Męczennicowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Męczennicowate
Ilustracja
Męczennica cielista
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd malpigiowce
Rodzina męczennicowate
Nazwa systematyczna
Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.
Bonpl. & Kunth, Nov. Gen. Sp. 2: fol. 100, qu. 126. 8 Dec 18

Męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.) – rodzina roślin z rzędu malpigiowców (Malpighiales). Obejmuje w ujęciu systemów APG 27 rodzajów z 975 gatunkami. W dawniejszych systemach należące tu rośliny zwykle rozdzielano do trzech rodzin, obecnie mających status podrodzin. Przedstawiciele męczennicowatych występują na wszystkich kontynentach w strefie tropikalnej i subtropikalnej, z centrum zróżnicowania w Ameryce Południowej. Nieliczni przedstawiciele sięgają strefy umiarkowanej (we wschodniej części Ameryki Północnej)[2]. We florze Polski brak jej przedstawicieli[3]. Liczne gatunki są uprawiane jako ozdobne (zwłaszcza z rodzaju męczennica Passiflora). Niektóre mają jadalne owoce (pozostałe części roślin są trujące), bywają wykorzystywane lokalnie w ziołolecznictwie[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
W wielu wypadkach drzewa, krzewy i drewniejące lub zielne pnącza (zwłaszcza w podrodzinie Passifloroideae), rośliny zielne, zwłaszcza byliny i krzewy spotykane są wśród podrodzin Malesherbioideae i Turneroideae. Rośliny w różnym stopniu bywają owłosione lub ogruczolone, częste są miodniki pozakwiatowe – zwykle u nasady blaszki liściowej (Turneroideae), na ogonku liściowym lub łodydze (Passifloroideae). Niektórzy przedstawiciele wykształcają bulwy lub sukulentowate pędy (Adenia)[2].
Liście
Skrętoległe. Blaszka liściowa o różnym kształcie – równowąska ( u niektórych przedstawicieli Malesherbia) do owalnej, całobrzega do wcinanej w różnym stopniu, rzadko pierzastozłożona. Przylistki nieobecne lub drobne (Turneroideae) do okazałych u niektórych przedstawicieli Passifloroideae[2].
Kwiaty
Promieniście symetryczne, często okazałe, zwykle obupłciowe, pojedyncze lub zebrane w szczytowe lub kątowe kwiatostany groniaste, wiechowate lub wierzchotkowate. Rzadko występuje też kaulifloria. Okwiat zwykle 5-krotny, zróżnicowany na kielich i często efektowną koronę. Pręciki, których jest zwykle 5 lub 8 wyrastają z hypancjum lub androgynoforu (Passiflora, Malesherbia). Zalążnia jest górna, rzadko wpół dolna, powstaje w wyniku zrośnięcia zwykle trzech owocolistków i zwieńczona jest trzema szyjkami[2].
Owoce
Torebki (Turneroideae, Malesherbioideae) lub jagody (Passifloroideae), zwykle wielonasienne[2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzina uznawana jest za siostrzaną dla kladu obejmującego rodziny Lacistemataceae i wierzbowatych Salicaceae, blisko spokrewniona jest też z fiołkowatymi (Violaceae). Należy m.in. ze wszystkimi wymienionymi do rzędu malpigiowców (Malpighiales), a wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[1].



Humiriaceaepochodnikowate




Achariaceae





Goupiaceae



Violaceaefiołkowate





Passifloraceaemęczennicowate




Lacistemataceae



Salicaceaewierzbowate










Peraceae




Rafflesiaceaebukietnicowate



Euphorbiaceaewilczomleczowate







Phyllanthaceaeliściokwiatowate



Picrodendraceae





Linaceaelnowate



Ixonanthaceae






W obrębie rodziny wyróżnia się następujące podrodziny[1]:

męczennicowate

Malesherbioideae




Turneroideae



Passifloroideae




Podrodzina Malesherbioideae Burnett – (syn. Malesherbiaceae D. Don, nom. cons.) – takson monotypowy, z jedynym rodzajem występującym w zachodniej części Ameryki Południowej:

Podrodzina Turneroideae Eaton (syn. Turneraceae, Piriquetaceae) – 10 rodzajów z 205 gatunkami roślin zielnych i drewniejących, występujących w tropikach Ameryki Południowej i Afryki[4]:

Podrodzina Passifloroideae Burnett – 16 rodzajów z 705 gatunkami występującymi w strefie międzyzwrotnikowej całego świata, rozdzielane są na dwa plemiona: Passifloreae de Candolle z 10 rodzajami i 675 gatunkami oraz Paropsieae de Candolle z 6 rodzajami spotykanymi w Afryce zachodniej[5]:

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd męczennicowce (Passiflorales Dumort.), podrząd Passiflorineae Bessey in C.K. Adams, rodzina męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.)[6].

Przypisy

  1. a b c Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-01-04].
  2. a b c d e f Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 244-245, 325-326. ISBN 1-55407-206-9.
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland - a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. List of genera in family Turneraceae (ang.). Vascular Plant Families and Genera. [dostęp 2009-12-09].
  5. List of genera in family Passifloraceae (ang.). Vascular Plant Families and Genera. [dostęp 2009-12-09].
  6. Crescent Bloom: Passifloraceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-12-09].