oczy, kamuflujących kolorach, dodatkowo pisklęta w razie zagrożenia przylegają całym ciałem do podłoża i pozostają w bezruchu[5]. Młode opuszczają gniazdo ok. 2 dni po wykluciu[8], a lotność uzyskują po ok. 40 dniach[4].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Poszukuje jedzenia na ziemi. W skład diety kulona zwyczajnego wchodzą m.in. owady i ich larwy, koniki polne, mrówki, świerszcze, skorki, chrząszcze, równonogi i dżdżownice, czasem również małe ssaki, np. szczury, oraz pisklęta innych ptaków i jaszczurki[3][5][8][7].

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniane podgatunki[7][12]
B. o. oedicnemus

(Linnaeus, 1758)

Podgatunek nominatywny. Południowa część Wielkiej Brytanii, obszar od Półwyspu Iberyjskiego przez północne Bałkany do Ukrainy i Kaukazu. Zimuje w południowych partiach zamieszkiwanego terytorium oraz w Senegalu i Etiopii.
B. o. saharae

(Reichenow, 1894)

Północna Afryka, wyspy na Morzu Śródziemnym, Grecja, obszar od Turcji przez Środkowy Wschód do Iraku i południowego Iranu. Jaśniejsze upierzenie niż u podgatunku nominatywnego[9].
B. o. harterti

Vaurie, 1963

Delta Wołgi, dawny obwód zakaspijski, Turkiestan do jeziora Zajsan na wschodzie Kazachstanu, Iran i Pakistan, prawdopodobnie do doliny Indusu. Zimuje na obszarze od północno-wschodniej Afryki do południowo-zachodniej Azji. Upierzenie o mniej intensywnym, szarawym kolorze niż w przypadku podgatunku nominatywnego[9].
B. o. distinctus

(Bannerman, 1914)

Zachód i centralna część Wysp Kanaryjskich poza wyspą La Gomera.
B. o. insularum

(Sassi, 1908)

Wschodnie partie Wysp Kanaryjskich.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Pomimo obserwowanego trendu spadkowego w liczebności, Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych od roku 2014 klasyfikuje kulona jako gatunek najmniejszej troski (LC) ze względu na wielkość zamieszkiwanego terytorium oraz wciąż liczne populacje[11].

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagający ochrony czynnej, dodatkowo obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować płoszenie lub niepokojenie[13]. Zagrożeniami dla tego ptaka są zalesianie i zagospodarowywanie ugorów, regulacja rzek, zatrucie środowiska oraz niepokojenie przez ludzi. Ponadto ptaki oraz ich jaja często padają ofiarą lisów[5][11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Burhinus oedicnemus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Burhinus oedicnemus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k Turyn i inni, Ptaki lądowe, Warszawa: Świat Książki, 1996, ISBN 83-7129-193-0, OCLC 750888873 [dostęp 2018-07-25].
  4. a b Kulon ( Burhinus oedicnemus), Kulon ( Burhinus oedicnemus) [dostęp 2018-07-25].
  5. a b c d e f g Stone curlew videos, photos and facts - Burhinus oedicnemus, Arkive [dostęp 2018-07-25] (ang.).
  6. Key to Scientific Names in Ornithology | HBW Alive, www.hbw.com [dostęp 2018-07-25] (ang.).
  7. a b c d e f Eurasian Thick-knee (Burhinus oedicnemus), www.hbw.com [dostęp 2018-07-25] (ang.).
  8. a b c d e f g h i Stone Curlew Bird Facts | Burhinus Oedicnemus - The RSPB, The RSPB [dostęp 2018-07-25] (ang.).
  9. a b c John Marchant, Peter Hayman, Tony Prater, Shorebirds, A&C Black, 30 września 2010, ISBN 978-1-4081-3514-3 [dostęp 2018-07-25] (ang.).
  10. Eric Dempsey, Michael O'Clery, The Complete Guide to Ireland's Birds, Gill & Macmillan Ltd, 2002, ISBN 978-0-7171-3401-4 [dostęp 2018-07-25] (ang.).
  11. a b c Burhinus oedicnemus (Eurasian Thick-knee, Stone Curlew), www.iucnredlist.org [dostęp 2018-07-25].
  12. Burhinus oedicnemus (Eurasian Thick-knee) - Avibase, avibase.bsc-eoc.org [dostęp 2018-07-25].
  13. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]