Lista światowego dziedzictwa UNESCO na Węgrzech

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Lista światowego dziedzictwa UNESCO na Węgrzech – lista miejsc na Węgrzech wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ustanowionej na mocy Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez UNESCO na 17. sesji w Paryżu 16 listopada 1972[1] i ratyfikowanej przez Węgry 15 lipca 1985 roku[2].

Obecnie (stan w 2017 roku) na liście znajduje się osiem obiektów: siedem dziedzictwa kulturowego i jeden o charakterze przyrodniczym[2].

Na węgierskiej liście informacyjnej UNESCO – liście obiektów, które Węgry zamierzają rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa, znajduje się jedenaście obiektów (stan w roku 2017)[2].

Obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO[edytuj | edytuj kod]


Poniższa tabela przedstawia węgierskie obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO;
Obiekt – polskie tłumaczenie nazwy wpisu na liście wraz z jej angielskim oryginałem[2];
Położenie – miasto, komitat; współrzędne geograficzne;
Typ – klasyfikacja według Komitetu Światowego Dziedzictwa[3]:
  • kulturowe (K),
  • przyrodnicze (P),
  • kulturowo–przyrodnicze (K,P);
Rok – roku wpisu na listę/rozszerzenia wpisu na listę;
Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.
Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis
400 Budapeszt – panorama nadbrzeży Dunaju, dzielnica zamkowa w Budzie i Andrássy út
Budapest, including the Banks of the Danube, the Buda Castle Quarter and Andrássy Avenue
BudapestCastle 028.jpg HuBudapeszt
47°30′00″N 19°03′00″E/47,500000 19,050000
KHu
(ii)(iv)
1987
2002
Stolica Węgier położona nad Dunajem: z zabytkowymi dzielnicami Budy na prawym brzegu i Pesztu na lewym[4]. W Budzie, na nabrzeżu Dunaju znajduje się Zamek Królewski a po przeciwległej stronie rzeki, w Peszcie gmach parlamentu[4]. Brzegi rzeki spina kilka mostów, m.in. XIX-wieczny Most Łańcuchowy[4]. Reprezentacyjną aleją, łączącą Plac Elżbiety z Placem Bohaterów, jest Andrássy út, pod którą biegnie pierwsza w Europie linia metra zbudowana w latach 1893–1896[4].
401 Hollókő
Old Village of Hollókő and its Surroundings
Holloko.jpg HuNógrád
47°59′50″N 19°35′30″E/47,997222 19,591667
KHu
(v)
1987 Dobrze zachowana tradycyjna osada z XVII–XVIII w. z 55 domami mieszkalnymi, zabudowaniami gospodarczymi i kościołem[5]. Przykład architektury wiejskiej sprzed kolektywizacji w XX w.[5]
725 Jaskinie Krasu Węgierskiego (Aggtelek) i Krasu Słowackiego[a]
Caves of Aggtelek Karst and Slovak Karst
Okt 15.jpg HuBorsod-Abaúj-Zemplén
48°28′32,6″N 20°29′12,7″E/48,475730 20,486870
PHu
(viii)
1995
2000
System krasowy z 712 jaskiniami, wyróżniający się różnorodnością i koncentracją form na ograniczonym obszarze[6].
758 Opactwo benedyktyńskie Pannonhalma i jego otoczenie
Millenary Benedictine Abbey of Pannonhalma and its Natural Environment
Pannonhalma - Bencés apátság.jpg HuPannonhalma
Győr-Moson-Sopron
47°33′10,0″N 17°45′40,0″E/47,552778 17,761111
KHu
(iv)(vi)
1996 Kompleks kościelno-klasztorny Benedyktynów, wzniesiony na początku XI w. i przebudowany w stylu barokowym w XVIII w.[7] W 1055 roku mnisi zredagowali tu pierwszy tekst w języku węgierskim[7]. Najstarsze zachowane zabudowania pochodzą z 1224 roku[7].
474 Park Narodowy Hortobágypuszta
Hortobágy National Park - the Puszta
Hortobagy-ziehbrunnen.jpg HuHajdú-Bihar
47°31′18,1″N 21°05′32,8″E/47,521689 21,092450
KHu
(iv)(v)
1999 Puszta z rozległymi stepami i bagnami we wschodniej części Węgier, przez ponad 2 tys. lat wykorzystywana do wypasu zwierząt[8].
853 Cmentarz wczesnochrześcijański w Peczu
Early Christian Necropolis of Pécs(Sopianae)
Pécs - Early Christian Mausoleum 02.JPG HuBaranya
46°07′00″N 18°23′00″E/46,116667 18,383333
KHu
(iii)(iv)
2000 Historyczna nekropola rzymskiego miasta Sopianae – na terenie dzisiejszego Peczu z zachowanymi wczesnochrześcijańskimi grobowcami z IV w.[9] Grobowce to podziemne komory grobowe, nad którymi wzniesiono kaplice; charakteryzują się wysokiej jakości malowidłami ściennymi o tematyce chrześcijańskiej[9].
772 Krajobraz kulturowy Jeziora Fertö/Nezyderskiego[b]
Fertö / Neusiedlersee Cultural Landscape
Fertod, Palais Esterhazy de nuit.jpg HuGyőr-Moson-Sopron
47°43′09,4″N 16°43′21,8″E/47,719278 16,722722
KHu
(v)
2001 Krajobraz kulturowy Jeziora Fertö/Nezyderskiego, kształtowany przez 8 tys. lat, jest przykładem wzajemnego oddziaływania człowieka i jego fizycznego otoczenia. Nad jeziorem zachowały się charakterystyczna architektura wiejska oraz kilka XVIII i XIX-wiecznych pałaców, m.in. pałac Széchenyi, Esterháza w Fertőd i zamek rodu Esterházych w Eisenstadt[10].
1063 Krajobraz kulturowy Tokaju
Tokaj Wine Region Historic Cultural Landscape
Tokaj - Hegyalja-06.jpg HuBorsod-Abaúj-Zemplén
48°07′17″N 21°24′44″E/48,121389 21,412222
KHu
(iii)(v)
2002 Region winiarski w północno-wschodnich Węgrzech, oficjalnie ustanowiony w 1737 roku, produkujący tokaj[11].

Obiekty na węgierskiej Liście Informacyjnej UNESCO[edytuj | edytuj kod]

Mapa konturowa Węgier
Geographylogo.svg
Obiekty wpisane na węgierską Listę Informacyjną UNESCO[c]

Poniższa tabela przedstawia obiekty na węgierskiej Liście Informacyjnej UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO;
Obiekt – polska nazwa obiektu wraz z jej angielskim oryginałem na węgierskiej Liście Informacyjnej[2];
Położenie – miasto, komitat; współrzędne geograficzne;
Typ – klasyfikacja według zgłoszenia[3]:
  • kulturowe (K),
  • przyrodnicze (P),
  • kulturowo–przyrodnicze (K,P);
Rok – roku wpisu na Listę Informacyjną;
Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.
Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis
277 Średniowieczny zamek w Ostrzyhomiu
Le Château-fort médiéval d'Esztergom[12]
Főszékesegyház (6238. számú műemlék) 22.jpg
Hu
Komárom-Esztergom
47°47′08″N 18°44′25″E/47,785556 18,740278
KHu
1993
282 Jaskinie systemu termokrasowego Budy
Caves of the Buda Thermal Karst System
Pál-völgyi-barlang11.jpg
Hu
Budapeszt
47°30′00″N 19°03′00″E/47,500000 19,050000
PHu
(viii)
1993 System jaskiń termokrasowych z wodami termalnymi obejmujący m.in. jaskinie Pál-völgyi (odkryta w 1904 roku), Szemlő-hegyi – nazywana „podziemnym ogrodem Budapesztu” (odkryta w 1930), Ferenc-hegyi (odkryta w 1933), József-hegyi – nazywana „jaskinią kryształową” (odkryta w 1984 roku) i Molnár János[13]
1500 Państwowa stadnina koni w Mezőhegyes
State Stud-Farm Estate of Mezöhegyes
Noniusz mezohegyes.jpg
Hu
Mezőhegyes
Békés
46°11′07,4″N 20°29′38,4″E/46,185400 20,494000
KHu
(iii)(iv)
2000 Stadnina koni w Mezőhegyes została założona w 1784 roku przez cesarza Józefa II Habsburga, stając się jednym z najważniejszych ośrodków hodowli koni[14]. Hodowano tu m.in. konie Nonius i Gidran[14]. Do dziś zachowały się stajnie i zabudowania z XVIII w.[14].
1502 Skamieniałości z Ipolytarnóc
The Ipolytartnóc Fossils
Ipolytarnoc 8 million year old fossilized Pannonian Sea Coast 1.jpg
Hu
Nógrád
48°13′47″N 19°39′31″E/48,229722 19,658611
PHu
(vii)(viii)
2000 Rezerwat Skamieniałości Ipolytarnóc obejmuje skały osadowe utworzone 24 miliony lat temu oraz skały wulkaniczne sprzed 19 milionów lat[15]. Geostanowisko w Ipolytarnóc – nazywane „prehistorycznymi Pompejami”[16] – skrywa skamieniałości zachowane dzięki warstwie tufu wulkanicznego, która osadziła się po wybuchu wulkanu[15].
1498 System umocnień u zbiegu Dunaju i Wagu w Komárnie
System of Fortifications at the Confluence of the Rivers Danube and Váh in Komárno - Komárom
Komárom Fortress 02.jpg
Hu
Komárom
Komárom-Esztergom
47°35′00″N 18°20′00″E/47,583333 18,333333
KHu
(i)(ii)(iv)(v)
2007 Historyczny system fortyfikacji w mieście Komárom u ujścia Wagu do Dunaju[17]. Twierdze wznoszono tu od czasów rzymskich – w średniowieczu powstała Stara Twierdza, w poł. XIX w. Austro-Węgry zbudowały tu jedną z trzech wielkich twierdz do obrony wschodnich granic cesarstwa (obok twierdz w Przemyślu i Petrovaradinie), pod koniec XIX w. powstały tu trzy kolejne twierdze: Fort Monostor, Fort Csillag i Fort Igmandi[17]. Po drugiej stronie rzeki, na Słowacji znajduje się umocnione miasto bliźniacze – Komárno[17].
5366 Niezależna pre-modernistyczna architektura Ödöna Lechnera:

Muzeum Sztuki Stosowanej w Budapeszcie
Gimnazjum Szent László w Budapeszcie
Muzeum Geologiczne w Budapeszcie
Bank Pocztowy w Budapeszcie
Ratusz w Kecskemét
Ödön Lechner’s independent pre-modern architecture

Museum of Applied Arts. Main facade from south. BudapestDSCN3639.jpg

Szent László Gimnázium.JPG
Geological Museum BP HU.JPG
Budapest.Postsparkasse.detail.wmt.jpg
Kecskemet City Hall2.jpg

Hu
Budapeszt

47°29′10″N 19°04′06″E/47,486111 19,068333
47°29′13″N 19°07′55″E/47,486944 19,131944
47°30′19″N 19°05′50″E/47,505278 19,097222
47°30′15″N 19°03′08″E/47,504167 19,052222
Bács-Kiskun
46°54′22″N 19°41′29″E/46,906111 19,691389

KHu
(i)(ii)(iii)(iv)
2008 Ödön Lechner (1845–1914) stworzył niezależny, regionalny styl architektoniczny łączący tradycyjne elementy ludowej sztuki węgierskiej z elementami sztuki wschodniej[18]. Lechner jako twórca samodzielnego węgierskiego stylu architektonicznego miał wielu naśladowców, do tego grona zaliczali się m.in. István Medgyaszay, Béla Lajta czy Aladár Árkay[18].
5452 Granice Cesarstwa Rzymskiego – Ripa Pannonica na Węgrzech
Frontiers of the Roman Empire – Ripa Pannonica in Hungary
Limes4.png
Hu
Baranya
Bács-Kiskun
Fejér
Győr-Moson-Sopron
Komárom-Esztergom
Pest
Tolna
KHu
(ii)(iii)(iv)
2009 Ripa Pannonica – zewnętrzna granica prowincji rzymskiej Panonii, przebiegająca na Dunaju – naturalnej barierze – i nie wymagająca budowy umocnionej granicy[19]. Wzdłuż naturalnej granicy wznoszono niewielkie forty, osady przygraniczne, drogi i wieże obserwacyjne, a na wyspach rzecznych – punkty graniczne[19]. Węgierski odcinek dawnej granicy (415 km) przebiega na prawym brzegu Dunaju[19].
6264 Sieć skansenów na Węgrzech
The Network of Rural Heritage Buildings in Hungary
Skanzen - Szentendre.jpg
Hu
KHu
(ii)(iii)(vi)
2017 Węgierska Sieć Chat Wiejskich powstała w poł. XX w. w celu zachowania i ochrony tradycyjnych zabudowań wiejskich wraz z wyposażeniem w ich oryginalnym otoczeniu[20]. Łączy parki etnograficzne, gdzie na wolnym powietrzu zachowały się oryginalne zabudowania mieszkalne i gospodarcze[20]. Sieć obejmuje kilkaset budynków[20].
6267 Siedziby królewskie w Ostrzyhomiu i Wyszehradzie z dawnym lasem królewskim w górach Pilis
Royal Seats in Esztergom, Visegrád with the former Royal Wood in the Pilis Mountain
Visegrád Mountain Fastness 01.jpg
Hu
Komárom-Esztergom
Pest
KHu
(ii)(iii)(iv)(v)
2017 Region Pilis leży w centrum dawnego Królestwa Węgier i do dziś zachowały się tu historyczne struktury ziemi uprawnej i lasów założone w średniowieczu[21]. Znajduje się tu Ostrzyhom – najwcześniejsza siedziba królewska (do 1249 roku) a także Wyszehrad – siedziba królewska w latach 1323–1410[21].
6268 Drewniane dzwonnice w regionie Górnej Cisy
Wooden bell-towers in the Upper Tisza-Region
Nyírbátor-hungary-minorite reformed church.JPG
Hu
Szabolcs-Szatmár-Bereg
KHu
(ii)(iii)(iv)
2017 Sakralna architektura drewniana w regionie górnej Cisy przeżywała rozkwit w XVII–XVIII w.[22] Do XXI w. nie zachował się żaden kościół drewniany w swoim oryginalnym miejscu, przetrwały jedynie drewniane dzwonnice[22]. Do najlepiej zachowanych należą dzwonnice zborów Kościoła Reformowanego w Nyírbátor, Nagyszekeres, Kölcse, Zsurk, Vámosatya, Lónya i Tiszacsécse[22].
6269 Krajobraz kulturowy Wzgórz Balatońskich
Balaton Uplands Cultural Landscape
Tihanycivertanlegi3.jpg
Hu
Veszprém
Zala
46°58′33″N 17°55′46″E/46,975833 17,929444
K, PHu
(iv)(v)(vii)
2017 Wzgórza Balatońskie znajdują się na północnym brzegu Balatonu, obejmują m.in. półwysep Tihany, Basen Tapolca, Basen Káli oraz jezioro termalne Hévíz[23]. Znajduje się tu również wiele zabytków, m.in. siedziby węgierskich rodów szlacheckich (np. pałac rodu Festetics w Keszthely) czy stare miasto w Balatonfüred[23].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wspólnie ze Słowacją.
  2. Wspólnie z Austrią.
  3. Na mapie nie umieszczono: obiektów projektu Lechnera, przebiegu granicy Ripa Pannonica, obiektów sieci skansenów, drewnianych dzwonnic w regionie górnej Cisy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. UNESCO: Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  2. a b c d e UNESCO: Hungary (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  3. a b UNESCO: The Criteria for Selection (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  4. a b c d UNESCO: Budapest, including the Banks of the Danube, the Buda Castle Quarter and Andrássy Avenue (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  5. a b UNESCO: Old Village of Hollókő and its Surroundings (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  6. UNESCO: Caves of Aggtelek Karst and Slovak Karst (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  7. a b c UNESCO: Millenary Benedictine Abbey of Pannonhalma and its Natural Environment (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  8. UNESCO: Hortobágy National Park – the Puszta (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  9. a b UNESCO: Early Christian Necropolis of Pécs (Sopianae) (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  10. UNESCO: Fertö / Neusiedlersee Cultural Landscape (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  11. UNESCO: Tokaj Wine Region Historic Cultural Landscape (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  12. UNESCO: Le Château-fort médiéval d'Esztergom (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  13. UNESCO: Caves of the Buda Thermal Karst System (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  14. a b c UNESCO: State Stud-Farm Estate of Mezöhegyes (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  15. a b UNESCO: The Ipolytartnóc Fossils (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  16. The Prehistoric Pompeii (ang.). W: Nature Reserve Ipolytarnóc Fossils [on-line]. [dostęp 2017-09-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-18)].
  17. a b c UNESCO: System of Fortifications at the Confluence of the Rivers Danube and Váh in Komárno-Komárom (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  18. a b UNESCO: Ödön Lechner’s independent pre-modern architecture (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  19. a b c UNESCO: Frontiers of the Roman Empire – Ripa Pannonica in Hungary (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  20. a b c UNESCO: The Network of Rural Heritage Buildings in Hungary (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  21. a b UNESCO: Royal Seats in Esztergom, Visegrád with the former Royal Wood in the Pilis Mountain (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  22. a b c UNESCO: Wooden bell-towers in the Upper Tisza-Region (ang.). [dostęp 2017-09-30].
  23. a b UNESCO: Balaton Uplands Cultural Landscape (ang.). [dostęp 2017-09-30].